Νέο ασφαλιστικό μοντέλο: Οι 5 μεγάλες αλλαγές για τις συντάξεις

Μια σειρά παρεμβάσεων για μια νέα αρχιτεκτονική του ασφαλιστικού και συνταξιοδοτικού συστήματος, η οποία λαμβάνει υπόψη τις επιπτώσεις του δημογραφικού προβλήματος χωρίς να θεωρεί αναγκαία την αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης, προτείνει το Ινστιτούτο Δημοσιονομικών και Οικονομικών Μελετών (ΙΔΟΜ) στη νέα του έκθεση με τίτλο «Μεταρρύθμιση του Συνταξιοδοτικού Συστήματος 2.0».

Σύμφωνα με την έκθεση, η γήρανση του πληθυσμού, οι περιορισμένοι δημοσιονομικοί πόροι και οι αδυναμίες στη διακυβέρνηση του συστήματος καθιστούν αναγκαία μια πιο σαφή και σταθερή δομή. Η πρόταση του ΙΔΟΜ δίνει έμφαση σε μια διαφορετική ισορροπία ανάμεσα στον δημόσιο διανεμητικό πυλώνα και στους κεφαλαιοποιητικούς πυλώνες ασφάλισης, καθώς και σε ένα πιο ενιαίο και αποτελεσματικό πλαίσιο εποπτείας, που θα συνοδεύεται από καλύτερη ενημέρωση των πολιτών για τα συνταξιοδοτικά τους δικαιώματα.

Παράλληλα, υποστηρίζεται ότι το συνταξιοδοτικό σύστημα δεν θα πρέπει να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην κρατική επιδότηση, η οποία εκτιμάται ότι θα περιοριστεί στο μέλλον. Αντίθετα, προτείνεται η ενίσχυση του δεύτερου πυλώνα ασφάλισης, δηλαδή των Επαγγελματικών Ταμείων.

Η ανάπτυξη των Ταμείων αυτών συνεπάγεται στην πράξη μια έμμεση αύξηση των εισφορών για τον ασφαλισμένο, καθώς θα καλείται να καταβάλλει εισφορές τόσο στο βασικό ταμείο κοινωνικής ασφάλισης όσο και στο επαγγελματικό ταμείο. Ωστόσο, σύμφωνα με την έκθεση, η κατεύθυνση αυτή, σε συνδυασμό με ευρύτερες διαρθρωτικές παρεμβάσεις, μπορεί να αποτρέψει την αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης, τα οποία σήμερα βρίσκονται στα 67 έτη.

Παράλληλα, εκτιμάται ότι ο μελλοντικός συνταξιούχος θα μπορεί να εξασφαλίζει υψηλότερες συντάξιμες αποδοχές, καθώς η σύνταξή του θα προέρχεται από περισσότερες της μίας πηγές χρηματοδότησης.

Η έκθεση του ΙΔΟΜ για τη «Μεταρρύθμιση του Συνταξιοδοτικού Συστήματος 2.0» τονίζει ότι το ελληνικό συνταξιοδοτικό έχει φτάσει σε σημείο όπου οι σταδιακές παρεμβάσεις δεν επαρκούν. Η δημογραφική γήρανση, η στενότητα πόρων και οι αδυναμίες διακυβέρνησης οδηγούν, όπως επισημαίνεται, στην ανάγκη για μια πιο καθαρή και συνεκτική αρχιτεκτονική, με νέα ισορροπία ανάμεσα στον δημόσιο διανεμητικό πυλώνα και στους κεφαλαιοποιητικούς πυλώνες, αλλά και με πιο ενιαία εποπτεία και ουσιαστικότερη ενημέρωση των πολιτών.

Τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης

Τα βασικά συμπεράσματα του Ινστιτούτου Δημοσιονομικών και Οικονομικών Μελετών είναι τα εξής:

1. Εκ βάθρων μεταρρύθμιση με μετατόπιση προς κεφαλαιοποιητικούς πυλώνες
Η μακροχρόνια βιωσιμότητα του συστήματος δεν μπορεί να εξασφαλιστεί αν το βάρος παραμείνει σχεδόν αποκλειστικά στο κρατικό διανεμητικό μοντέλο. Η έκθεση προτείνει τη συρρίκνωση του ρόλου του διανεμητικού πυλώνα και την πολύ μεγαλύτερη ανάπτυξη των κεφαλαιοποιητικών πυλώνων, ώστε να υπάρξει καλύτερη αντιστοίχιση εισφορών και παροχών, μεγαλύτερη διαφοροποίηση κινδύνου και μικρότερη εξάρτηση από τις δημογραφικές εξελίξεις.

