Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να μεταφράσει λογοτεχνία; Τρεις μεταφραστές απαντούν
Μπορεί ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης να μεταφέρει σε άλλη γλώσσα την ατμόσφαιρα ενός μυθιστορήματος ή τον υπαινιγμό ενός ποιήματος; Το ερώτημα δεν αφορά μόνο την ακρίβεια των λέξεων. Αφορά τον ρυθμό, το ύφος, την ειρωνεία και τις παραδόσεις που κουβαλά κάθε λογοτεχνικό έργο.
Στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, τρεις έμπειροι μεταφραστές περιγράφουν τη θέση της τεχνητής νοημοσύνης στη δουλειά τους. Ο Κώστας Αθανασίου, που μεταφράζει από τα ισπανικά, η Τιτίκα Δημητρούλια, από τα γαλλικά, και η Κατερίνα Σχινά, από τα αγγλικά, αναγνωρίζουν ότι τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να βοηθήσουν στην έρευνα. Παράλληλα, εξηγούν γιατί αντιμετωπίζουν με επιφυλάξεις την αυτόματη μετάφραση ενός λογοτεχνικού έργου.
Κώστας Αθανασίου: Η μετάφραση χρειάζεται δημιουργικές επιλογές
Ο Κώστας Αθανασίου βλέπει την τεχνητή νοημοσύνη ως ένα πιθανό εργαλείο αναζήτησης για τον μεταφραστή. Ωστόσο, η προσωπική του εμπειρία τον οδηγεί σε μια πρακτική επιφύλαξη: οι απαντήσεις της χρειάζονται έλεγχο και διασταύρωση, μια διαδικασία που μπορεί να καταναλώσει σημαντικό χρόνο.
Για τον ίδιο, η λογοτεχνική μετάφραση δεν εξαντλείται στην αντικατάσταση λέξεων. Ο μεταφραστής ζυγίζει αποχρώσεις και παίρνει δημιουργικές αποφάσεις σε κάθε σελίδα. Ο Αθανασίου θεωρεί ότι τα συστήματα AI τείνουν να παράγουν τυποποιημένο ύφος, το οποίο δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις ιδιαίτερες απαιτήσεις ενός έργου.
Θέτει, επίσης, ένα ερώτημα πέρα από το επάγγελμα του μεταφραστή: πώς επηρεάζει τις προσδοκίες των αναγνωστών η συστηματική έκθεσή τους σε κείμενα που παράγει μια μηχανή; Στη συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη ζητά να συνυπολογίζονται τόσο οι αμοιβές των δημιουργών όσο και ο τρόπος με τον οποίο οι εταιρείες χρησιμοποιούν το έργο τους.
Τιτίκα Δημητρούλια: Ο μεταφραστής ανασυνθέτει έναν κόσμο
Η Τιτίκα Δημητρούλια τοποθετεί τη συζήτηση σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Όπως εξηγεί, η μετάφραση δεν αποτελεί απλή αποκωδικοποίηση και επανακωδικοποίηση προτάσεων. Το νόημα γεννιέται μέσα από τη χρήση της γλώσσας, την ιστορία της και τη σχέση ανάμεσα σε εκείνον που μιλά και σε εκείνον που διαβάζει.
Αυτό γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο στη λογοτεχνία. Εκεί, ο μεταφραστής καλείται να ανασυνθέσει έναν ολόκληρο κόσμο σε νέα γλωσσικά και πολιτισμικά συμφραζόμενα. Πρέπει να αποφασίσει πώς θα αποδώσει τις διαφορετικές φωνές, τις κοινωνικές αναφορές και την ιδιαιτερότητα του πρωτοτύπου.
Κατά τη Δημητρούλια, η τεχνητή νοημοσύνη συχνά ομαλοποιεί αυτές τις διαφορές και οδηγεί το κείμενο προς μια μέση, οικεία γλωσσική χρήση. Ακόμη και όταν βοηθά στην κατανόηση μιας αναφοράς, ο μεταφραστής χρειάζεται να ελέγξει την απάντησή της. Η ίδια εκφράζει επιφυλάξεις και για τη χρήση μιας έτοιμης μηχανικής προμετάφρασης ως αφετηρίας της εργασίας.
Κατερίνα Σχινά: Τι συμβαίνει με το ύφος και την ειρωνεία;
Η Κατερίνα Σχινά χρησιμοποιεί ψηφιακά εργαλεία για να ερευνά τις πυκνές αναφορές των βιβλίων που μεταφράζει. Αναφέρει ότι η βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη όταν αναζητά πληροφορίες για πρόσωπα, γεγονότα ή στοιχεία μιας άλλης εποχής. Ελέγχει, όμως, τις απαντήσεις της: έχει διαπιστώσει ότι μπορεί να αποδώσει λανθασμένα ακόμη και έναν ελληνικό ποιητικό στίχο.
Στην ίδια τη μετάφραση, η στάση της είναι διαφορετική. Η Σχινά περιγράφει την αναμέτρηση με μια δύσκολη λέξη ή φράση ως ουσιαστικό μέρος της δουλειάς της. Μέσα από αυτή τη διαδικασία αναζητά το νόημα, αλλά ακούει και τον ρυθμό, τις παύσεις, τους ήχους και τους υπαινιγμούς του κειμένου.
Επισημαίνει ακόμη ότι ένα εκτενές έργο απαιτεί σταθερή αφηγηματική φωνή και διακριτές φωνές χαρακτήρων. Για να δείξει τη σημασία των ανθρώπινων επιλογών, αναφέρεται στη μετάφραση του έργου της Μαίρη Γουέμπ από την Άννα Σικελιανού: η απόδοση μιας αγγλικής ντοπιολαλιάς σε ελληνικό λαϊκό ιδίωμα απαιτούσε προσοχή τόσο στον ήχο όσο και στο πολιτισμικό περιβάλλον του πρωτοτύπου.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
- 37 λεπτά πριν Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να μεταφράσει λογοτεχνία; Τρεις μεταφραστές απαντούν
- 2 ώρες πριν Επίδομα 400 ευρώ: Στα 888 εκατ. ευρώ οι κρατήσεις ΕΑΣ από τους συνταξιούχους το 2026
- 2 ώρες πριν Καιρός σήμερα 23/09: Καταιγίδες και ισχυροί βοριάδες – Οι περιοχές που θα «χτυπήσουν» τα φαινόμενα
