Πόσο κοντά είναι ένας πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν;
Σε ιδιαίτερα τεταμένο κλίμα κινούνται οι σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν, με την Ουάσιγκτον να εμφανίζεται έτοιμη ακόμη και για στρατιωτική δράση, την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ ασκεί έντονες πιέσεις προς την Τεχεράνη. Η παρουσία του αμερικανικού αεροπλανοφόρου Abraham Lincoln στον Αραβικό Κόλπο έχει ενισχύσει τα σενάρια περί επικείμενων εξελίξεων, χωρίς ωστόσο να είναι σαφές ποια θα μπορούσε να είναι η τελική έκβαση μιας ενδεχόμενης επίθεσης.
Εάν η ιρανική ηγεσία δεν ανταποκριθεί στις απαιτήσεις που θέτουν ΗΠΑ και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, δεν αποκλείεται μια νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, με το μέλλον του ισλαμικού καθεστώτος να παραμένει αβέβαιο.
1. Είναι εφικτή μια μετάβαση στη δημοκρατία;
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε επέμβαση θα πρέπει να είναι ταχεία και απολύτως στοχευμένη. Ήδη, αμερικανικές αεροπορικές και ναυτικές δυνάμεις πραγματοποιούν περιορισμένες, ακριβείας επιδρομές, με στόχο εγκαταστάσεις του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), της παραστρατιωτικής δύναμης Μπασίτζ (Basij), χώρους αποθήκευσης και εκτόξευσης βαλλιστικών πυραύλων, καθώς και κρίσιμες υποδομές του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Στο πιο αισιόδοξο σενάριο, μια επιτυχημένη στρατιωτική πίεση θα μπορούσε να αποδυναμώσει το καθεστώς και να ανοίξει τον δρόμο για πολιτική αλλαγή και επιστροφή στη δημοκρατία. Ωστόσο, τα ιστορικά παραδείγματα του Ιράκ και της Λιβύης δείχνουν ότι η δυτική στρατιωτική παρέμβαση δεν οδήγησε σε ομαλή μετάβαση, αλλά σε μακροχρόνιο χάος και αιματηρές συγκρούσεις.
Αντίθετα, η Συρία, η οποία ανέτρεψε το καθεστώς Άσαντ το 2024 χωρίς άμεση δυτική στρατιωτική εμπλοκή, φαίνεται μέχρι στιγμής να παρουσιάζει πιο σταθερή πορεία.
2. Μπορεί το ισλαμικό καθεστώς να αντέξει;
Όπως συνέβη στη Βενεζουέλα, ένα σενάριο περιορισμένης, στοχευμένης αμερικανικής δράσης θα μπορούσε να επιτρέψει στο καθεστώς να παραμείνει στην εξουσία, ενδεχομένως με πιο μετριοπαθή πολιτική ηγεσία.
Σε αυτή την περίπτωση, η Ισλαμική Δημοκρατία θα αναγκαζόταν να περιορίσει τη στήριξή της σε ένοπλες οργανώσεις στη Μέση Ανατολή, να μειώσει το πυρηνικό και βαλλιστικό της πρόγραμμα και να χαλαρώσει την εσωτερική καταστολή. Ωστόσο, ένα τέτοιο σενάριο θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο, καθώς η ηγεσία του Ιράν έχει δείξει επί 47 χρόνια ότι αντιστέκεται σε κάθε ουσιαστική αλλαγή πορείας.
3. Θα μπορούσε ο στρατός να πάρει την εξουσία;
Πολλοί αναλυτές θεωρούν αυτό το σενάριο ως το πιο πιθανό. Παρότι το θεοκρατικό καθεστώς έχει χάσει τη στήριξη μεγάλου μέρους της κοινωνίας και κάθε νέο κύμα διαμαρτυριών το αποδυναμώνει, εξακολουθεί να στηρίζεται σε ένα ισχυρό και εκτεταμένο σύστημα ασφαλείας με ζωτικό συμφέρον στη διατήρηση του status quo.
Οι διαδηλώσεις δεν έχουν καταφέρει μέχρι σήμερα να ανατρέψουν το καθεστώς, κυρίως λόγω της απουσίας μαζικών αποστασιών και της ετοιμότητας των δυνάμεων ασφαλείας να χρησιμοποιήσουν ακραία βία. Σε συνθήκες χάους μετά από αμερικανικά πλήγματα, δεν αποκλείεται η χώρα να περάσει σε μια σκληρή στρατιωτική διακυβέρνηση, με κεντρικό ρόλο στελέχη του IRGC.
