«Βρετανικός»: Το ναυάγιο-κολοσσός που παραμένει στο Αιγαίο

Η καθελκύση του «αδελφού» πλοίου του Τιτανικού, του HMHS Britannic, σήμανε την αρχή μιας σύντομης αλλά δραματικής πορείας που θα κατέληγε σε μια από τις πιο εντυπωσιακές ναυτικές τραγωδίες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου — μάλιστα στα ελληνικά νερά. Το υπερωκεάνιο-κολοσσός, που μετατράπηκε σε πλωτό νοσοκομείο, βυθίστηκε μέσα σε λιγότερο από μία ώρα στο Αιγαίο, αφήνοντας πίσω του νεκρούς, μαρτυρίες επιζώντων και ένα ναυάγιο που παραμένει μέχρι σήμερα το μεγαλύτερο στην περιοχή.

Η κατασκευή και η επίταξη στον πόλεμο

Στις 26 Φεβρουαρίου 1914 καθελκύστηκε ο Britannic (HMHS Britannic), ένα από τα μεγαλύτερα υπερωκεάνια της εποχής και «αδελφό» πλοίο του Τιτανικού, με τον οποίο μοιράστηκε τελικά παρόμοια μοίρα, μόλις δύο χρόνια μετά την ολοκλήρωσή του.

Με το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου τον Ιούλιο του 1914, το πλοίο επιτάχθηκε και μετατράπηκε σε πλωτό νοσοκομείο, με βασική αποστολή τη μεταφορά και νοσηλεία χιλιάδων τραυματισμένων Βρετανών στρατιωτών από τα μέτωπα των Βαλκανίων και της Μέσης Ανατολής.

Ως νοσοκομειακό πλοίο διέθετε 3.309 κλίνες, εξεταστήρια και χειρουργεία. Το πλήρωμά του αριθμούσε 675 άτομα, ενώ στο ιατρικό προσωπικό περιλαμβάνονταν 101 νοσοκόμες, 336 υπαξιωματικοί ιατροί και 52 αξιωματικοί γιατροί του βρετανικού «Βασιλικού Σώματος Στρατιωτικών Ιατρών».

Η έκρηξη και η βύθιση στο Αιγαίο

O Bρετανικός υπό κατασκευή

Λίγο πριν τις 08:15 το πρωί της 21ης Νοεμβρίου 1916, ενώ το πλοίο έπλεε στο Αιγαίο Πέλαγος, στο στενό μεταξύ Κέας και Μακρόνησου, σημειώθηκε ισχυρή έκρηξη στο δεξί πρωραίο τμήμα, ανάμεσα στα αμπάρια 2 και 3. Το πλοίο μήκους 271,3 μέτρων άρχισε αμέσως να παίρνει νερά.

Ο πλοίαρχος Τσαρλς Άλφρεντ Μπάρτλετ έδωσε εντολή για αποστολή σήματος SOS, το οποίο έλαβαν παραπλέοντα φιλικά πλοία. Παρά την κινητοποίηση, ο Britannic βυθίστηκε σε λιγότερο από μία ώρα.

Στο πλοίο επέβαιναν συνολικά 1.065 άνθρωποι (674 μέλη πληρώματος, 315 μέλη του «Ιατρικού Σώματος Βασιλικού Στρατού» RAMC και 77 νοσοκόμες). Από αυτούς έχασαν τη ζωή τους 30 άτομα — 21 μέλη του πληρώματος και 9 άνδρες του Βασιλικού Υγειονομικού Σώματος.

Οι περισσότεροι θάνατοι σημειώθηκαν όταν δύο σωσίβιες λέμβοι, στις οποίες επιβιβάστηκαν άτομα πριν δοθεί εντολή από τον πλοίαρχο, καταστράφηκαν από την προπέλα του πλοίου. Λόγω της έντονης κλίσης, η προπέλα είχε φτάσει στην επιφάνεια της θάλασσας και κομμάτιασε τις λέμβους.

Διασωθέντες του ναυαγίου του Βρετανικού

Ο εντοπισμός του ναυαγίου και η εκδοχή Κουστώ

Για δεκαετίες το ακριβές σημείο του ναυαγίου παρέμενε άγνωστο, μέχρι που εντοπίστηκε από τον Γάλλο ωκεανολόγο και εξερευνητή Ζακ Κουστώ.

