Κληρονομιές: Οι μεγάλες αλλαγές σε διαθήκες, ακίνητα και νόμιμη μοίρα
Οι αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο φέρνουν μια ριζική αναδιάταξη στον τρόπο με τον οποίο μεταβιβάζονται ακίνητα και περιουσιακά στοιχεία, επιχειρώντας να λύσουν χρόνιες παθογένειες που οδηγούν σε οικογενειακές συγκρούσεις, δικαστικές διαμάχες και αδρανείς περιουσίες. Με αιχμή την αξιοποίηση των ακινήτων και την αποφυγή κατακερματισμού, το νέο πλαίσιο φιλοδοξεί να ενεργοποιήσει κεφάλαια που παραμένουν ανεκμετάλλευτα και να περιορίσει τις εντάσεις μεταξύ κληρονόμων.
Οι βασικοί στόχοι της μεταρρύθμισης
Στο επίκεντρο των προωθούμενων ρυθμίσεων βρίσκεται η ανάγκη να κινητοποιηθεί η ακίνητη περιουσία, να ενισχυθεί η ρευστότητα στην αγορά και να μειωθούν οι ενδοοικογενειακές αντιπαραθέσεις που συχνά «παγώνουν» περιουσιακά στοιχεία και επιχειρηματικές δραστηριότητες.
Οι παρεμβάσεις αυτές, που αναμένεται να τεθούν σε δημόσια διαβούλευση, διαμορφώνουν ένα νέο θεσμικό περιβάλλον έπειτα από σχεδόν οκτώ δεκαετίες, δίνοντας μεγαλύτερο βάρος στην ελευθερία του διαθέτη, με ταυτόχρονη διασφάλιση της τελευταίας του βούλησης.
Οι χρόνιες παθογένειες που επιχειρεί να αντιμετωπίσει το νέο πλαίσιο
Η εφαρμογή του ισχύοντος κληρονομικού δικαίου έχει δείξει ότι οι διαφορές μεταξύ κληρονόμων συχνά καταλήγουν σε μακροχρόνιες δικαστικές αντιπαραθέσεις. Σε πολλές περιπτώσεις, συγγενείς βρίσκονται αντιμέτωποι σε δικαστικές αίθουσες διεκδικώντας μεγαλύτερο μερίδιο ή αμφισβητώντας τη νομιμότητα μιας διαθήκης.
Οι υποθέσεις αυτές μπορεί να διαρκέσουν ακόμη και πάνω από δέκα χρόνια, προκαλώντας σημαντική οικονομική επιβάρυνση αλλά και έντονη ψυχολογική φθορά για όλους τους εμπλεκόμενους.
Ο ρόλος της ψηφιακής πλατφόρμας διαθηκών
Κεντρικό εργαλείο για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων αποτελεί η ψηφιακή πλατφόρμα δημοσίευσης διαθηκών, η οποία λειτουργεί ήδη από την 1η Νοεμβρίου 2025.
Μέσω της συγκεκριμένης υπηρεσίας, οι πολίτες μπορούν να εντοπίζουν αν υπάρχει καταγεγραμμένη διαθήκη, να εκδίδουν τα απαραίτητα πιστοποιητικά και να ολοκληρώνουν διαδικασίες χωρίς την ανάγκη προσφυγής στη δικαιοσύνη.
Στόχος των παρεμβάσεων είναι ο τρόπος διάθεσης της περιουσίας να αποτυπώνει πιστά τη βούληση του διαθέτη, περιορίζοντας ταυτόχρονα τα φαινόμενα πλαστών διαθηκών.
Η αλλαγή στη νόμιμη μοίρα και οι επιπτώσεις
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τη μετατροπή της νόμιμης μοίρας από εμπράγματο δικαίωμα σε ενοχική απαίτηση.
Αυτό σημαίνει ότι οι δικαιούχοι δεν θα καθίστανται υποχρεωτικά συνιδιοκτήτες της περιουσίας, αλλά θα μπορούν να διεκδικούν το αντίστοιχο χρηματικό ποσό που τους αναλογεί.
Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγεται η αναγκαστική συνιδιοκτησία, περιορίζεται ο κατακερματισμός ακινήτων και επιχειρήσεων και δημιουργούνται καλύτερες προϋποθέσεις αξιοποίησης της περιουσίας.
Όπως έχει επισημάνει ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας, «αποφεύγονται οι ακούσιες συνιδιοκτησίες, περιορίζεται ο κατακερματισμός ακινήτων και επιχειρήσεων, ενώ δημιουργούνται προϋποθέσεις για την επιθετικότερη αξιοποίηση των περιουσιακών στοιχείων».
Παράλληλα, η νόμιμη μοίρα εξακολουθεί να προστατεύεται, καθώς προβλέπονται νέα νομικά εργαλεία που διασφαλίζουν τα δικαιώματα των κληρονόμων, όπως η δυνατότητα εγγραφής υποθήκης επί ακινήτων της κληρονομιάς.
Πώς αποφεύγεται ο κατακερματισμός της περιουσίας
Σε περιπτώσεις όπου ένα ακίνητο ή μια επιχείρηση μεταβιβάζεται σε έναν συγκεκριμένο κληρονόμο, οι υπόλοιποι μπορούν να λάβουν το χρηματικό ισοδύναμο της νόμιμης μοίρας τους.
Η ρύθμιση αυτή επιτρέπει τη διατήρηση της ενότητας της περιουσίας και εξασφαλίζει τη συνέχεια της λειτουργίας οικογενειακών επιχειρήσεων, αποτρέποντας τη διάσπαση σε μικρότερα μερίδια.
Οι βασικές παρεμβάσεις που αλλάζουν το τοπίο
Οι αλλαγές στοχεύουν σε τρία βασικά σημεία:
Την ενεργοποίηση αδρανών περιουσιών και την ενίσχυση της αγοράς
Τη διευκόλυνση της λειτουργίας επιχειρήσεων μέσω της αποφυγής συνιδιοκτησιών
Την ενίσχυση της ασφάλειας στις διαθήκες, με έμφαση στις ιδιόγραφες και στο ψηφιακό μητρώο
Παράδειγμα εφαρμογής στην πράξη
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αφορά περίπτωση κληρονομιάς ακινήτου από τέσσερις κληρονόμους. Το ακίνητο είναι παλαιό και απαιτεί σημαντικές δαπάνες συντήρησης, ενώ μόνο ένας από τους κληρονόμους ενδιαφέρεται να το αξιοποιήσει.
Τι ισχύει σήμερα
Με βάση το ισχύον καθεστώς, κάθε συγκληρονόμος μπορεί να ζητήσει δικαστική διανομή της περιουσίας. Αν δεν είναι δυνατή η αυτούσια διανομή, το δικαστήριο προχωρά σε πλειστηριασμό του ακινήτου.
Σε αυτή την περίπτωση, το τίμημα που προκύπτει μπορεί να είναι χαμηλότερο από την πραγματική εμπορική αξία, γεγονός που οδηγεί σε οικονομική απώλεια για τους κληρονόμους.
Τι αλλάζει με το νέο σχέδιο
Με το προτεινόμενο πλαίσιο, δίνεται η δυνατότητα σε έναν συγκληρονόμο να αποκτήσει το σύνολο του ακινήτου, καταβάλλοντας στους υπόλοιπους το αντίστοιχο ποσό με βάση την εμπορική αξία.
Το δικαστήριο δεν είναι υποχρεωμένο να επιλέξει τη λύση της εκποίησης, αλλά μπορεί να αποφασίσει κατά περίπτωση ποια λύση εξυπηρετεί καλύτερα τα συμφέροντα όλων των εμπλεκομένων.
- 4 λεπτά πριν Αθωώθηκε ο Κώστας Ανεστίδης στην υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ
- 14 λεπτά πριν Παπαθανάσης: 110 εκατ. ευρώ για 18 νέα έργα στη Δυτική Μακεδονία
- 19 λεπτά πριν Ζεφύρι: Σε κρίσιμη κατάσταση η 3χρονη που παρασύρθηκε από αυτοκίνητο
