Το προσκύνημα που μετατράπηκε σε τραγωδία με 26 νεκρούς στη λίμνη Αμβρακία

Σαν σήμερα, στις 26 Ιουλίου 1963, η γιορτή της Αγίας Παρασκευής βάφτηκε με αίμα στη λίμνη Αμβρακία. Μια βάρκα γεμάτη προσκυνητές ανατράπηκε κατά τη διαδρομή από τον Στάνο Αιτωλοακαρνανίας προς το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής, παρασύροντας στον θάνατο 26 ανθρώπους.

Στη λέμβο είχαν επιβιβαστεί 39 άτομα, ανάμεσά τους γυναίκες και παιδιά, παρότι εκτιμάται ότι η χωρητικότητά της δεν ξεπερνούσε τους 20 επιβάτες. Μόλις 13 άνθρωποι κατάφεραν να σωθούν από τα νερά της λίμνης. Τα θύματα ήταν ηλικίας από 8 έως 42 ετών και ανάμεσά τους βρίσκονταν μέλη των ίδιων οικογενειών.

Η καταστροφή εκείνης της αυγής βύθισε στο πένθος τον Στάνο και έμεινε χαραγμένη στη συλλογική μνήμη της Αιτωλοακαρνανίας ως μία από τις πιο πολύνεκρες τραγωδίες που έχουν σημειωθεί σε ελληνική λίμνη.

Το μνημείο στη λίμνη Αμβρακία για τους 26 κατοίκους του Στάνου που πνίγηκαν, ανήμερα της Αγίας Παρασκευής, όταν η υπερφορτωμένη βάρκα στην οποία επέβαιναν βυθίστηκε στις 26 Ιουλίου 1963.

Το προσκύνημα στην απέναντι όχθη

Κάθε χρόνο, ανήμερα της Αγίας Παρασκευής, οι κάτοικοι του Στάνου περνούσαν στην απέναντι πλευρά της λίμνης για να προσκυνήσουν στο ομώνυμο παρεκκλήσι, το οποίο βρίσκεται πάνω σε βράχο. Μετά τη Θεία Λειτουργία ακολουθούσε πανηγύρι στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας.

Από τις 3 τα ξημερώματα, βαρκάρηδες περίμεναν στις όχθες της Αμβρακίας και μετέφεραν τους πιστούς με βενζινοκίνητες λέμβους. Περίπου 250 άνθρωποι είχαν ήδη περάσει απέναντι, ενώ τα δρομολόγια συνεχίζονταν καθώς έφταναν διαρκώς νέοι προσκυνητές.

Η λίμνη Αμβρακία, γνωστή στην αρχαιότητα και ως Λιμναία, βρίσκεται περίπου πέντε χιλιόμετρα από την Αμφιλοχία. Έχει έκταση περίπου 14 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ενώ το μέγιστο βάθος της φτάνει περίπου τα 45 μέτρα.

Η μοιραία αναχώρηση των 39 προσκυνητών

Στις 4:20 το πρωί, 39 πιστοί επιβιβάστηκαν στη βενζινοκίνητη βάρκα των αδελφών Χρήστου και Μάρκου Παληούρα, ηλικίας 25 και 22 ετών αντίστοιχα. Πολλοί από τους επιβάτες ήταν συγγενείς των δύο νεαρών ιδιοκτητών.

Η λέμβος ήταν υπερφορτωμένη, καθώς φέρεται να μπορούσε να μεταφέρει με ασφάλεια περίπου 20 ανθρώπους. Οι ιστορικές αναφορές διαφέρουν ως προς το εάν επρόκειτο για το τρίτο ή το τέταρτο δρομολόγιό της, συμφωνούν όμως ότι η τραγωδία σημειώθηκε όταν βρισκόταν περίπου στη μέση της διαδρομής.

Σε απόσταση περίπου 500 μέτρων από την ακτή, η βάρκα άρχισε να μπάζει νερά. Οι επιβάτες που βρίσκονταν στην αριστερή πλευρά πανικοβλήθηκαν και μετακινήθηκαν απότομα προς τα δεξιά. Η λέμβος έχασε την ισορροπία της και ανατράπηκε, ρίχνοντας και τους 39 ανθρώπους μέσα στη σκοτεινή λίμνη.

Η μάχη για τη σωτηρία μέσα στο σκοτάδι

Οι περισσότεροι επιβάτες δεν γνώριζαν κολύμπι. Μέσα στο σκοτάδι, οι κραυγές και οι εκκλήσεις για βοήθεια αντηχούσαν πάνω από τα νερά, ενώ οι ναυαγοί προσπαθούσαν απεγνωσμένα να κρατηθούν στην επιφάνεια.

Σύμφωνα με τη μαρτυρία μιας επιζήσασας, πολλοί κρατούσαν ο ένας τον άλλον από τον πανικό τους, με συνέπεια να παρασύρονται μαζί προς τον βυθό. Η ίδια φέρεται να βούτηξε μόλις αντιλήφθηκε ότι η βάρκα έμπαζε νερά και κατάφερε να βοηθήσει ακόμη δύο ανθρώπους να σωθούν.

Στο συγκεκριμένο σημείο το βάθος υπολογιζόταν περίπου στα οκτώ μέτρα. Από τους 39 επιβαίνοντες, οι 26 έχασαν τη ζωή τους. Ήταν παιδιά και νέοι άνθρωποι, ηλικίας από 8 έως 42 ετών.