Ο ίδιος μίλησε λίγα χρόνια αργότερα στο περιοδικό «ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ» και στον Βασίλη Καββαθά (τεύχος 17 Νοεμβρίου 1977), όπου αμφισβήτησε την επίσημη εκδοχή ότι το πλοίο βυθίστηκε από τορπίλη γερμανικού υποβρυχίου.

Όπως αναφέρεται:
«η μέχρι σήμερα επίσημη εκδοχή είναι ότι βυθίστηκε στ’ ανοικτά της Τζιάς επειδή χτυπήθηκε από τορπίλη γερμανικού υποβρυχίου», όμως ο Ζακ Κουστώ είχε άλλη γνώμη:

«Το γεγονός ότι ήτανε νάρκη και όχι τορπίλη – όπως πιστεύουνε όλοι οι επιζήσαντες του ναυαγίου – αποδείχτηκε και από το ημερολόγιο του υποβρυχίου. Πήγα στη Γερμανία, βρήκα το ημερολόγιο του υποβρύχιου, και διαπίστωσα ότι το υποβρύχιο δεν είχε ρίξει τορπίλη, αλλά είχε ποντίσει νάρκες».

Tαχυδρόμος, 17.11.1977Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»

«Εκείνη την ημέρα του Νοέμβρη δε βρισκόταν στο σημείο της τραγωδίας. Βρισκόταν κάπου αλλού»

«Το υποβρύχιο αυτό, ήτανε το μοναδικό γερμανικό υποβρύχιο στην περιοχή της Μεσογείου. Αυτό είναι βέβαιο»

Ο Κουστώ διατύπωσε και τη δική του θεωρία για την καταστροφή:

«Εδώ λοιπόν, έχουμε την εκδοχή – τη δική μου εκδοχή – του άνθρακα.

Το σκάφος χτυπάει πάνω στη νάρκη και γίνεται μια πρώτη έκρηξη. Ταυτόχρονα η έκρηξη αυτή πυροδοτεί το μίγμα της σκόνης του σκάφους με τον αέρα που είναι τόσο ίσχυρος όσο και των ατμών της βενζίνας. Έχουμε δηλαδή όχι μια, αλλά δυό, αλλεπάλληλες εκρήξεις.

Έτσι μόνο μπορεί να εξηγηθεί η φοβερή καταστροφή στο πλοίο. Μια νάρκη δεν θα μπορούσε να προκαλέσει κάτι τέτοιο.

Επιπλέον στο σκάφος δεν υπήρχανε πολεμοφόδια ή άλλες εκρηκτικές ύλες».

Η συγκλονιστική μαρτυρία επιζήσασας

Στην ταινία «Έρευνα στο ναυάγιο του Βρετανικού» ο Κουστώ κατέγραψε και μαρτυρίες επιζώντων. Ξεχώρισε η παρουσία της 86χρονης Αγγλίδας Σέϊλα Μίτσελ, η οποία επέστρεψε στο ναυάγιο που βρίσκεται σε βάθος 120 μέτρων ανοιχτά της Τζιάς.

Tαχυδρόμος, 17.11.1977Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»

Όπως αναφέρεται:
“Ποτέ δε θα μπορούσα να φανταστώ λέει η ίδια στον Κουστώ, ότι θα έφτανε η στιγμή, που θα γύριζα στο πλοίο που πήρε μαζί του στο βυθό ένα κομμάτι – το πιο μεγάλο – από τη ζωή μου!”

Η ίδια θυμήθηκε ότι είχε αφήσει στην καμπίνα της ένα ξυπνητήρι, ζητώντας από τον Κουστώ αν το βρει να το ανασύρει ως ενθύμιο. Το αντικείμενο δεν εντοπίστηκε, ενώ από το πλοίο ανασύρθηκαν μόνο λίγα μικροαντικείμενα, όπως ένας εξάντας.

Λόγω του μεγάλου βάθους, οι κινηματογραφιστές του «Καλυψώ» δεν κατάφεραν να αποτυπώσουν ολόκληρη τη σιλουέτα του πλοίου, παρά μόνο εικόνες από τα αμπάρια και το κατάστρωμα, που έχουν καλυφθεί από κοράλλια και θαλάσσια ζωή.

Το μεγαλύτερο ναυάγιο του Αιγαίου

Ο Britannic παραμένει μέχρι σήμερα στο σημείο όπου βυθίστηκε, αποτελώντας το μεγαλύτερο ναυάγιο στο Αιγαίο και ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά ναυάγια παγκοσμίως.