2. Η χρηματοοικονομική εκπαίδευση ως βασική προϋπόθεση
Η ενίσχυση των κεφαλαιοποιητικών πυλώνων δεν αποτελεί μόνο θεσμικό ζήτημα. Προϋποθέτει οι πολίτες να διαθέτουν βασικές χρηματοοικονομικές γνώσεις και επαρκή ενημέρωση, ώστε να μπορούν να αξιολογούν επιλογές, κόστος, ρίσκο και χρονικό ορίζοντα αποταμίευσης. Με απλά λόγια, χωρίς χρηματοοικονομική παιδεία, ο μακροπρόθεσμος οικονομικός και συνταξιοδοτικός σχεδιασμός μένει θεωρητικός και δεν συνδέεται με την πραγματική συμπεριφορά των ασφαλισμένων.

3. Χρήσιμες αλλά προσωρινές οι βελτιώσεις στο σημερινό πλαίσιο
Η έκθεση αναγνωρίζει ότι αλλαγές στις παραμέτρους του σημερινού συστήματος ή διορθώσεις στη λειτουργία του μπορούν να δώσουν χρόνο και να μειώσουν ορισμένες πιέσεις. Ωστόσο, επισημαίνει πως οι παρεμβάσεις αυτές δεν αντιμετωπίζουν τα βαθύτερα δομικά αίτια της αστάθειας. Μπορούν, δηλαδή, να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, όχι όμως να εξασφαλίσουν οριστική βιωσιμότητα.

4. Ο ρόλος της μεταναστευτικής πολιτικής στη βιωσιμότητα
Η βιωσιμότητα ενός συστήματος που βασίζεται στις εισφορές και στην αναδιανομή εξαρτάται άμεσα από το μέγεθος και τη σύνθεση του εργατικού δυναμικού. Η έκθεση τονίζει ότι η μεταναστευτική πολιτική μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη βιωσιμότητα του συστήματος, ενισχύοντας τη βάση των εισφορών και περιορίζοντας μέρος της δημογραφικής πίεσης. Αυτό, βέβαια, προϋποθέτει πολιτικές που θα ενισχύουν την ένταξη στην αγορά εργασίας και την παραγωγική συμμετοχή.

5. Ενιαία εποπτεία σε όλο το συνταξιοδοτικό σύστημα
Σύμφωνα με την έκθεση, η κατακερματισμένη εποπτεία δημιουργεί κενά, ασυνέχειες και διαφορετικούς κανόνες σε τμήματα του ίδιου συστήματος. Για τον λόγο αυτό προτείνεται εποπτεία του συνόλου του συνταξιοδοτικού συστήματος και όχι μόνο επιμέρους τμημάτων του, ώστε να διασφαλίζονται συνοχή, διαφάνεια, κοινά πρότυπα και λογοδοσία, ιδιαίτερα όσο ενισχύεται ο ρόλος των κεφαλαιοποιητικών πυλώνων.

Αλλαγές στα Επαγγελματικά Ταμεία

Σημειώνεται ότι τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης αναμένεται να παρέχουν συμπληρωματικές συντάξεις έως και 300 ευρώ τον μήνα για περίπου 20 έως 25 έτη ασφάλισης, ενώ προβλέπεται να αναμορφωθούν ριζικά με νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας.

Το ύψος της σύνταξης που θα μπορεί να λάβει ένας νέος ασφαλισμένος από ένα ΤΕΑ θα εξαρτάται από τον χρόνο ασφάλισης, την ηλικία, τις εισφορές που έχουν καταβληθεί, αλλά και από τη βιωσιμότητα του ίδιου του φορέα. Με βάση τα σημερινά δεδομένα, οι συντάξεις αυτές υπολογίζεται ότι θα κυμαίνονται από 200 έως 300 ευρώ τον μήνα για 20 έως 25 χρόνια ασφάλισης.

Ειδικά για τους ελεύθερους επαγγελματίες, τα ΤΕΑ εκτιμάται ότι θα αποτελέσουν διέξοδο για την ενίσχυση των παροχών τους, καθώς οι συντάξεις που λαμβάνουν σήμερα είναι από τις χαμηλότερες, λόγω των χαμηλών εισφορών που καταβάλλουν.

Στόχος των νέων παρεμβάσεων είναι η ανάπτυξη του τομέα της επαγγελματικής ασφάλισης, ώστε να ενισχυθεί η συνταξιοδοτική αποταμίευση και να διασφαλιστεί υψηλότερο βιοτικό επίπεδο για τους μελλοντικούς συνταξιούχους.

Περισσότερα:

Αυξήσεις συντάξεων στο Δημόσιο: Ποιοι θα λαμβάνουν έως το 80% των αποδοχών τους

Έρχονται αναδρομικά έως 3.500 ευρώ για 100.000 συνταξιούχους- Ποιοι θα τα πάρουν

Συντάξεις Ιουλίου 2026: Πότε μπαίνουν τα χρήματα – Όλες οι ημερομηνίες πληρωμής ανά Ταμείο