4. Μπορεί το Ιράν να πλήξει ΗΠΑ και γειτονικές χώρες;
Η Τεχεράνη έχει ξεκαθαρίσει ότι θα απαντήσει σε οποιαδήποτε επίθεση, δηλώνοντας ότι «είναι έτοιμη να ανταποδώσει με κάθε τρόπο». Αν και δεν μπορεί να συγκριθεί με τη στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ, διαθέτει σημαντικό οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων και drones, μεγάλο μέρος του οποίου βρίσκεται κρυμμένο σε υπόγειες εγκαταστάσεις και ορεινές περιοχές.
Αμερικανικές βάσεις υπάρχουν σε όλο τον Κόλπο, κυρίως στο Μπαχρέιν και το Κατάρ, ενώ το Ιράν θα μπορούσε να στοχεύσει κρίσιμες υποδομές γειτονικών κρατών που θα θεωρούσε συμμέτοχα σε αμερικανική επίθεση. Η επίθεση του 2019 στις εγκαταστάσεις της Saudi Aramco κατέδειξε πόσο ευάλωτες είναι οι ενεργειακές υποδομές της περιοχής.
5. Μπορεί να ναρκοθετηθεί ο Κόλπος;
Η ναρκοθέτηση των θαλάσσιων οδών αποτελεί μία από τις σοβαρότερες απειλές για το παγκόσμιο εμπόριο και την ενεργειακή ασφάλεια. Το Στενό του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου LNG και έως το 25% του πετρελαίου, είναι κρίσιμο σημείο. Το Ιράν έχει πραγματοποιήσει επανειλημμένα ασκήσεις ταχείας ναρκοθέτησης και μια τέτοια ενέργεια θα είχε άμεσο αντίκτυπο στις διεθνείς αγορές και στις τιμές του πετρελαίου.
6. Τι θα σήμαινε επίθεση σε αμερικανικά πλοία;
Αμερικανοί αξιωματικοί έχουν επισημάνει ότι η μαζική χρήση drones και ταχύπλοων σκαφών θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρές απειλές ακόμη και για το ισχυρό αμερικανικό Ναυτικό. Το IRGC έχει επενδύσει σε ασύμμετρες τακτικές, προσπαθώντας να παρακάμψει την τεχνολογική υπεροχή του Πέμπτου Στόλου.
Η βύθιση αμερικανικού πολεμικού πλοίου και ενδεχόμενη σύλληψη επιζώντων θα αποτελούσε τεράστιο πλήγμα για το κύρος των ΗΠΑ, αν και το σενάριο αυτό θεωρείται ακραίο. Ωστόσο, ιστορικά περιστατικά, όπως το USS Cole το 2000 και το USS Stark το 1987, δείχνουν ότι τέτοιοι κίνδυνοι δεν είναι ανύπαρκτοι.
7. Αν καταρρεύσει το καθεστώς, θα επικρατήσει χάος;
Αυτός είναι ίσως ο μεγαλύτερος φόβος τόσο για τους πολίτες του Ιράν όσο και για τους γείτονές του. Πέρα από τον κίνδυνο εμφυλίου πολέμου, υπάρχει η πιθανότητα οι εθνοτικές εντάσεις να εξελιχθούν σε ένοπλες συγκρούσεις, με μειονότητες όπως οι Κούρδοι και οι Βαλούχοι να προσπαθούν να προστατευθούν σε ένα κενό εξουσίας.
Παρότι αρκετές χώρες της περιοχής –και ιδιαίτερα το Ισραήλ– θα έβλεπαν θετικά την κατάρρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, κανείς δεν επιθυμεί το μεγαλύτερο σε πληθυσμό κράτος της Μέσης Ανατολής, με περίπου 93 εκατομμύρια κατοίκους, να βυθιστεί στο χάος, προκαλώντας μια νέα ανθρωπιστική και προσφυγική κρίση.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος αυτή τη στιγμή είναι μια απόφαση στρατιωτικής δράσης που θα ληφθεί υπό την πίεση κύρους και ισχύος, οδηγώντας σε έναν πόλεμο χωρίς σαφή στόχο εξόδου και με απρόβλεπτες, ενδεχομένως καταστροφικές συνέπειες.
- 24 λεπτά πριν Τι σημαίνει το «N» στο κινητό σου
- 1 ώρα πριν Το σχέδιο των Χιλιανών διαρρηκτών: Πώς «χτυπούν» πολυτελείς κατοικίες στην Ελλάδα
- 2 ώρες πριν Ποια ψηφία να αποφεύγεις στη λοταρία – Τι λέει ειδικός στα τυχερά παιχνίδια
