Εισφορές: 8 στους 10 επιλέγουν φθηνότερες – Πόσο μειώνονται οι μελλοντικές συντάξεις

Μαζική στροφή στις χαμηλές κατηγορίες

Για το 2026, το 80,81% των μη μισθωτών επέλεξε την 1η και 2η ασφαλιστική κατηγορία, επιλέγοντας ουσιαστικά το χαμηλότερο δυνατό κόστος ασφάλισης. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη σωρευτική αύξηση των εισφορών κατά 18,2% από το 2020 έως σήμερα, γεγονός που καθιστά δυσβάσταχτη την επιλογή υψηλότερων κατηγοριών.

Πάνω από 1 εκατ. ασφαλισμένοι, σε σύνολο περίπου 1,4 εκατομμυρίων, κατέβαλαν τη χαμηλότερη εισφορά των 250,77 ευρώ τον μήνα, ενώ μόλις 12.228 επέλεξαν την ανώτατη κατηγορία με μηνιαία εισφορά 675,87 ευρώ.

Πώς κατανέμονται οι ασφαλισμένοι

Η συνολική εικόνα των 1.415.812 μη μισθωτών ασφαλισμένων στον ΕΦΚΑ, όπως διαμορφώθηκε μετά τη λήξη της προθεσμίας στις 31 Ιανουαρίου 2026, αποτυπώνεται στον παρακάτω πίνακα:

Οι συνέπειες στις μελλοντικές συντάξεις

Η επιλογή χαμηλών εισφορών οδηγεί σε αντίστοιχα χαμηλές συντάξεις. Περισσότεροι από 1.144.000 ασφαλισμένοι αναμένεται να λάβουν στο μέλλον συντάξεις χαμηλού επιπέδου, ακόμη και με πλήρη 40ετία ασφάλισης.

Ενδεικτικά:

• Με 40 χρόνια ασφάλισης στην 1η κατηγορία, η σύνταξη διαμορφώνεται κατά μέσο όρο στα 890 ευρώ μεικτά.
• Με 30 χρόνια ασφάλισης στην ίδια κατηγορία, το ποσό υποχωρεί στα 674 ευρώ.
• Στην 6η κατηγορία, η σύνταξη για 40 έτη φτάνει τα 1.671 ευρώ (μετά τις κρατήσεις και πριν τον φόρο).

Σύγκριση κατηγοριών και συντάξεων

Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τη σύνταξη που αντιστοιχεί σε κάθε κατηγορία με 40 έτη ασφάλισης:

(Υπολογισμός χωρίς ετήσια μεταβολή)

Η «παγίδα» των χαμηλών εισφορών

Το φαινόμενο αυτό έχει τις ρίζες του στον νόμο Κατρούγκαλου το 2016 και εδραιώθηκε με τη μεταρρύθμιση του 2020, όταν καθιερώθηκαν σταθερές ασφαλιστικές κατηγορίες. Οι περισσότεροι ασφαλισμένοι παρέμειναν στην 1η κατηγορία για περίπου μια δεκαετία, διαμορφώνοντας χαμηλή ασφαλιστική βάση.

Παράλληλα, η ΕΝΥΠΕΚΚ έχει ζητήσει επανειλημμένως την κατάργηση ή την αναστολή της διάταξης του ν. 4670/2020, που προβλέπει από 1-1-2023 ετήσια αύξηση εισφορών με βάση τον πληθωρισμό, επισημαίνοντας ότι την περίοδο 2023-2026 οι εισφορές αυξήθηκαν κατά 18,2%.

Τι πρέπει να προσέξουν οι ασφαλισμένοι

Ο ειδικός δικηγόρος Δημήτρης Μπούρλος επισημαίνει ότι οι επιλογές πρέπει να γίνονται με βάση τις πραγματικές οικονομικές δυνατότητες:

«Είναι λάθος επιθυμώντας να οδηγηθούμε σε υψηλότερη σύνταξη να επιλέγουμε υψηλή κατηγορία χωρίς αντίστοιχη οικονομική δυνατότητα, γιατί κάτι τέτοιο θα καταλήξει σε σώρευση οφειλών που θα αποτελούν τροχοπέδη σ΄ αυτή καθ΄ αυτή την συνταξιοδότησή μας».

Η επιλογή κατηγορίας επηρεάζει:

• το κόστος εξαγοράς πλασματικών ετών
• τις προσαυξήσεις εισφορών μετά την αίτηση συνταξιοδότησης
• την τελική σύνταξη, η οποία υπολογίζεται με βάση τον μέσο όρο εισφορών από το 2002

Περιορισμένη απόδοση από υψηλές κατηγορίες

Η μετάβαση σε υψηλότερη κατηγορία λίγο πριν τη συνταξιοδότηση έχει μικρό αντίκτυπο στο τελικό ποσό, ιδιαίτερα όταν απομένουν λίγα χρόνια ασφάλισης.

Όπως εξηγεί ο κ. Μπούρλος:
«Τα πέντε χρόνια μπορεί να είναι είτε με πραγματική ασφάλιση είτε με εξαγορά πλασματικών ετών. Η αλλαγή (μείωση) κατηγορίας πριν την εξαγορά πλασματικών είναι σύνηθες φαινόμενο, προκειμένου να περιορισθεί το κόστος των πλασματικών».

Παράδειγμα πενταετίας πριν τη σύνταξη

Για ασφαλισμένο με 35 χρόνια ασφάλισης που συμπληρώνει 40ετία:

• 1η κατηγορία: 1.089,40 ευρώ
• 3η κατηγορία: 1.130 ευρώ
• 6η κατηγορία: 1.187,00 ευρώ

Η διαφορά παραμένει περιορισμένη, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι η αύξηση κατηγορίας στο τέλος της διαδρομής δεν αποδίδει σημαντικά.

Ο ρόλος της εθνικής σύνταξης

Η εθνική σύνταξη λειτουργεί εξισορροπητικά, μειώνοντας τον συντελεστή αναπλήρωσης όσο αυξάνεται η ασφαλιστική κατηγορία. Αυτό σημαίνει ότι οι υψηλές εισφορές δεν μεταφράζονται αναλογικά σε υψηλότερες αποδοχές.

Για τις ανώτερες κατηγορίες (5η και 6η), ειδικοί επισημαίνουν ότι η ιδιωτική αποταμίευση μπορεί να αποτελέσει εναλλακτική επιλογή, με συγκρίσιμη ή και καλύτερη απόδοση.