Η φονική πυρκαγιά στο Μάτι μετατρέπει τα πάντα σε στάχτη και αφήνει πίσω της 104 νεκρούς

Σαν σήμερα, στις 23 Ιουλίου 2018, γράφτηκε μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Η φονική πυρκαγιά που ξέσπασε στην Ανατολική Αττική και έφτασε μέσα σε ελάχιστα λεπτά στο Μάτι άφησε πίσω της 104 νεκρούς, 172 τραυματίες, χιλιάδες κατεστραμμένα σπίτια και μια ανυπολόγιστη οικολογική καταστροφή.

Επτά χρόνια μετά, οι φλόγες μπορεί να έχουν σβήσει, όμως οι πληγές παραμένουν ανοιχτές. Για τους συγγενείς των θυμάτων, τους εγκαυματίες και τους κατοίκους της περιοχής, το Μάτι δεν αποτελεί απλώς μια μεγάλη φυσική καταστροφή. Είναι μια τραγωδία που ανέδειξε με τον πιο οδυνηρό τρόπο τις αδυναμίες του κρατικού μηχανισμού στην πρόληψη, τον συντονισμό και τη διαχείριση μιας κρίσης.

Καμένα οχήματα στο Μάτι μία ημέρα μετά τη φονική πυρκαγιά της 23ης Ιουλίου 2018, που στοίχισε τη ζωή σε 104 ανθρώπους.
Φωτογραφία: Thanassis Stavrakis / Associated Press.

Η φωτιά που μετατράπηκε σε εφιάλτη

Το μεσημέρι της 23ης Ιουλίου 2018 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στην περιοχή της Πεντέλης. Μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, εξαιτίας των θυελλωδών ανέμων που ξεπερνούσαν τα 120 χιλιόμετρα την ώρα, οι φλόγες κατευθύνθηκαν προς τη Ραφήνα και στη συνέχεια στο Μάτι, καταστρέφοντας ό,τι έβρισκαν μπροστά τους.

Η ολοκληρωτική καταστροφή που άφησε πίσω της η πυρκαγιά στο Μάτι, με εκατοντάδες κατοικίες να έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές ή να έχουν καταστραφεί ολοσχερώς.
Φωτογραφία: EUROKINISSI.

Η πυρκαγιά κινήθηκε με ασυνήθιστα μεγάλη ταχύτητα, αφήνοντας ελάχιστο χρόνο αντίδρασης στους κατοίκους. Πολλοί εγκλωβίστηκαν μέσα στα σπίτια ή στα αυτοκίνητά τους, ενώ δεκάδες άλλοι κατέφυγαν στη θάλασσα αναζητώντας σωτηρία. Ανάμεσα στα θύματα βρίσκονταν παιδιά, ηλικιωμένοι και επισκέπτες της περιοχής.

Η εικόνα με ανθρώπους να περιμένουν επί ώρες μέσα στη θάλασσα μέχρι να διασωθούν έγινε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σύμβολα της τραγωδίας.

Οι παράγοντες που οδήγησαν στην καταστροφή

Η μεταγενέστερη διερεύνηση των γεγονότων ανέδειξε ότι η ένταση της πυρκαγιάς δεν ήταν ο μοναδικός λόγος για τον μεγάλο αριθμό των θυμάτων.

Οι ιδιαίτερα ισχυροί άνεμοι, ο πυκνός και άναρχος οικιστικός ιστός της περιοχής, τα στενά αδιέξοδα, η απουσία οργανωμένης προληπτικής εκκένωσης και τα προβλήματα στον επιχειρησιακό συντονισμό συνέβαλαν ώστε η φωτιά να εξελιχθεί στη φονικότερη που έχει καταγραφεί στη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας.

Οι εικόνες που συγκλόνισαν τη χώρα

Η ελληνική κοινωνία παρακολούθησε με σοκ όσα αποκαλύπτονταν τις επόμενες ώρες.

Κάτοικοι και επισκέπτες κατέφυγαν στη θάλασσα για να σωθούν από τις φλόγες, περιμένοντας επί ώρες τη διάσωσή τους από σκάφη του Λιμενικού και ιδιώτες.
Φωτογραφία: EUROKINISSI / Αρχείο.

Καμένα σπίτια, ολοσχερώς καταστραμμένα αυτοκίνητα, άνθρωποι που έχασαν τη ζωή τους προσπαθώντας να διαφύγουν και οικογένειες που αναζητούσαν τους δικούς τους ανθρώπους συνέθεταν μια εικόνα που δύσκολα μπορεί να ξεχαστεί.

