Πλασματικά έτη: Πότε συμφέρει η εξαγορά και πότε κρύβει παγίδες
Η εξαγορά πλασματικών ετών παραμένει ένα από τα πιο χρήσιμα εργαλεία για όσους βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση, αλλά δεν συμφέρει σε όλες τις περιπτώσεις.
Ο βασικός κανόνας είναι ότι τα πλασματικά έτη αξίζουν όταν «κλειδώνουν» νωρίτερα δικαίωμα σύνταξης, συμπληρώνουν τα 40 έτη για πλήρη έξοδο στα 62 ή αυξάνουν ουσιαστικά το ποσό της ανταποδοτικής σύνταξης. Αντίθετα, μπορεί να μετατραπούν σε ακριβή παγίδα όταν πληρώνονται χωρίς να αλλάζουν ούτε η ηλικία εξόδου ούτε αισθητά το τελικό ποσό.
Σήμερα, η πλήρης σύνταξη γήρατος δίνεται γενικά στα 62 με τουλάχιστον 40 έτη ασφάλισης ή στα 67 με τουλάχιστον 15 έτη. Αυτό σημαίνει ότι για πολλούς ασφαλισμένους το κρίσιμο όριο είναι η συμπλήρωση των 40 ετών. Σε αυτή ακριβώς την περίπτωση, η εξαγορά πλασματικού χρόνου μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα συμφέρουσα, επειδή επιτρέπει αποχώρηση έως και πέντε χρόνια νωρίτερα από το γενικό όριο των 67 ετών.
Συμφέρει επίσης όταν ο ασφαλισμένος χρειάζεται λίγους μήνες ή λίγα χρόνια για να συμπληρώσει τις προϋποθέσεις θεμελίωσης ή κατοχύρωσης με παλαιότερες, ευνοϊκότερες διατάξεις. Ο e-ΕΦΚΑ αναφέρει ότι οι αιτήσεις αναγνώρισης μπορούν να γίνουν οποτεδήποτε, ακόμη και μαζί με την αίτηση συνταξιοδότησης, ενώ κατ’ εξαίρεση μπορεί να ζητηθεί αναγνώριση και μετά την αίτηση συνταξιοδότησης μόνο όταν ο πλασματικός χρόνος χρειάζεται για θεμελίωση δικαιώματος και όχι για αύξηση του ποσού. Αυτό δείχνει πόσο κρίσιμο είναι να χρησιμοποιείται η εξαγορά κυρίως για να «πιάνονται» οι προϋποθέσεις συνταξιοδότησης.
Ένα ακόμη σημείο όπου η εξαγορά έχει νόημα είναι όταν αυξάνει πραγματικά την ανταποδοτική σύνταξη. Οι αναγνωρίσεις πλασματικών χρόνων μπορούν να μετρήσουν όχι μόνο για θεμελίωση, αλλά και για προσαύξηση του ποσού της σύνταξης, υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει η νομοθεσία και οι σχετικές εγκύκλιοι. Άρα, όσο μεγαλύτερο είναι το κέρδος σε έτη ασφάλισης και συντελεστή αναπλήρωσης, τόσο πιο πιθανό είναι να βγαίνει οικονομικά η εξαγορά.
Η εξαγορά γίνεται πιο ελκυστική όταν το κόστος υπολογίζεται χαμηλά. Για τους μη μισθωτούς, από 1/1/2020 η μηνιαία εισφορά εξαγοράς υπολογίζεται με βάση την ασφαλιστική κατηγορία που έχει επιλεγεί κατά το έτος της αίτησης. Αν δεν υπάρχει ενεργή ασφάλιση, ο ασφαλισμένος επιλέγει κατηγορία, με ελάχιστη την 1η ασφαλιστική κατηγορία. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο χρόνος της αίτησης επηρεάζει άμεσα το κόστος και, σε αρκετές περιπτώσεις, μπορεί να κάνει την εξαγορά πιο συμφέρουσα ή ακριβότερη.
