Συντάξεις χηρείας: Απόφαση βόμβα για το όριο συμβίωσης

Μια απόφαση με ιδιαίτερη σημασία για τα κοινωνικοασφαλιστικά δικαιώματα των επιζώντων συζύγων εξέδωσε το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθήνας, αναγνωρίζοντας το δικαίωμα σύνταξης λόγω θανάτου σε χήρα που δεν είχε συμπληρώσει την προβλεπόμενη τριετή έγγαμη συμβίωση.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέα δεδομένα στην ερμηνεία της σχετικής νομοθεσίας, καθώς υπό προϋποθέσεις μπορεί να συνυπολογιστεί και η προηγούμενη περίοδος ελεύθερης συμβίωσης. Νομικοί εκτιμούν ότι η απόφαση ενδέχεται να αποτελέσει οδηγό και για άλλες αντίστοιχες περιπτώσεις, ανοίγοντας τον δρόμο για διεκδικήσεις από δικαιούχους που μέχρι σήμερα είχαν αποκλειστεί από τη σύνταξη χηρείας.

* Του Αλέξη Μητρόπουλου

Το Πρωτοδικείο αναγνώρισε το δικαίωμα για σύνταξη λόγω θανάτου σε χήρα που δεν είχε συμπληρώσει τριετή έγγαμη συμβίωση με τον θανόντα σύζυγό της, όπως απαιτεί ο νόμος (άρθρο 19 παρ. 3 ν. 4611/2019). Ανοίγει ο δρόμος για δικαίωση και άλλων ενδιαφερομένων που έχουν στερηθεί τη σύνταξη επειδή δεν είχαν συμπληρώσει τριετή έγγαμη συμβίωση με τον θανόντα σύζυγο!

Το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθήνας (Τμήμα 9ο Τριμελές) εξέδωσε πρόσφατα την υπ’αριθ. Α156/2026 απόφασή του, με την οποία δέχεται το αίτημα χήρας για απονομή σύνταξης λόγω θανάτου τού συζύγου της, με τον οποίο δεν είχε συμπληρώσει την απαραίτητη -κατά τις διατάξεις του άρθρου 12 του ν. 4387/2016, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 19 παρ. 3 ν. 4611/2019- τριετή έγγαμη συμβίωση.

Χαρακτηριστική είναι η σκέψη 3 της σημαντικής αυτής απόφασης, όπου επί λέξει αναγράφονται τα εξής:

“3. Επειδή, με τις διατάξεις του άρθρου 12 του ν. 4387/2016 προβλέφθηκε, μεταξύ άλλων, ρύθμιση για τον ελάχιστο χρόνο που απαιτείται να έχει παρέλθει από την τέλεση του γάμου, προκειμένου ο επιζών σύζυγος να δικαιούται σύνταξη, σε περίπτωση θανάτου ασφαλισμένου ή συνταξιούχου συζύγου του.

Η προϋπόθεση της ελάχιστης διάρκειας του γάμου έχει θεσπισθεί για τη διασφάλιση του ασφαλιστικού κεφαλαίου των ασφαλιστικών φορέων και κατ’ επέκταση του συνόλου των ασφαλισμένων και συνταξιούχων από δαπάνες που συνδέονται με συντάξεις χορηγούμενες σε πρόσωπα που τελούν γάμο με μοναδικό σκοπό τη συνταξιοδότησή τους μετά τον θάνατο του ασφαλισμένου ή συνταξιούχου συζύγου τους κατά καταστρατήγηση του θεσμού της σύνταξης επιζώντος συζύγου (….). Με τις ίδιες διατάξεις προβλέπονται εξαιρέσεις από τη συμπλήρωση, κατά περίπτωση, της τριετούς έγγαμης συμβίωσης, οι οποίες είναι στενά ερμηνευτέες.