Η λίμνη Αμβρακία

Ο βαρκάρης που επέστρεψε και έσωσε 13 ανθρώπους

Πίσω από τη μοιραία λέμβο ακολουθούσε ακόμη μία βάρκα γεμάτη επιβάτες. Όταν ο ιδιοκτήτης της αντιλήφθηκε τι είχε συμβεί, δεν πλησίασε αμέσως, καθώς υπήρχε ο κίνδυνος οι ναυαγοί να προσπαθήσουν μαζικά να ανεβούν σε αυτήν και να την ανατρέψουν.

Επέστρεψε γρήγορα στην όχθη, αποβίβασε τους δικούς του επιβάτες και κατευθύνθηκε ξανά προς το σημείο του ναυαγίου. Κατάφερε τελικά να ανασύρει ζωντανούς 13 ανθρώπους.

Όταν ο ιερέας και οι πιστοί που βρίσκονταν ήδη στο εκκλησάκι πληροφορήθηκαν την ανατροπή της βάρκας, η Θεία Λειτουργία διακόπηκε. Οι κάτοικοι έσπευσαν προς τη λίμνη, όμως για τους περισσότερους επιβάτες ήταν ήδη αργά.

Οι σκηνές απόγνωσης στον Στάνο

Η επιστροφή των διασωθέντων στο χωριό συνοδεύτηκε από σκηνές που έμοιαζαν βγαλμένες από αρχαία τραγωδία. Οι περίπου 250 πιστοί που είχαν περάσει νωρίτερα στην απέναντι όχθη επέστρεψαν συγκλονισμένοι στον Στάνο.

Τέσσερις γυναίκες υπέστησαν καρδιακή προσβολή ή σοβαρό νευρικό κλονισμό στη θέα των σορών, χωρίς, σύμφωνα με τις αναφορές, να υπάρξουν επιπλέον θάνατοι. Κατά μήκος της Εθνικής Οδού, από το Αγρίνιο έως την Αμφιλοχία, μαυροφορεμένες γυναίκες σταματούσαν διερχόμενα αυτοκίνητα, ζητώντας να μεταφερθούν στο χωριό, καθώς ανάμεσα στα θύματα βρίσκονταν συγγενείς τους.

Ο Στάνος αριθμούσε τότε περίπου 1.690 κατοίκους και οι περισσότεροι συνδέονταν μεταξύ τους με συγγενικούς ή στενούς κοινωνικούς δεσμούς. Η απώλεια των 26 ανθρώπων έπληξε σχεδόν ολόκληρη την κοινότητα, ενώ από το ναυάγιο ξεκληρίστηκαν οικογένειες.

Η δύσκολη επιχείρηση ανάσυρσης των θυμάτων

Με το πρώτο φως της ημέρας άρχισε η ανάσυρση των σορών από τον βυθό. Καθώς δεν υπήρχαν τα σημερινά μέσα υποβρύχιας έρευνας και διάσωσης, οι σοροί ανασύρθηκαν με άγκιστρα.

Η βάρκα μεταφέρθηκε στην ακτή και εξετάστηκε από τις Αρχές, ενώ στον Στάνο έφτασαν γιατροί προκειμένου να βοηθήσουν τους συγγενείς των θυμάτων και όσους είχαν καταρρεύσει από το σοκ. Οι κηδείες πραγματοποιήθηκαν μέσα σε κλίμα ανείπωτου πόνου.

Η δίωξη των δύο ιδιοκτητών και η αθώωσή τους

Οι δύο νεαροί ιδιοκτήτες της βάρκας διασώθηκαν και συνελήφθησαν από τη Χωροφυλακή. Μετά την ολοκλήρωση της ανάκρισης παραπέμφθηκαν στον εισαγγελέα με την κατηγορία της ανθρωποκτονίας εξ αμελείας.

Παρά την υπερφόρτωση της λέμβου, οι κάτοικοι του Στάνου δεν φέρονται να απέδωσαν στους δύο αδελφούς την αποκλειστική ευθύνη για την τραγωδία και τους αντιμετώπισαν με συμπάθεια. Σύμφωνα με τοπικές δημοσιογραφικές αναφορές, οι δύο άνδρες αθωώθηκαν και στη συνέχεια εγκατέλειψαν οριστικά την περιοχή.

Το εκκλησάκι παρέμεινε κλειστό για δέκα χρόνια

Το βάρος της απώλειας ήταν τέτοιο ώστε το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής παρέμεινε κλειστό για περίπου μία δεκαετία. Για δέκα χρόνια, όσο κράτησε συμβολικά και το πένθος του χωριού, η εορτή δεν μπορούσε πλέον να συνδεθεί με το πανηγύρι που διοργανωνόταν πριν από το δυστύχημα.

Αργότερα κατασκευάστηκε δρόμος που συνέδεσε τον Στάνο με την περιοχή της Αγίας Παρασκευής, βάζοντας τέλος στην ανάγκη μεταφοράς των προσκυνητών με μικρές βάρκες. Στο σημείο ανεγέρθηκε μνημείο με τα ονόματα των 26 θυμάτων, ώστε η τραγωδία να μη λησμονηθεί.

Περισσότερες από έξι δεκαετίες μετά, η μαρμάρινη πλάκα δίπλα στη λίμνη θυμίζει την αυγή κατά την οποία ένα καθιερωμένο προσκύνημα μετατράπηκε σε συλλογικό πένθος.