Η παράδοση των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα

Σαν σήμερα, τα Δωδεκάνησα περνούν στα χέρια της Ελλάδας, σε μια ιστορική στιγμή που σηματοδότησε το τέλος αιώνων ξένης κυριαρχίας. Όπως έγραφε χαρακτηριστικά η εφημερίδα «Καθημερινή» την 1η Απριλίου 1947:

«Μετά εξακοσίων ετών δουλείαν… Τα Δωδεκάνησα χθες παρεδόθησαν εις την Ελλάδα».

Ο Βρετανός διοικητής των συμμαχικών δυνάμεων κατοχής, Πάρκερ, παρέδωσε επισήμως τη διοίκηση των νησιών, ανοίγοντας τον δρόμο για την ενσωμάτωσή τους στο ελληνικό κράτος.

Η ιστορική στιγμή της ύψωσης της ελληνικής σημαίας στη Ρόδο, κατά την τελετή παράδοσης των Δωδεκανήσων. (Φωτογραφία αρχείου)

Η μακραίωνη ιστορία των Δωδεκανήσων

Λόγω της στρατηγικής τους θέσης στο Αιγαίο, τα Δωδεκάνησα αποτέλεσαν στόχο πολλών κατακτητών, μεταξύ των οποίων Πέρσες, Σαρακηνοί, Βενετοί και Γενουάτες. Από το 1309 πέρασαν στην κυριαρχία των Ιωαννιτών Ιπποτών, έως ότου καταλήφθηκαν από τους Οθωμανούς το 1522.

Κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 εξεγέρθηκαν, χωρίς όμως να απελευθερωθούν. Το 1912 καταλήφθηκαν από τους Ιταλούς, ενώ το 1920, στο πλαίσιο της Συνθήκης των Σεβρών, προβλεπόταν η ένταξή τους στην Ελλάδα — με εξαίρεση τη Ρόδο. Ωστόσο, η Μικρασιατική Καταστροφή ανέτρεψε τις εξελίξεις και τα νησιά παρέμειναν υπό ιταλική κυριαρχία μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η Ρόδος και τα Δωδεκάνησα πέρασαν διαδοχικά από πολλές κυριαρχίες πριν την ενσωμάτωσή τους στην Ελλάδα. (Ιστορικό αρχείο)

Η απόφαση και η διεθνής συμφωνία

Στις 27 Ιουνίου 1946, το Συμβούλιο των Υπουργών Εξωτερικών των Συμμάχων αποφάσισε την παραχώρηση των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα.

Η απόφαση αυτή επικυρώθηκε με τη Συνθήκη Ειρήνης που υπογράφηκε στο Παρίσι στις 10 Φεβρουαρίου 1947, με την οποία η Ιταλία εκχωρούσε τα νησιά και τις γύρω νησίδες με πλήρη κυριαρχία στο ελληνικό κράτος.

Η Συνθήκη των Παρισίων του 1947 καθόρισε την οριστική παραχώρηση των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα. (Ιστορικό αρχείο)

Η τελετή παράδοσης στη Ρόδο

Η τελετή της 31ης Μαρτίου 1947 στη Ρόδο υπήρξε συγκλονιστική. Όπως περιγράφεται στην «Καθημερινή»:

«Μίαν ώραν πριν αρχίση η τελετή δια την επίσημον ύψωσιν της ελληνικής σημαίας εις το Διοικητήριον, η προ αυτού μεγάλη πλατεία Βασιλέως Γεωργίου είχε κατακλυσθή από Ροδίους, οι οποίοι είχαν αναρριχηθή και εις τας στέγας των σπιτιών, εις τα δένδρα, εις τους φανοστάτας και τα βάθρα ακόμη των συντριβέντων πλέον αγαλμάτων των Ρωμαίων αυτοκρατόρων».

Πρωτοσέλιδο της εποχής που καταγράφει τη στιγμή της ενσωμάτωσης των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα και την ύψωση της ελληνικής σημαίας στη Ρόδο, αποτυπώνοντας τον ενθουσιασμό και τη συγκίνηση του κόσμου. (Αρχείο Τύπου)

Η ελληνική σημαία μεταφέρθηκε μέσα σε κλίμα έντονης συγκίνησης, με επικεφαλής τον δήμαρχο Ρόδου και συνοδεία —όπως αναφέρεται— «ενός μικρού Έλληνος με φουστανέλλαν που προκαλλεί φρενίτιδα ενθουσιασμού».

Οι ομιλίες των πρωταγωνιστών

Κατά την άφιξη των επισήμων, στο αυτοκίνητο επέβαιναν ο Βρετανός διοικητής Πάρκερ και ο αντιναύαρχος Ιωαννίδης.

Ο Πάρκερ δήλωσε:

«Το σημερινόν γεγονός αποτελεί δι’ εμέ αλησμόνητον και αξιοσημείωτον τιμήν, διότι ως ανώτατος στρατιωτικός διοικητής παραδίδω την διοίκησιν της Δωδεκανήσου εις την Ελλάδα. […] Δεν θα λησμονήσω τας ευτυχείς ημέρας τας οποίας διήλθον εις τας νήσους και ενώ πρόκειται ν’ αναχωρήσω η καρδία μου είναι πλήρης ευχών δια την ευημερίαν της Δωδεκανήσου και της μητρός Ελλάδος».

Από την πλευρά του, ο Ιωαννίδης τόνισε ότι η διοίκηση θα ασκηθεί με πνεύμα δικαιοσύνης, ευνομίας και ισοπολιτείας, με στόχο την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών.

Η μετάβαση στην ελληνική διοίκηση

Στην Αθήνα, πραγματοποιήθηκε ανταλλαγή των απαραίτητων εγγράφων μεταξύ του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών και του Βρετανού πρέσβη.

Μέχρι την πλήρη ενσωμάτωση, τα Δωδεκάνησα διοικούνταν σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας της Χάγης «περί κατεχομένων εδαφών».

Στις 9 Ιανουαρίου 1948 δημοσιεύτηκε ο νόμος 518 «Περί προσαρτήσεως της Δωδεκανήσου εις την Ελλάδα», που ολοκλήρωσε τη μεταβατική περίοδο. Η επίσημη ενσωμάτωση πραγματοποιήθηκε στις 7 Μαρτίου 1948.