Εξάλλου, από τις ανωτέρω διατάξεις, ερμηνευόμενες λαμβανομένου υπόψη του σκοπού τους, συνάγεται ότι η προϋπόθεση της συμπλήρωσης τριετούς έγγαμης συμβίωσης κάμπτεται και για τη συμπλήρωση της τριετίας μπορεί να συνυπολογισθεί και η διάρκεια της προηγηθείσας ελεύθερης συμβίωσης των μετέπειτα συζύγων αν συντρέχουν, σωρευτικά, οι εξής προϋποθέσεις:

α) η προηγηθείσα συμβίωση σε ελεύθερη ένωση είναι μακροχρόνια,

β) δεν ήταν δυνατή η τέλεση του γάμου εξαιτίας νομικού, αποκλειστικά, κωλύματος και

γ) ο γάμος τελέσθηκε μέσα σε εύλογο χρόνο από την εξάλειψη του κωλύματος αυτού.

Η απαίτηση να έχει συμπληρωθεί η πιο πάνω ελάχιστη διάρκεια γάμου δεν κάμπτεται, αν η μη τέλεση γάμου αποτέλεσε προϊόν της ελεύθερης βούλησης του ζεύγους (…), ακόμη και αν αποκτήθηκε τέκνο κατά τη διάρκεια της συμβίωσης σε ελεύθερη ένωση, δοθέντος ότι η προστασία του θεσμού του γάμου αποτελεί, καταρχήν, σοβαρό λόγο, ο οποίος μπορεί να δικαιολογήσει τη διαφορετική μεταχείριση ως προς την απονομή κοινωνικοασφαλιστικών δικαιωμάτων, μεταξύ ζευγαριών που έχουν τελέσει γάμο και εκείνων που συμβιώνουν σε ελεύθερη ένωση (…).

Τούτο διότι οι τελούντες σε ελεύθερη ένωση έχουν επιλέξει μία μορφή κοινής ζωής, η οποία, σε αντίθεση προς τον θεσμό του γάμου, δεν διέπεται από συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο, ούτε συνιστά δημοσίως διατυπωμένη δέσμευση για την ίδρυση μιας σχέσης με διάρκεια και την ανάληψη αμοιβαίων υποχρεώσεων διατροφής μεταξύ των συντρόφων και συμβολής στις ανάγκες ενός κοινού (συζυγικού – οικογενειακού) οίκου (…).

Εξάλλου, η συμβίωση πριν από τον γάμο δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να θεωρηθεί, κατά την έννοια του νόμου, μακροχρόνια, αν δεν έχει διαρκέσει δύο τουλάχιστον έτη (…)“.

Επίσης, στην σκέψη 8 της σημαντικής αυτής απόφασης αναφέρεται επί λέξει ότι:

“8. Επειδή, κατ’ ακολουθία των παραπάνω, πρέπει η κρινόμενη προσφυγή να γίνει δεκτή και να ακυρωθεί η …. απόφαση της Τ.Δ.Ε. της Β΄ Διεύθυνσης Απονομής Συντάξεων του καθ’ ου, να αναπεμφθεί δε η υπόθεση στα αρμόδια όργανά του, ώστε να εκφέρουν κρίση για τη συνδρομή των λοιπών προϋποθέσεων απονομής της ένδικης σύνταξης, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο διατακτικό. Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η απόδοση του καταβληθέντος παραβόλου στην προσφεύγουσα (…).“.

Την υπόθεση χειρίστηκαν οι εξειδικευμένοι στο Ασφαλιστικό-Συνταξιοδοτικό Δίκαιο νομικοί, κ.κ. Αγγελική Μητροπούλου (Διδάκτωρ-Δικηγόρος) και Αριστοτέλης Κολοβός (ΜΒΑ δικηγόρος).

Περισσότερα:

Επίδομα 300 ευρώ σε συνταξιούχους: Ποια είναι τα νέα όρια – Τι θα γίνει με τις «χηρείας»

Αναδρομικά έως 7.800 ευρώ σε συντάξεις χηρείας – Ποιους αφορά η απόφαση

Συνταξιούχοι: πώς θα δείτε αν δικαιούστε αύξηση ή αναδρομικά