Ξεκινά τη λειτουργία του ο Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών

Σαν σήμερα το 1938 ξεκίνησε τη λειτουργία του ο Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών, ο πρώτος δημόσιος ραδιοφωνικός σταθμός της Ελλάδας, που άνοιξε τον δρόμο για τη μετέπειτα οργανωμένη κρατική ραδιοφωνία στη χώρα. Αν και συχνά συγχέεται με το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας, το ΕΙΡ ιδρύθηκε αργότερα, το 1945· ο Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών ήταν ο άμεσος προκάτοχός του.

Οι πρώτες απόπειρες πριν από την Αθήνα

Η ιστορία του ελληνικού ραδιοφώνου δεν ξεκίνησε απότομα το 1938. Ήδη από τη δεκαετία του 1920 είχαν γίνει προσπάθειες να αποκτήσει η χώρα ραδιοφωνικό σταθμό, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Το 1928, ο Χρίστος Τσιγγιρίδης έστησε στη Θεσσαλονίκη τον πρώτο ραδιοφωνικό σταθμό της Ελλάδας και των Βαλκανίων, μια ιδιωτική πρωτοβουλία που κάλυπτε τη Βόρεια Ελλάδα και θεωρείται ο πραγματικός πρόδρομος της ελληνικής ραδιοφωνίας.

Η επιγραφή «Ραδιοφωνικαί Αίθουσαι» σε κτήριο της εποχής, από όπου πραγματοποιούνταν οι πρώτες εκπομπές του Ραδιοφωνικού Σταθμού Αθηνών. (Φωτογραφία αρχείου)

Η επιτάχυνση επί καθεστώτος Μεταξά

Μετά την επιβολή της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου, οι κινήσεις για τη δημιουργία κρατικού σταθμού εντάθηκαν. Το 1936 ιδρύθηκε η Υπηρεσία Ραδιοφωνικών Εκπομπών, που ανέλαβε να οργανώσει τη νέα εποχή του ελληνικού ραδιοφώνου. Το εγχείρημα αναπτύχθηκε μέσα σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον όπου ολοκληρωτικά καθεστώτα, όπως η Ναζιστική Γερμανία και η Φασιστική Ιταλία, είχαν ήδη αναγνωρίσει τη δύναμη του ραδιοφώνου ως μέσου μαζικής επιρροής.

Η πρώτη δοκιμαστική εκπομπή και τα επίσημα εγκαίνια

Η πρώτη δοκιμαστική εκπομπή του Ραδιοφωνικού Σταθμού Αθηνών πραγματοποιήθηκε το βράδυ της 25ης Μαρτίου 1938, όταν μεταδόθηκε το διάγγελμα του βασιλιά Γεωργίου Β΄ για την εθνική επέτειο. Λίγο νωρίτερα είχε εγκαινιαστεί ο πομπός των 14 KW στο κέντρο εκπομπής στα Νέα Λιόσια, με συνεργασία Ελλήνων τεχνικών και Γερμανών της Telefunken. Τα επίσημα εγκαίνια του σταθμού ακολούθησαν στις 21 Μαΐου 1938, όταν το κοινό άκουσε πλέον οργανωμένο πρόγραμμα από τις εγκαταστάσεις του Ζαππείου.

Το πρώτο πρόγραμμα και το θρυλικό σήμα

Το βράδυ της επίσημης έναρξης, οι ακροατές κάθισαν μπροστά στα ραδιόφωνά τους περιμένοντας το «άνοιγμα» του σταθμού στις 9:30. Μετά το σήμα της φλογέρας του «Τσομπανάκου», μεταδόθηκαν οι πρώτες εκπομπές από το Ζάππειο. Το πρόγραμμα περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, τη μετάδοση της τελετής των εγκαινίων, συναυλία της Ορχήστρας του Ραδιοφωνικού Σταθμού υπό τον Αντίοχο Ευαγγελάτο, έργα του Λαυράγκα και τραγούδια της ανδρικής χορωδίας Αθηνών υπό τον Φιλοκτήτη Οικονομίδη.

Οι πρώτες φωνές του ελληνικού ραδιοφώνου

Στα πρώτα χρόνια του σταθμού ξεχώρισαν οι πρώτοι εκφωνητές και οι παραγωγοί που έδωσαν στο μέσο χαρακτήρα, ύφος και απήχηση. Στο ξεκίνημα εκείνης της περιόδου ανήκουν οι πρώτες εκπομπές από τους ραδιοθαλάμους του Ζαππείου, αλλά και οι παιδικές εκπομπές της Αντιγόνης Μεταξά, της αγαπημένης «Θείας Λένας», που έμελλε να συνδεθεί όσο λίγοι με τη χρυσή εποχή του ελληνικού ραδιοφώνου.

Το ραδιόφωνο στον πόλεμο και στην Κατοχή

Το ραδιόφωνο έγινε βασικό μέσο ενημέρωσης και εμψύχωσης κατά τον πόλεμο. (Φωτογραφία αρχείου)

Κατά τη διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου, ο Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών έγινε βασικό εργαλείο ενημέρωσης και εμψύχωσης. Από τα μικρόφωνά του μεταδόθηκε και το πρώτο πολεμικό ανακοινωθέν στις 28 Οκτωβρίου 1940, με το οποίο οι Έλληνες ενημερώθηκαν ότι οι ιταλικές δυνάμεις επιτίθενται στην ελληνοαλβανική μεθόριο. Στα χρόνια που ακολούθησαν, το ραδιόφωνο γνώρισε και σκοτεινές στιγμές, καθώς στην Κατοχή χρησιμοποιήθηκε και ως όργανο προπαγάνδας.

Η μετάβαση στο ΕΙΡ και στο Πρώτο Πρόγραμμα

Μετά την Απελευθέρωση, το ελληνικό ραδιόφωνο μπήκε σε νέα φάση. Το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας ιδρύθηκε το 1945 και λειτούργησε στις ίδιες βασικές εγκαταστάσεις από τις οποίες εξέπεμπε από το 1938 ο Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών. Αργότερα, το 1952, ο σταθμός μετεξελίχθηκε στο γνωστό Πρώτο Πρόγραμμα, συνεχίζοντας την πορεία του μέσα από τη μεταπολεμική ανασυγκρότηση της ελληνικής ραδιοφωνίας.

Το ραδιόφωνο έγινε βασικό στοιχείο της καθημερινότητας των Ελλήνων μεταπολεμικά. (Φωτογραφία αρχείου – ενδεικτική)

Επίσης, αξίζει να τονιστεί ότι το ελληνικό ραδιόφωνο στεγάστηκε συμβολικά στο Ζάππειο, έναν χώρο συνδεδεμένο με τη δημόσια ζωή της Αθήνας, ενώ ο πομπός στα Νέα Λιόσια αποτέλεσε κρίσιμο τεχνικό πυλώνα για την εκπομπή του σήματος.

Ένα ακόμη σημείο που δίνει ιστορικό βάθος είναι η σχέση του σταθμού με τον πόλεμο: από το ίδιο μέσο που μετέδιδε μουσική και παιδικές εκπομπές, οι Έλληνες άκουσαν και τις δραματικές ανακοινώσεις του 1940. Αυτό δείχνει πόσο γρήγορα το ραδιόφωνο μετατράπηκε από τεχνολογικό θαύμα σε καθημερινό εθνικό εργαλείο ενημέρωσης.