Η ελληνική σημαία υψώνεται στην ελεύθερη Καβάλα

Σαν σήμερα, 26 Ιουνίου 1913, η Καβάλα περνούσε οριστικά στα χέρια του ελληνικού στρατού, σε μία από τις σημαντικότερες στιγμές του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου. Η απελευθέρωση της πόλης αποτέλεσε καθοριστικό στρατιωτικό και διπλωματικό σταθμό για την Ελλάδα, καθώς εξασφάλισε τον έλεγχο ενός από τα σημαντικότερα λιμάνια της Ανατολικής Μακεδονίας και ενίσχυσε τη θέση της χώρας στις διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν για τη διαμόρφωση των νέων συνόρων στα Βαλκάνια.

Από τον Α΄ στον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο

Ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος ξέσπασε τον Οκτώβριο του 1912, παρά το γεγονός ότι καμία από τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις δεν συντάχθηκε ενεργά με τους βαλκανικούς συμμάχους. Η στάση της Αυστροουγγαρίας παρέμεινε ασαφής, η Ρωσία δεν έδωσε σαφείς εγγυήσεις στρατιωτικής υποστήριξης προς τα σλαβικά κράτη, ενώ αβέβαιη ήταν και η θέση της Ρουμανίας.

Παράλληλα, Ελλάδα, Σερβία, Βουλγαρία και Μαυροβούνιο υποτίμησαν τόσο τον αλβανικό παράγοντα όσο και τις μεταξύ τους διαφωνίες, οι οποίες αργότερα θα οδηγούσαν σε νέα πολεμική σύγκρουση για τη διανομή των πρώην οθωμανικών εδαφών.

Έλληνες στρατιώτες κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου. Η νίκη στη μάχη Κιλκίς-Λαχανά άνοιξε τον δρόμο για την προέλαση στην Ανατολική Μακεδονία και την απελευθέρωση της Καβάλας.

Η Συνθήκη του Λονδίνου δεν έφερε την ειρήνη

Με τη Συνθήκη του Λονδίνου, που υπογράφηκε στις 17/30 Μαΐου 1913, η Οθωμανική Αυτοκρατορία παραχώρησε όλα τα ευρωπαϊκά της εδάφη δυτικά της γραμμής Αίνου – Μήδειας στα βαλκανικά κράτη. Η Κρήτη ενσωματώθηκε στην Ελλάδα και η Αλβανία αναγνωρίστηκε ως ανεξάρτητο κράτος.

Ωστόσο, η συνθήκη άφησε ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα. Δεν καθόριζε τη διανομή των κατακτημένων περιοχών μεταξύ των συμμάχων, ούτε τα σύνορα της Αλβανίας, ενώ το καθεστώς των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου παραπέμφθηκε σε μελλοντική απόφαση των Μεγάλων Δυνάμεων.

Η Βουλγαρία επιτίθεται και ξεσπά ο Β΄ Βαλκανικός Πόλεμος

Η ειρήνη αποδείχθηκε προσωρινή. Η Βουλγαρία αρνήθηκε να αποδεχθεί τη νέα εδαφική πραγματικότητα και διεκδικούσε μεγαλύτερο μέρος της Μακεδονίας.

Τη νύχτα της 16ης προς 29η Ιουνίου 1913, εξαπέλυσε αιφνιδιαστικές επιθέσεις κατά των ελληνικών θέσεων στη Νιγρίτα και το Παγγαίο, καθώς και κατά των σερβικών δυνάμεων στο Στιπ και τη Γευγελή. Η Ελλάδα και η Σερβία απάντησαν άμεσα κηρύσσοντας πόλεμο στη Βουλγαρία.

Οι επιχειρήσεις εξελίχθηκαν γρήγορα υπέρ των ελληνικών και σερβικών δυνάμεων. Τα δύο βουλγαρικά τάγματα που βρίσκονταν στη Θεσσαλονίκη αιχμαλωτίστηκαν, ενώ η νίκη των ελληνικών στρατευμάτων στη μάχη Κιλκίς – Λαχανά, παρά τις σημαντικές απώλειες, άνοιξε τον δρόμο για την προέλαση προς την Ανατολική Μακεδονία.

