Αλέξης Τσίπρας: Προτείνει νέα «Διαύγεια»
Το Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα, σε συνεργασία με την Ομάδα Ψηφιακής Πολιτικής, Τεχνητής Νοημοσύνης και Καινοτομίας, παρουσιάζει δημόσια την πρότασή του για τη δημιουργία μιας νέας κεντρικής ψηφιακής πλατφόρμας με την ονομασία «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ».
Η πρόταση κατατίθεται στον δημόσιο διάλογο με στόχο να συμβάλει ουσιαστικά στη συζήτηση για την ενίσχυση της λογοδοσίας και του ελέγχου στη διαχείριση του δημόσιου χρήματος. Όπως επισημαίνεται, επιδίωξη είναι να ανοίξει ένας τεκμηριωμένος και γόνιμος διάλογος μεταξύ ειδικών, θεσμικών φορέων και πολιτών, ώστε να εξεταστούν οι τεχνικές προδιαγραφές, οι αναγκαίες θεσμικές παρεμβάσεις και να επιτευχθεί η ευρύτερη δυνατή κοινωνική συναίνεση για την υλοποίηση της προτεινόμενης μεταρρύθμισης.
Το πρόβλημα που εντοπίζεται
Η καθιέρωση της «ΔΙΑΥΓΕΙΑΣ» το 2010 αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα για τη διαφάνεια στη δημόσια διοίκηση. Ωστόσο, η μεταγενέστερη ανάπτυξη πολλών ψηφιακών συστημάτων δεν συνοδεύτηκε από ενιαίο στρατηγικό σχεδιασμό. Σύμφωνα με την πρόταση, το αποτέλεσμα είναι ένα κατακερματισμένο ψηφιακό περιβάλλον, όπου τα δεδομένα είναι διάσπαρτα σε διαφορετικές πλατφόρμες χωρίς ουσιαστική διαλειτουργικότητα.
Οι πληροφορίες συχνά δημοσιεύονται σε μη δομημένη μορφή —όπως αρχεία κειμένου ή εικόνας— γεγονός που δυσχεραίνει την αυτοματοποιημένη αναζήτηση, τον έλεγχο και την ανάλυση κινδύνου. Τα στάδια μιας δημόσιας δαπάνης (προκήρυξη, σύμβαση, υλοποίηση, πληρωμή) καταγράφονται αποσπασματικά σε διαφορετικά συστήματα, χωρίς να διαμορφώνεται ένα ενιαίο και αξιόπιστο μονοπάτι ελέγχου (audit trail).
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι αν και έχουν εξαγγελθεί σχετικές ψηφιακές παρεμβάσεις τα προηγούμενα χρόνια, η απουσία ενημέρωσης για την πορεία υλοποίησής τους και η μη ολοκλήρωσή τους έως σήμερα δείχνει ότι δεν αποτέλεσαν προτεραιότητα. Έτσι, η διαφάνεια, όπως αναφέρεται, λειτουργεί περισσότερο ως τυπική υποχρέωση και λιγότερο ως ουσιαστικό εργαλείο ελέγχου.
Η πρόταση για την «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ»
Η προτεινόμενη πλατφόρμα «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ» περιγράφεται ως μια ενιαία ψηφιακή υποδομή που θα ενοποιεί τα υφιστάμενα συστήματα (όπως ΔΙΑΥΓΕΙΑ, ΚΗΜΔΗΣ, ΕΣΗΔΗΣ και ΓΕΜΗ), θα αντλεί δεδομένα από αυτά, θα τα δομεί και θα τα καθιστά προσβάσιμα σε πολίτες, δημοσιογράφους, ερευνητές και ελεγκτικούς μηχανισμούς.
Η πλατφόρμα αξιοποιεί δομημένα δεδομένα, πλήρη διαλειτουργικότητα και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να καθίσταται δυνατή η παρακολούθηση κάθε δημόσιας δαπάνης από το στάδιο της προκήρυξης έως την τελική πληρωμή.
Σύμφωνα με την πρόταση, η «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ» δεν θα λειτουργεί ως μία ακόμη πλατφόρμα, αλλά ως κεντρικός κόμβος ενοποίησης και ανάλυσης. Προτείνεται η υλοποίησή της με λογισμικό ανοικτού κώδικα και η διάθεση ανοικτών δεδομένων και API, ώστε να διασφαλίζεται τεχνολογική ανεξαρτησία του Δημοσίου και να αποφεύγεται η εξάρτηση από συγκεκριμένους προμηθευτές.
Τι προβλέπεται ότι θα εξασφαλίζει
Η πρόταση αποδίδει στην πλατφόρμα τέσσερις βασικές λειτουργίες:
Κοινωνικό έλεγχο: Οι πολίτες θα μπορούν να παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο τη διαδρομή του δημόσιου χρήματος.
Ενιαίο ψηφιακό ίχνος: Δημιουργείται αμετάβλητο και τεκμηριωμένο ψηφιακό αποτύπωμα για κάθε δαπάνη, χρήσιμο για εσωτερικούς ελέγχους, δικαστικές διαδικασίες και συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς όπως η OLAF, η AFCOS και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO).
