Η μέρα που η μοιχεία έπαψε να αποτελεί ποινικό αδίκημα στην Ελλάδα

Σαν σήμερα, στις 24 Ιουλίου 1982, η Βουλή των Ελλήνων ψηφίζει την κατάργηση της ποινικής δίωξης της μοιχείας, βάζοντας τέλος σε μια διάταξη που για δεκαετίες αντιμετώπιζε την εξωσυζυγική σχέση ως ποινικό αδίκημα. Η απόφαση αυτή δεν αποτέλεσε απλώς μια αλλαγή στον Ποινικό Κώδικα, αλλά ένα από τα σημαντικότερα βήματα εκσυγχρονισμού της ελληνικής νομοθεσίας, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή για το Οικογενειακό Δίκαιο, την ισότητα των φύλων και την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων.

Η μεταρρύθμιση εντάχθηκε στο ευρύτερο κύμα θεσμικών αλλαγών που προώθησε η κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου στις αρχές της δεκαετίας του 1980, αλλαγές που επαναπροσδιόρισαν τον θεσμό της οικογένειας και επηρέασαν καθοριστικά τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία.

Γυναικείες οργανώσεις της Μεταπολίτευσης διεκδίκησαν αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο και την κατοχύρωση της ισότητας των φύλων, συμβάλλοντας στο κλίμα των μεταρρυθμίσεων της εποχής.

Όταν η μοιχεία ήταν ποινικό αδίκημα

Μέχρι το καλοκαίρι του 1982, η μοιχεία στην Ελλάδα αποτελούσε πλημμέλημα και διωκόταν βάσει του άρθρου 357 του Ποινικού Κώδικα. Η ποινή μπορούσε να φτάσει έως και τη φυλάκιση ενός έτους, ενώ η ποινική διαδικασία κινούνταν ύστερα από έγκληση του συζύγου ή της συζύγου που θεωρούσε ότι είχε υποστεί προσβολή.

Παρότι ο νόμος ήταν θεωρητικά ίδιος για όλους, στην πράξη η εφαρμογή του δεν ήταν ισότιμη. Οι γυναίκες βρίσκονταν πολύ συχνότερα αντιμέτωπες με ποινικές διώξεις, κοινωνική κατακραυγή και σοβαρές συνέπειες στην προσωπική και οικογενειακή τους ζωή.

Σε πολλές περιπτώσεις, η κατηγορία της μοιχείας χρησιμοποιούνταν εναντίον τους και στις δικαστικές διαμάχες για την επιμέλεια των παιδιών, ενώ η κοινωνική διαπόμπευση που ακολουθούσε ήταν πολύ εντονότερη σε σύγκριση με τους άνδρες.

Η μεταρρύθμιση που άλλαξε το οικογενειακό δίκαιο

Η κατάργηση της ποινικής δίωξης της μοιχείας αποτέλεσε έναν από τους βασικούς σταθμούς στον εκσυγχρονισμό της ελληνικής νομοθεσίας για την οικογένεια.

Ήταν μέρος μιας συνολικής μεταρρυθμιστικής πολιτικής που προώθησε σειρά αλλαγών στον τρόπο με τον οποίο το κράτος αντιμετώπιζε τις οικογενειακές σχέσεις.

Την ίδια περίοδο προωθήθηκαν σημαντικές θεσμικές τομές, όπως η καθιέρωση του πολιτικού γάμου, η κατοχύρωση της ισότητας μεταξύ των συζύγων, η κοινή άσκηση της γονικής μέριμνας και η κατάργηση της προίκας, αλλαγές που διαμόρφωσαν το σύγχρονο ελληνικό Οικογενειακό Δίκαιο.

Οι αντιδράσεις της εποχής

Η αποποινικοποίηση της μοιχείας δεν έγινε χωρίς αντιδράσεις.

Συντηρητικοί πολιτικοί κύκλοι αλλά και η Εκκλησία της Ελλάδος εξέφρασαν έντονες αντιρρήσεις, υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση θα αποδυνάμωνε τον θεσμό του γάμου και θα έπληττε την ελληνική οικογένεια.

Καταγράφηκαν ακόμη και δημόσιες διαμαρτυρίες εκκλησιαστικών οργανώσεων, ωστόσο η κυβέρνηση δεν υπαναχώρησε και η διάταξη εγκρίθηκε από τη Βουλή, καταργώντας οριστικά το άρθρο 357 του Ποινικού Κώδικα.

Μια σημαντική νίκη για το γυναικείο κίνημα

Για τις γυναικείες οργανώσεις και το φεμινιστικό κίνημα της Μεταπολίτευσης, η κατάργηση της ποινικοποίησης της μοιχείας αποτέλεσε μια ιστορική δικαίωση.

Η συγκεκριμένη αλλαγή θεωρήθηκε ότι απομάκρυνε μια νομοθετική διάταξη η οποία, στην πράξη, αναπαρήγαγε έμφυλες διακρίσεις και ενίσχυε στερεότυπα σε βάρος των γυναικών.

Η μεταρρύθμιση συνδέθηκε με την ευρύτερη προσπάθεια κατοχύρωσης ίσων δικαιωμάτων και ίσης μεταχείρισης των δύο φύλων, ανοίγοντας τον δρόμο για τις αλλαγές που ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια στο οικογενειακό δίκαιο.

Η δεκαετία του 1980 σηματοδότησε μια περίοδο έντονης κοινωνικής διεκδίκησης για την ισότητα των φύλων και την αναθεώρηση παλαιών διατάξεων του οικογενειακού δικαίου.

Οι αλλαγές δεν σταμάτησαν εκεί

Η αποποινικοποίηση της μοιχείας δεν σήμαινε ότι η απιστία έπαψε να έχει νομικές συνέπειες.

Με τον νέο Οικογενειακό Κώδικα που ακολούθησε, η μοιχεία έπαψε να αποτελεί αυτομάτως λόγο λύσης του γάμου. Από τότε, μπορεί να συνεκτιμηθεί από το δικαστήριο μόνο εφόσον αποδεικνύεται ότι έχει διαταράξει σε τέτοιο βαθμό τις συζυγικές σχέσεις ώστε η συνέχιση του γάμου να είναι αφόρητη για τον ενάγοντα.

Η μεταβολή αυτή αποτύπωσε τη μετάβαση από μια τιμωρητική αντίληψη της οικογενειακής ζωής σε μια πιο σύγχρονη προσέγγιση, όπου το κράτος παρεμβαίνει λιγότερο στις προσωπικές σχέσεις των πολιτών.

Ένα ορόσημο που εξακολουθεί να έχει σημασία

Περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες μετά, η κατάργηση της ποινικής δίωξης της μοιχείας εξακολουθεί να θεωρείται μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις της Μεταπολίτευσης.

Υπενθυμίζει πόσο διαφορετικό ήταν το νομικό και κοινωνικό πλαίσιο της εποχής, αλλά και πόσο καθοριστικές μπορούν να αποδειχθούν οι θεσμικές αλλαγές στην κατοχύρωση των ατομικών ελευθεριών και της ισότητας απέναντι στον νόμο.