Τα νοσοκομεία της Αττικής δέχθηκαν δεκάδες εγκαυματίες, ενώ οι έρευνες για τον εντοπισμό αγνοουμένων συνεχίστηκαν επί ημέρες.

Η πορεία της Δικαιοσύνης

Η αναζήτηση ευθυνών εξελίχθηκε σε μια μακρά και επώδυνη διαδικασία.

Στην εφετειακή δίκη, το δικαστήριο έκρινε ενόχους συνολικά δέκα από τους 21 κατηγορούμενους, μεταξύ των οποίων πρώην ανώτατα στελέχη της Πυροσβεστικής, ο τότε γενικός γραμματέας Πολιτικής Προστασίας και ο άνθρωπος από τον χώρο του οποίου ξεκίνησε η φωτιά.

Σε επόμενο στάδιο επιβλήθηκαν βαριές ποινές, με τέσσερις καταδικασθέντες να οδηγούνται στη φυλακή. Λόγω του τότε ισχύοντος νομικού πλαισίου, οι εκτιτέες ποινές περιορίστηκαν στα πέντε χρόνια.

Οι συγγενείς των θυμάτων υποδέχθηκαν την απόφαση με ανάμεικτα συναισθήματα. Για αρκετούς αποτέλεσε μια πρώτη αναγνώριση ευθυνών, χωρίς ωστόσο να μπορεί να απαλύνει το βάρος της απώλειας.

Τα μαύρα μπαλόια και το σύνθημα «Αθάνατοι»

Συγγενείς των θυμάτων της τραγωδίας στο Μάτι αφήνουν στον ουρανό 120 μαύρα μπαλόνια έξω από το Εφετείο Αθηνών, αποτίοντας φόρο τιμής στους ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους στη φονική πυρκαγιά της 23ης Ιουλίου 2018, μετά την ανακοίνωση της εφετειακής απόφασης.
Φωτογραφία: EUROKINISSI.

Έξω από το Εφετείο, συγγενείς θυμάτων και επιζώντες άφησαν στον ουρανό 120 μαύρα μπαλόνια, αφιερωμένα στους νεκρούς της τραγωδίας.

Την ώρα που τα μπαλόνια υψώνονταν στον ουρανό, ακούστηκε το σύνθημα «Αθάνατοι», σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη στιγμή μνήμης και τιμής προς όσους χάθηκαν στις 23 Ιουλίου 2018.

Μπήκαν στη θάλασσα και άφησαν 104 φαναράκια για τα θύματα της τραγωδίας

Ένα διαρκές μάθημα για την πολιτική προστασία

Η τραγωδία στο Μάτι αποτέλεσε σημείο καμπής για την οργάνωση της πολιτικής προστασίας στην Ελλάδα.

Μετά το 2018 προχώρησαν σημαντικές αλλαγές στον τρόπο διαχείρισης φυσικών καταστροφών, όπως η ενεργοποίηση του αριθμού έκτακτης ανάγκης 112, η αναδιοργάνωση της Πολιτικής Προστασίας και η δημιουργία νέων πρωτοκόλλων για προληπτικές εκκενώσεις και έγκαιρη ενημέρωση των πολιτών.

Οι ειδικοί επισημαίνουν, ωστόσο, ότι η αποτελεσματικότητα των μέτρων εξαρτάται από τη συνεχή εκπαίδευση, τον συντονισμό όλων των εμπλεκόμενων υπηρεσιών και τη σωστή προετοιμασία απέναντι στα ολοένα συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Το Μάτι δεν ζητά εκδίκηση – ζητά να μην επαναληφθεί

Σήμερα, το Μάτι δεν είναι μόνο ένας οικισμός που προσπαθεί να επουλώσει τις πληγές του.

Είναι τόπος μνήμης και υπενθύμιση του ανθρώπινου κόστους που μπορεί να έχει μια φυσική καταστροφή όταν οι μηχανισμοί πρόληψης και διαχείρισης αποτυγχάνουν.

Κάθε χρόνο πραγματοποιούνται επιμνημόσυνες δεήσεις, πορείες και εκδηλώσεις μνήμης, με τις οικογένειες των θυμάτων να επαναλαμβάνουν το ίδιο αίτημα: να μη ζήσει ποτέ ξανά η χώρα μια ανάλογη τραγωδία.