Μηχανισμούς πρόληψης απάτης: Μέσω δεικτών κινδύνου (red flags), η πλατφόρμα θα εντοπίζει πρότυπα που σχετίζονται με καταχρηστικές απευθείας αναθέσεις, υπερκοστολογήσεις ή κατατμήσεις έργων. Διευκρινίζεται ότι οι δείκτες αυτοί δεν συνιστούν απόδειξη παρανομίας, αλλά εργαλείο ενεργοποίησης ελέγχων.
Μετάβαση σε δυναμική διακυβέρνηση: Από τη στατική ανάρτηση πληροφοριών, η διαφάνεια μετατρέπεται σε συνεχές, προληπτικό και τεκμηριωμένο σύστημα εποπτείας.
Θεσμικές προϋποθέσεις
Στο κείμενο υπογραμμίζεται ότι η τεχνολογία δεν αρκεί από μόνη της. Για την ουσιαστική λειτουργία της πλατφόρμας απαιτείται σαφές θεσμικό πλαίσιο και μηχανισμοί επιβολής.
Προτείνεται η ύπαρξη θεσμικού «ιδιοκτήτη» της διαφάνειας, δηλαδή ενός ανεξάρτητου φορέα με αρμοδιότητες εποπτείας, επιβολής κανόνων και δημόσιας λογοδοσίας. Αυτός θα μπορούσε να είναι νέα Ανεξάρτητη Αρχή ή ειδική μονάδα υφιστάμενου θεσμού, μετά από σχετική μελέτη.
Μεταξύ άλλων, αναφέρονται ως αναγκαίες:
- νομοθετική ρύθμιση για υποχρεωτική και δομημένη καταχώριση δεδομένων,
- ενιαίοι αναγνωριστικοί κωδικοί έργων,
- κανόνες επικύρωσης πληρότητας στοιχείων,
- μηχανισμοί διακυβέρνησης δεδομένων και ετήσιοι έλεγχοι ποιότητας.
Πρόσβαση και δυνατότητες για τον πολίτη
Η πλατφόρμα θα είναι ελεύθερα προσβάσιμη. Μέσω αναζήτησης (π.χ. με ΑΦΜ, επωνυμία ή αναθέτουσα αρχή), ο χρήστης θα μπορεί να βλέπει συγκεντρωμένα στοιχεία για:
- εταιρείες (νομική μορφή, μέτοχοι, αριθμό έργων, προϋπολογισμούς),
- συμβάσεις (τίτλο, ποσό, διάρκεια, χρηματοδότηση),
- αναθέτουσες αρχές (αριθμό διαγωνισμών, διαδικασίες, επαναλαμβανόμενους αναδόχους),
- εξαγωγή δεδομένων σε μορφή CSV ή Excel.
Αρχές σχεδιασμού
Η πρόταση βασίζεται σε:
- πλήρη διαλειτουργικότητα χωρίς αύξηση διοικητικού φόρτου,
- σταδιακή υλοποίηση με πιλοτική εφαρμογή,
- αξιοποίηση Big Data και τεχνητής νοημοσύνης,
- διεθνή πρότυπα όπως το Open Contracting Data Standard (OCDS),
- αρχιτεκτονική ανοικτού κώδικα,
- σεβασμό στην προστασία προσωπικών δεδομένων.
Διευκρινίζεται ότι η «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ» είναι εργαλείο ελέγχου και όχι παραβίασης της ιδιωτικότητας, και ότι ο GDPR προστατεύει την ιδιωτική ζωή, όχι την αδιαφάνεια στη διαχείριση δημόσιων πόρων.
Το διακύβευμα
Η πρόταση υποστηρίζει ότι η «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ» δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη έργο ψηφιακού μετασχηματισμού, αλλά πολιτική επιλογή που αφορά τον τρόπο με τον οποίο το κράτος λογοδοτεί στους πολίτες.
Εκτιμάται ότι η υλοποίηση είναι τεχνικά εφικτή εντός δύο ετών, καθώς —όπως αναφέρεται— τα δεδομένα, τα εργαλεία και η τεχνογνωσία υπάρχουν ήδη. Το ζητούμενο, κατά την πρόταση, είναι η πολιτική βούληση για μετάβαση από την τυπική δημοσιοποίηση στοιχείων σε ουσιαστική, ενεργή λογοδοσία.
Όπως καταλήγει το κείμενο, το ερώτημα είναι αν η διαφάνεια θα παραμείνει μια τυπική υποχρέωση ή θα μετατραπεί σε ουσιαστικό μηχανισμό ελέγχου και πρόληψης της διαφθοράς.
- 4 λεπτά πριν ΔΥΠΑ: Λήγει σήμερα (4/6) η προθεσμία για ενστάσεις στους προσωρινούς πίνακες του Κοινωνικού Τουρισμού για συνταξιούχους
- 34 λεπτά πριν Το ελληνικό νησί που βυθίζεται σιγά-σιγά
- 2 ώρες πριν Τι σημαίνει το «N» στο κινητό σου