Η απελευθέρωση της Καβάλας

Η ελληνική προέλαση κορυφώθηκε στις 26 Ιουνίου 1913, όταν ελληνικά αγήματα αποβιβάστηκαν στην Καβάλα από τα αντιτορπιλικά «Δόξα», «Πάνθηρ» και «Ιέραξ».

Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε χωρίς ουσιαστική αντίσταση, καθώς οι Βούλγαροι είχαν εγκαταλείψει την πόλη ύστερα από τις παραπλανητικές κινήσεις του ελληνικού στόλου, που τους έπεισαν ότι επίκειται μεγάλη απόβαση στην περιοχή της Κεραμωτής.

Ο αρχηγός του στόλου, αντιναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης, ενημέρωσε αμέσως την Αθήνα με το ιστορικό τηλεγράφημα:

«Καβάλλα κατελήφθη εν ονόματι Βασιλέως· εν λιμένι ορμούσι “Πάνθηρ”, “Ιέραξ” και “Δόξα”. Λαός πανηγυρίζει».

Το αντιτορπιλικό «Δόξα», ένα από τα τρία πλοία του ελληνικού στόλου που αποβίβασαν αγήματα στην Καβάλα στις 26 Ιουνίου 1913, σηματοδοτώντας την απελευθέρωση της πόλης από τη βουλγαρική κατοχή.

Η υποδοχή των ελληνικών δυνάμεων

Όπως κατέγραψε ο ίδιος ο Κουντουριώτης, οι ελληνικές δυνάμεις έγιναν δεκτές με ενθουσιασμό τόσο από τους χριστιανούς όσο και από τους μουσουλμάνους κατοίκους της πόλης.

Ο αντιναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης, επικεφαλής του ελληνικού στόλου, ανακοίνωσε την απελευθέρωση της Καβάλας με το ιστορικό τηλεγράφημα: «Καβάλλα κατελήφθη εν ονόματι Βασιλέως… Λαός πανηγυρίζει».

Οι κάτοικοι είχαν βιώσει μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο κατά τη διάρκεια της βουλγαρικής διοίκησης. Μάλιστα, κατά την αποχώρησή τους, οι Βούλγαροι πήραν μαζί τους ως ομήρους αρκετούς επιφανείς κατοίκους της Καβάλας, ανάμεσά τους και τον μητροπολίτη Αθανάσιο.

Η διπλωματική μάχη για την Καβάλα

Παρά την απελευθέρωση, το μέλλον της πόλης δεν είχε ακόμη οριστικά κριθεί. Στη Διάσκεψη του Βουκουρεστίου ακολούθησε έντονη διπλωματική διαπραγμάτευση, καθώς η Βουλγαρία διεκδικούσε την Καβάλα προκειμένου να εξασφαλίσει έξοδο στο Αιγαίο.

Τελικά, χάρη στους διπλωματικούς χειρισμούς του πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου, η Συνθήκη του Βουκουρεστίου (28 Ιουλίου / 10 Αυγούστου 1913) κατοχύρωσε οριστικά την Καβάλα και την ευρύτερη περιοχή της στην ελληνική επικράτεια.

Κάτοικοι της Καβάλας υποδέχονται με ελληνικές σημαίες τα στρατεύματα που εισέρχονται στην πόλη μετά την απελευθέρωσή της, στις 26 Ιουνίου 1913, κατά τον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο. Η απελευθέρωση σηματοδότησε την οριστική ενσωμάτωση της Καβάλας στην ελληνική επικράτεια με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου.

Η σημασία της απελευθέρωσης

Η απελευθέρωση της Καβάλας δεν αποτέλεσε μόνο μια σημαντική στρατιωτική επιτυχία. Εξασφάλισε στην Ελλάδα ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια του βόρειου Αιγαίου, ενίσχυσε την ελληνική παρουσία στην Ανατολική Μακεδονία και διαμόρφωσε τις ισορροπίες που αποτυπώθηκαν λίγες εβδομάδες αργότερα στη Συνθήκη του Βουκουρεστίου.

Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, η 26η Ιουνίου 1913 παραμένει μία από τις σημαντικότερες ημερομηνίες στην ιστορία της Καβάλας και της νεότερης Ελλάδας.