Όταν «θεϊκά πέπλα» σκέπασαν την πρωτεύουσα

Σαν σήμερα το 1940 καταγράφεται αυθεντική μαρτυρία εμφάνισης σέλαος πάνω από την Αθήνα, όταν πολλοί Αθηναίοι υποστήριζαν μεταξύ άλλων πως «θεϊκά πέπλα» σκεπάζουν την πόλη. Το εντυπωσιακό αυτό φαινόμενο δημοσιεύτηκε επίσημα από το Εργαστήριο Αστρονομίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και θεωρείται μία από τις πιο λαμπρές εμφανίσεις πολικού σέλαος στον ελληνικό χώρο.

Σύμφωνα με τον καθηγητή Κ. Μαλτέζο, πρόκειται για την πιο εντυπωσιακή καταγραφή από το 1870 έως σήμερα, γεγονός που υπογραμμίζει τη σπανιότητα του φαινομένου σε τόσο χαμηλά γεωγραφικά πλάτη.

Το σπάνιο φαινόμενο του Βόρειου Σέλαος όπως καταγράφηκε στην Ευρώπη τον Νοέμβριο του 2003 Anthony Ayiomamitis

Η σπάνια εμφάνιση του 2003 σε Αθήνα και Ευρώπη

Στις 20 Νοεμβρίου 2003 σημειώθηκε μία ακόμη εξαιρετικά σπάνια εμφάνιση Βόρειου Σέλαος, ορατή τόσο από τη Σλοβενία όσο και από την Αθήνα. Η φωτογραφία από τη Σλοβενία καταγράφηκε από το Αστρονομικό Γεωφυσικό Παρατηρητήριο του Πανεπιστημίου Comenius από τους D. Kalmančok και M. Šebeň και την επόμενη ημέρα δημοσιεύτηκε ως πρωτοσέλιδο στις ανακοινώσεις της NOAA.

Από την Αθήνα, το φαινόμενο κατέγραψε ο Αντώνης Αγιομαμίτης, ο οποίος περιέγραψε την εμπειρία του στο Spaceweather.com:
“Όπως συνέβη τον περασμένο μήνα, το αδύνατο συνέβη και τώρα επειδή είχαμε την τύχη να παρατηρήσουμε Aurora Borealis χάρη στη δραστηριότητα του AR10484 και παρά το γεγονός ότι η Μεσόγειος βρίσκεται τόσο μακριά από τον γεωμαγνητικό πόλο. Αυτό έγινε αφού ακολουθήσαμε τα δελτία στο SpaceWeather, έβλεπα σκόπιμα τον βόρειο ορίζοντα και η προσπάθειά μου ανταμείφθη περίπου 60 λεπτά πριν τα μεσάνυχτα. Αφού χρησιμοποίησα την δραστηριότητα του auroral τον περασμένο μήνα ως εμπειρία εκμάθησης, ελήφθησαν πολύ καλύτερες φωτογραφίες αυτή τη φορά γύρω από τις οποίες αναδεικνύονται όμορφα η Aurora με ρύθμιση Draco και ανερχόμενη Ursa Major”.

Το σπάνιο φαινόμενο του Βόρειου Σέλαος όπως καταγράφηκε στην Ευρώπη τον Νοέμβριο του 2003 Anthony Ayiomamitis

Γιατί εμφανίζεται σέλας τόσο νότια;

Παρότι η Αθήνα βρίσκεται στο γεωγραφικό πλάτος των 38° Β, αυτό που έχει καθοριστική σημασία είναι το γεωμαγνητικό της πλάτος, το οποίο είναι περίπου 31° Β. Αυτό εξηγεί γιατί σε εξαιρετικές περιπτώσεις έντονης ηλιακής δραστηριότητας το φαινόμενο μπορεί να γίνει ορατό ακόμη και στη Μεσόγειο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Φλόριντα, η οποία αν και βρίσκεται νοτιότερα γεωγραφικά, εμφανίζει υψηλότερο γεωμαγνητικό πλάτος από την Αθήνα.

Επιστημονικές και σύγχρονες μαρτυρίες

Η εμφάνιση του 2003 συνδέεται με τις λεγόμενες «καταιγίδες του Halloween» (Halloween solar storms), μία από τις ισχυρότερες ηλιακές δραστηριότητες που έχουν καταγραφεί τις τελευταίες δεκαετίες, σύμφωνα με επιστημονικές αναφορές της NOAA και διεθνών αστρονομικών οργανισμών.

Ο Δρ. Ευάγγελος Παούρης έχει επισημάνει ότι η παρατήρηση σέλαος στον ελληνικό χώρο είναι εξαιρετικά σπάνια, με ελάχιστες καταγεγραμμένες περιπτώσεις, όπως αυτή του 1940 και του 2003.

Ιστορικές αναφορές σέλαος στον ελλαδικό χώρο

Η εμφάνιση του σέλαος στον ελληνικό χώρο δεν είναι μοναδική. Υπάρχουν καταγραφές ήδη από τον 16ο αιώνα:

• Το 1524 στη Σκόπελο καταγράφηκε «μεγάλη λάμψη» στον ουρανό.
• Το 1621 αναφέρονται επτά φωτεινές στήλες στον ουρανό.
• Το 1739 και το 1771 σημειώθηκαν αντίστοιχα φαινόμενα έντονης φωτεινότητας.
• Το 1779 καταγράφηκε κόκκινη λάμψη που διήρκεσε δύο ώρες.
• Το 1786 ο ουρανός έγινε κόκκινος μέχρι το πρωί.
• Το 1870 υπήρξαν επίσημες παρατηρήσεις από το Αστεροσκοπείο Αθηνών.

Ακόμη παλαιότερα, ο Αριστοτέλης στα «Μετεωρολογικά» του περιγράφει ουράνια φαινόμενα που παραπέμπουν σε σέλας:
«Φαίνεται δέ ποτε συνιστάμενα νύκτωρ αἰθρίας οὔσης πολλὰ φάσματα ἐν τῷ οὐρανῷ…»

Καλλιτεχνικές απεικονίσεις των μύθων γύρω από το Βόρειο Σέλας.

Μύθοι και λαϊκές ερμηνείες του σέλαος

Στη λαογραφία των βόρειων λαών, το σέλας συνδέθηκε με υπερφυσικές ερμηνείες. Ο Anders Celsius το 1732 το περιέγραψε ως τεράστια φωτιά που προερχόταν από τον Βόρειο Πόλο. Άλλοι πίστευαν ότι ήταν η αντανάκλαση των ασπίδων των Βαλκυριών.

Στη Σκωτία επικράτησε ο όρος «Merry Dancers» («χαρούμενοι χορευτές»), που αποτυπώνει τη χαρακτηριστική κίνηση του φαινομένου στον ουρανό.