Από την άλλη πλευρά, η εξαγορά είναι παγίδα όταν κάποιος πληρώνει ακριβά για χρόνια που δεν του ανοίγουν συνταξιοδοτικό δρόμο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο συνταξιούχος που σκέφτεται εκ των υστέρων να εξαγοράσει πλασματικό χρόνο μόνο και μόνο για να αυξήσει τη σύνταξή του. Ο e-ΕΦΚΑ είναι σαφής: συνταξιούχος δεν μπορεί να εξαγοράσει πλασματικό χρόνο για να αυξηθεί η σύνταξή του. Άρα, όποιος έχει ήδη αποχωρήσει δεν έχει αυτό το περιθώριο.
Παγίδα μπορεί να αποδειχθεί και για όσους ανήκουν σε κατηγορίες όπου δεν αναγνωρίζονται όλοι οι πλασματικοί χρόνοι που συνήθως συζητούνται. Ο e-ΕΦΚΑ διευκρινίζει ότι οι ασφαλισμένοι μετά την 1/1/1993 αναγνωρίζουν κατά βάση τους πλασματικούς χρόνους του άρθρου 40 του ν. 2084/1992, όπως στρατό, γονική άδεια, εκπαιδευτική άδεια, καθώς και επιδοτούμενη ανεργία ή ασθένεια μέχρι 200 ημέρες από κάθε αιτία μέσα στην τελευταία δεκαετία πριν από τη συνταξιοδότηση. Κατ’ εξαίρεση, περισσότερες δυνατότητες υπάρχουν για μητέρες ανηλίκων και για όσους επιδιώκουν σύνταξη στα 62 με 40 έτη.
Επίσης, δεν συμφέρει πάντα η μαζική εξαγορά πολλών ετών «για καλό και για κακό». Το ανώτατο όριο αναγνωριζόμενου πλασματικού χρόνου εξαρτάται από το πότε θεμελιώνεται το δικαίωμα: έως 4 έτη για θεμελίωση με προϋποθέσεις 2011, έως 5 για το 2012, έως 6 για το 2013 και έως 7 για το 2014 και μετά. Επομένως, ακόμη κι αν κάποιος θέλει να εξαγοράσει περισσότερα, δεν σημαίνει ότι όλος αυτός ο χρόνος θα του είναι χρήσιμος.
Προσοχή χρειάζεται και στο συνολικό χρέος προς τον e-ΕΦΚΑ. Στις προϋποθέσεις απονομής για μη μισθωτούς, ο e-ΕΦΚΑ αναφέρει ρητά ότι στις οφειλές συνυπολογίζονται και οι οφειλές από αναγνώριση πλασματικού χρόνου ασφάλισης. Αυτό σημαίνει ότι μία εξαγορά μπορεί να αυξήσει το οφειλόμενο ποσό και, αν δεν υπάρχει σωστός σχεδιασμός, να δημιουργήσει νέο πρόβλημα αντί να λύσει παλιό.
Το σωστό κριτήριο, λοιπόν, δεν είναι αν «γίνεται» η εξαγορά, αλλά αν αποδίδει. Συμφέρει όταν λείπουν λίγοι μήνες ή λίγα χρόνια για τα 40 έτη ή για κρίσιμη θεμελίωση, όταν το κόστος εξαγοράς είναι διαχειρίσιμο και όταν ο επιπλέον χρόνος ανεβάζει ουσιαστικά την ανταποδοτική σύνταξη. Είναι παγίδα όταν γίνεται χωρίς ακριβή έλεγχο των προϋποθέσεων, όταν αγοράζονται περισσότερα χρόνια από όσα πραγματικά χρειάζονται ή όταν ο ασφαλισμένος πληρώνει χωρίς να αλλάζει ούτε το όριο ηλικίας ούτε το τελικό ποσό σε βαθμό που να δικαιολογεί τη δαπάνη.
- 5 λεπτά πριν Αθωώθηκε ο Κώστας Ανεστίδης στην υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ
- 14 λεπτά πριν Παπαθανάσης: 110 εκατ. ευρώ για 18 νέα έργα στη Δυτική Μακεδονία
- 19 λεπτά πριν Ζεφύρι: Σε κρίσιμη κατάσταση η 3χρονη που παρασύρθηκε από αυτοκίνητο
