Ο φονικός καύσωνας στην Ελλάδα που άφησε πίσω 1.300 νεκρούς

Σαν σήμερα, στις 22 Ιουλίου 1987, η Ελλάδα βρισκόταν αντιμέτωπη με μία από τις μεγαλύτερες φυσικές τραγωδίες της μεταπολεμικής ιστορίας της. Ο καύσωνας που είχε αρχίσει να πλήττει τη χώρα λίγες ημέρες νωρίτερα εξελισσόταν σε ένα πρωτοφανές φαινόμενο, με θερμοκρασίες που παρέμεναν σταθερά πάνω από τους 40 βαθμούς Κελσίου και δεν υποχωρούσαν ούτε κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Η ακραία ζέστη, σε συνδυασμό με την υψηλή υγρασία και τη σοβαρή ατμοσφαιρική ρύπανση των μεγάλων αστικών κέντρων, δημιούργησε συνθήκες ασφυξίας, ιδιαίτερα στην Αθήνα. Όταν το φαινόμενο ολοκληρώθηκε, ο επίσημος απολογισμός έκανε λόγο για περίπου 1.300 νεκρούς σε όλη τη χώρα, εκ των οποίων οι 1.115 καταγράφηκαν στην πρωτεύουσα.

Η Αθήνα στο επίκεντρο της τραγωδίας

Η αποπνικτική ζέστη και η ατμοσφαιρική ρύπανση δημιούργησαν συνθήκες που επιβάρυναν ιδιαίτερα ηλικιωμένους και ευπαθείς ομάδες.

Το καλοκαίρι του 1987 η Αθήνα μετατράπηκε σε μια πραγματική «θερμική παγίδα». Οι περισσότερες πολυκατοικίες της εποχής δεν διέθεταν θερμομόνωση, ενώ ο κλιματισμός αποτελούσε πολυτέλεια για τα περισσότερα ελληνικά νοικοκυριά.

Το τσιμέντο και η άσφαλτος αποθήκευαν τη θερμότητα όλη την ημέρα και την απέδιδαν κατά τη διάρκεια της νύχτας, με αποτέλεσμα η θερμοκρασία να παραμένει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα ακόμη και μετά τη δύση του ήλιου. Για οκτώ συνεχόμενες ημέρες το θερμόμετρο στην Αθήνα δεν έπεσε κάτω από τους 30 βαθμούς Κελσίου, ενώ η μέγιστη θερμοκρασία άγγιξε τους 44 βαθμούς.

Οι ηλικιωμένοι, ιδιαίτερα όσοι ζούσαν μόνοι, βρέθηκαν στο μεγαλύτερο κίνδυνο. Τα νοσοκομεία γέμιζαν καθημερινά από περιστατικά θερμοπληξίας, αφυδάτωσης και αναπνευστικής ανεπάρκειας, με το ιατρικό προσωπικό να εργάζεται αδιάκοπα για να αντιμετωπίσει την πρωτοφανή κατάσταση.

Μια εθνική τραγωδία χωρίς προηγούμενο

Οι αριθμοί αποτυπώνουν μόνο ένα μέρος της καταστροφής.

Πίσω από τους περίπου 1.300 θανάτους κρυβόταν μια σειρά παραγόντων που επιδείνωσαν τις συνέπειες του καύσωνα: η περιορισμένη χρήση κλιματιστικών, η έλλειψη οργανωμένων σχεδίων πολιτικής προστασίας για ακραία θερμικά φαινόμενα, η κοινωνική απομόνωση πολλών ηλικιωμένων και η ατμοσφαιρική ρύπανση, η οποία επιβάρυνε ακόμη περισσότερο άτομα με καρδιοαναπνευστικά προβλήματα.

Η πρωτοφανής αύξηση των θανάτων οδήγησε τις αρχές στη λήψη έκτακτων μέτρων για τη διαχείριση της κατάστασης κατά τον καύσωνα του 1987.

Η τραγωδία εκείνου του Ιουλίου αποτέλεσε σημείο καμπής για τη χώρα, καθώς για πρώτη φορά έγινε ευρέως αντιληπτό ότι ένας καύσωνας μπορεί να εξελιχθεί σε φυσική καταστροφή με εκατοντάδες ανθρώπινα θύματα.

Οι εικόνες που σημάδεψαν το καλοκαίρι του 1987

Η πίεση που δέχθηκε το σύστημα υγείας ήταν πρωτοφανής.

Οι νεκροθάλαμοι των νοσοκομείων γέμισαν μέσα σε λίγες ημέρες και χρειάστηκε να χρησιμοποιηθούν επιπλέον χώροι για τη φύλαξη των σορών. Δημοσιεύματα της εποχής αναφέρουν ότι ακόμη και βαγόνια-ψυγεία του ΟΣΕ επιστρατεύτηκαν προκειμένου να αντιμετωπιστεί η έλλειψη διαθέσιμων χώρων, ενώ οι ταφές καθυστερούσαν σημαντικά λόγω του μεγάλου αριθμού θυμάτων.

Την ίδια στιγμή, τα επείγοντα περιστατικά των νοσοκομείων λειτουργούσαν χωρίς διακοπή, ενώ οι γιατροί και οι νοσηλευτές προσπαθούσαν να αντιμετωπίσουν εκατοντάδες ασθενείς που κατέφθαναν με συμπτώματα θερμοπληξίας.

Η κληρονομιά του φονικού καύσωνα

Ο καύσωνας του 1987 άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται τα ακραία θερμικά φαινόμενα στην Ελλάδα.

Η Αθήνα «λιώνει» κάτω από τις ακραίες θερμοκρασίες του καλοκαιριού του 1987, στο πιο πολύνεκρο κύμα καύσωνα που έχει καταγραφεί στη σύγχρονη Ελλάδα.

Τα επόμενα χρόνια αυξήθηκε σταδιακά η χρήση κλιματιστικών σε σπίτια, δημόσιες υπηρεσίες και νοσοκομεία, ενώ άρχισαν να οργανώνονται σχέδια προστασίας του πληθυσμού. Οι δήμοι δημιούργησαν κλιματιζόμενους χώρους φιλοξενίας για ευπαθείς ομάδες, ενώ οι μετεωρολογικές προειδοποιήσεις και οι οδηγίες των υγειονομικών αρχών απέκτησαν πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα σε κάθε νέο κύμα καύσωνα.

Παράλληλα, ο καύσωνας του 1987 εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως σημείο αναφοράς από επιστήμονες που μελετούν τις επιπτώσεις της ακραίας ζέστης στη δημόσια υγεία και στις μεγάλες πόλεις.