Πώς δύο πυροβολισμοί άλλαξαν την παγκόσμια ιστορία

Σαν σήμερα, στις 28 Ιουνίου 1914, σημειώθηκε ένα από τα πιο καθοριστικά γεγονότα της σύγχρονης ιστορίας. Η δολοφονία του διαδόχου του αυστροουγγρικού θρόνου, αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου, από τον νεαρό Σερβοβόσνιο εθνικιστή Γκαβρίλο Πρίντσιπ στο Σεράγεβο, έγινε η αφορμή για να ξεσπάσει ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Αν και οι εντάσεις ανάμεσα στις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις είχαν συσσωρευτεί επί δεκαετίες, οι δύο πυροβολισμοί εκείνης της ημέρας άνοιξαν τις «πύλες της κολάσεως» για ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Ο νεαρός που έμελλε να αλλάξει την Ιστορία

Ο Γκαβρίλο Πρίντσιπ γεννήθηκε στις 13 Ιουλίου 1894 σε ένα φτωχό χωριό της Βοσνίας, όταν η περιοχή βρισκόταν υπό αυστροουγγρική κυριαρχία. Μεγάλωσε μέσα σε έντονο εθνικιστικό κλίμα και από μαθητής ακόμη εντάχθηκε στη μυστική οργάνωση «Μλάντα Μπόσνα» (Νεαρά Βοσνία).

Ο Γκαβρίλο Πρίντσιπ σε νεαρή ηλικία, μέλη της οργάνωσης «Νεαρά Βοσνία» και ο δράστης μετά τη σύλληψή του στο Σεράγεβο.

Στόχος της οργάνωσης ήταν η απελευθέρωση των νοτιοσλαβικών λαών από την Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία και η δημιουργία ενός ενιαίου γιουγκοσλαβικού κράτους. Σύμφωνα με ιστορικές μελέτες, η δράση της συνδεόταν παρασκηνιακά με τον Σέρβο αξιωματικό και επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών Ντραγκουτίν Ντιμιτρίεβιτς, γνωστό και ως «Άπις».

Ο Πρίντσιπ επιθυμούσε να υπηρετήσει στον σερβικό στρατό, όμως απορρίφθηκε επειδή ήταν φιλάσθενος και έπασχε από φυματίωση. Παρ’ όλα αυτά εκπαιδεύτηκε στη χρήση όπλων μέσω εθνικιστικών οργανώσεων και μαζί με ακόμη πέντε συνωμότες αποφάσισε να πραγματοποιήσει μια ενέργεια που πίστευε ότι θα απελευθέρωνε τη Βοσνία από την αυστροουγγρική κυριαρχία.

Η δολοφονία του Φραγκίσκου Φερδινάνδου

Το πρωί της 28ης Ιουνίου 1914, ο Φραγκίσκος Φερδινάνδος επισκεπτόταν επίσημα το Σεράγεβο μαζί με τη σύζυγό του Σοφία.

Η πρώτη απόπειρα δολοφονίας σημειώθηκε όταν ένας από τους συνωμότες εκτόξευσε χειροβομβίδα προς την αυτοκινητοπομπή. Η επίθεση απέτυχε να πλήξει το βασιλικό ζεύγος, τραυματίζοντας όμως δύο αξιωματικούς της συνοδείας.

Αποφασίστηκε τότε ο αρχιδούκας να επισκεφθεί τους τραυματίες στο νοσοκομείο. Κατά τη διαδρομή, όμως, ο οδηγός του αυτοκινήτου έκανε λάθος στροφή και σταμάτησε σχεδόν μπροστά στον Γκαβρίλο Πρίντσιπ, ο οποίος βρισκόταν σε καφέ της περιοχής, θεωρώντας πως η αποστολή είχε αποτύχει.

Εκμεταλλευόμενος την απρόσμενη ευκαιρία, ο 19χρονος πλησίασε σε μικρή απόσταση και πυροβόλησε δύο φορές με πιστόλι FN Model 1910. Η μία σφαίρα τραυμάτισε θανάσιμα τον Φραγκίσκο Φερδινάνδο και η δεύτερη τη σύζυγό του Σοφία, η οποία πέθανε λίγα λεπτά αργότερα.

Η σπίθα που άναψε μια ήδη έτοιμη πυριτιδαποθήκη

Έναν μήνα αργότερα, στις 28 Ιουλίου 1914, η Αυστροουγγαρία κήρυξε τον πόλεμο στη Σερβία, θεωρώντας την υπεύθυνη για τη δολοφονία.

Στην πραγματικότητα, όμως, η Ευρώπη είχε μετατραπεί εδώ και χρόνια σε μια «πυριτιδαποθήκη». Οι μεγάλες δυνάμεις είχαν δημιουργήσει ισχυρές στρατιωτικές συμμαχίες, εξοπλίζονταν συνεχώς και διεκδικούσαν εδάφη και πολιτική επιρροή.

Χαρακτηριστικά είναι τα λόγια που αποδίδονται στον Γερμανό καγκελάριο Ότο φον Μπίσμαρκ:

«Η Ευρώπη σήμερα είναι μια μπαρουταποθήκη και οι ηγέτες της μοιάζουν με άνδρες που καπνίζουν μέσα σε οπλοστάσιο… Μια σπίθα θα προκαλέσει την έκρηξη που θα μας καταστρέψει όλους… Δεν μπορώ να σας πω πότε θα γίνει αυτή η έκρηξη. Μπορώ όμως να σας πω πού. Στα Βαλκάνια.»

Η δολοφονία του Φερδινάνδου υπήρξε ακριβώς αυτή η σπίθα.

Μέσα σε λίγες ημέρες η Γερμανία, η Ρωσία, η Γαλλία και η Βρετανία μπήκαν στη σύγκρουση, ενώ στα επόμενα χρόνια συμμετείχαν δεκάδες ακόμη χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα από το 1917, μετά τον Εθνικό Διχασμό.

Ο πόλεμος που άλλαξε τον κόσμο

Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος διήρκεσε περισσότερο από τέσσερα χρόνια και τερματίστηκε στις 11 Νοεμβρίου 1918, με την ανακωχή που υπέγραψε η Γερμανία.

Ο απολογισμός ήταν τραγικός: περίπου 16 εκατομμύρια νεκροί, περισσότεροι από 20 εκατομμύρια τραυματίες, κατεστραμμένες πόλεις, οικονομική κατάρρευση και η διάλυση τεσσάρων αυτοκρατοριών: της Γερμανικής, της Αυστροουγγρικής, της Οθωμανικής και της Ρωσικής.

Η Συνθήκη των Βερσαλλιών, που υπογράφηκε το 1919, επέβαλε ιδιαίτερα βαρείς όρους στη Γερμανία, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις που οδήγησαν, δύο δεκαετίες αργότερα, στην έκρηξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η τύχη του Γκαβρίλο Πρίντσιπ

Ο Πρίντσιπ συνελήφθη αμέσως μετά τη δολοφονία, παρά την προσπάθειά του να αυτοκτονήσει.

Επειδή ήταν μόλις 19 ετών, δεν μπορούσε να καταδικαστεί σε θάνατο βάσει της αυστροουγγρικής νομοθεσίας. Του επιβλήθηκε η μέγιστη προβλεπόμενη ποινή, κάθειρξη 20 ετών.

Δεν πρόλαβε όμως να ολοκληρώσει την ποινή του. Η φυματίωση από την οποία έπασχε επιδεινώθηκε στις σκληρές συνθήκες κράτησης και πέθανε στις 28 Απριλίου 1918, λίγους μήνες πριν από τη λήξη του πολέμου.