Όταν η Κύπρος κόπηκε στα δύο – Η έναρξη της τουρκικής εισβολής

Σαν σήμερα, στις 20 Ιουλίου 1974, ξεκινά η τουρκική εισβολή στην Κύπρο με την αποβατική επιχείρηση «Αττίλας Ι», το πρώτο στάδιο της στρατιωτικής επέμβασης της Τουρκίας στη Μεγαλόνησο. Τις πρώτες πρωινές ώρες, χιλιάδες Τούρκοι στρατιώτες αποβιβάζονται στις βόρειες ακτές της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ αλεξιπτωτιστές ρίπτονται σε καίρια σημεία του νησιού.

Η εισβολή, που ακολούθησε το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου κατά του Προέδρου Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, εξελίχθηκε σε μία από τις πιο δραματικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Οι συνέπειές της παραμένουν ορατές μέχρι σήμερα: η παράνομη κατοχή του 37% της κυπριακής επικράτειας, ο εκτοπισμός περίπου 200.000 ανθρώπων, χιλιάδες νεκροί και τραυματίες, καθώς και το άλυτο ζήτημα των αγνοουμένων.

Κειμενολεζάντα 1:
Τουρκικά αποβατικά και στρατεύματα κατά την έναρξη της επιχείρησης «Αττίλας Ι» στις ακτές της Κερύνειας, στις 20 Ιουλίου 1974.

Η απόβαση των τουρκικών δυνάμεων

Τα ξημερώματα της 20ής Ιουλίου, τουρκικά αποβατικά σκάφη εμφανίστηκαν ανοιχτά της ακτής Πέντε Μίλι, δυτικά της Κερύνειας. Παράλληλα, αεροσκάφη της τουρκικής πολεμικής αεροπορίας βομβάρδιζαν στρατιωτικούς στόχους, ενώ αλεξιπτωτιστές και καταδρομείς αποβιβάζονταν σε στρατηγικά σημεία.

Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή δεκάδων χιλιάδων στρατιωτών. Μέσα σε λίγες ημέρες, η Τουρκία δημιούργησε προγεφύρωμα που συνέδεσε την Κερύνεια με τον τουρκοκυπριακό θύλακα της Λευκωσίας, παρά τις διεθνείς εκκλήσεις για τερματισμό των εχθροπραξιών.

Τουρκικά άρματα μάχης και στρατιωτικές δυνάμεις κατά τις επιχειρήσεις του καλοκαιριού του 1974.

Η αντίσταση της Εθνικής Φρουράς και οι πρώτες απώλειες

Οι δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς, της ΕΛΔΥΚ και εθελοντές πολίτες επιχείρησαν να αναχαιτίσουν την προέλαση των εισβολέων, συχνά με περιορισμένα μέσα και ελλιπή συντονισμό.

Οι μάχες που ακολούθησαν σε Κερύνεια, Λευκωσία, Άγιο Ιλαρίωνα, αεροδρόμιο Λευκωσίας και σε πολλές ακόμη περιοχές υπήρξαν ιδιαίτερα σκληρές. Πολλοί στρατιώτες και άμαχοι έχασαν τη ζωή τους, ενώ χιλιάδες οικογένειες βρέθηκαν αντιμέτωπες με τον πόλεμο και την προσφυγιά.

Το Ψήφισμα 353 του ΟΗΕ

Την ίδια ημέρα, το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών συνεδρίασε εκτάκτως και υιοθέτησε ομόφωνα το Ψήφισμα 353.

Με αυτό ζητούσε την άμεση παύση των εχθροπραξιών, τον τερματισμό της ξένης στρατιωτικής επέμβασης και τον σεβασμό της κυριαρχίας, της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Παράλληλα, καλούσε Ελλάδα, Τουρκία και Ηνωμένο Βασίλειο να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για την αποκατάσταση της ειρήνης στο νησί.

Από τον «Αττίλα Ι» στον «Αττίλα ΙΙ»

Παρότι στις 22 Ιουλίου συμφωνήθηκε κατάπαυση του πυρός, οι συγκρούσεις δεν σταμάτησαν ουσιαστικά. Οι τουρκικές δυνάμεις διατήρησαν και ενίσχυσαν τις θέσεις τους, ενώ οι διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν στη Γενεύη δεν κατέληξαν σε συμφωνία.

Στις 14 Αυγούστου 1974 ξεκίνησε η δεύτερη φάση της εισβολής, γνωστή ως «Αττίλας ΙΙ». Μέσα σε λίγες ημέρες οι τουρκικές δυνάμεις κατέλαβαν περίπου το 37% της Κυπριακής Δημοκρατίας, ποσοστό που παραμένει υπό κατοχή έως σήμερα.

Οι ανθρώπινες συνέπειες

Η εισβολή και οι πολεμικές επιχειρήσεις άφησαν βαθύ τραύμα στην κυπριακή κοινωνία.

Ελληνοκύπριοι εγκαταλείπουν τις εστίες τους μετά την προέλαση των τουρκικών δυνάμεων, δημιουργώντας ένα από τα μεγαλύτερα προσφυγικά κύματα στη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου.

Περίπου 200.000 Ελληνοκύπριοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να μετακινηθούν προς τις ελεύθερες περιοχές του νησιού, δημιουργώντας ένα τεράστιο προσφυγικό ζήτημα. Παράλληλα, χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν, ενώ εκατοντάδες οικογένειες περίμεναν επί δεκαετίες να μάθουν την τύχη των αγαπημένων τους προσώπων.

Το θέμα των αγνοουμένων εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις πιο οδυνηρές πτυχές της κυπριακής τραγωδίας. Επισήμως καταγράφηκαν 1.619 Ελληνοκύπριοι και Ελλαδίτες αγνοούμενοι, ενώ οι έρευνες για την ταυτοποίηση λειψάνων συνεχίζονται μέχρι και σήμερα.

Πενήντα και πλέον χρόνια μετά

Περισσότερο από μισό αιώνα μετά την εισβολή, η Κύπρος εξακολουθεί να παραμένει διαιρεμένη. Η «Πράσινη Γραμμή» που επιτηρείται από την ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ εξακολουθεί να χωρίζει το νησί, ενώ οι προσπάθειες για συνολική επίλυση του Κυπριακού δεν έχουν ακόμη οδηγήσει σε οριστική συμφωνία.

Η 20ή Ιουλίου παραμένει ημέρα μνήμης για τους νεκρούς, τους αγνοούμενους, τους πρόσφυγες και όσους βίωσαν τα γεγονότα του 1974, υπενθυμίζοντας μία από τις μεγαλύτερες εθνικές τραγωδίες του σύγχρονου Ελληνισμού.