1989
«Τσοβόλα, δώσ’ τα όλα»
Σαν σήμερα, στις 20 Απριλίου 1989, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Ανδρέας Παπανδρέου εκστόμισε τη φράση που έμελλε να μείνει στην πολιτική ιστορία της χώρας: «Τσοβόλα δωσ’ τα όλα», απευθυνόμενος στον τότε ιδιαίτερα δημοφιλή υπουργό Οικονομικών Δημήτρης Τσοβόλας.
Η ατάκα αυτή, που ειπώθηκε σε προεκλογική ομιλία στο Περιστέρι, λίγο πριν τις εθνικές εκλογές, σημάδεψε μια ολόκληρη εποχή και ταυτίστηκε με την οικονομική και πολιτική συγκυρία της περιόδου.
Το πολιτικό και οικονομικό σκηνικό της εποχής
Το ΠΑΣΟΚ βρισκόταν ήδη οκτώ χρόνια στην εξουσία, από τη νίκη του το 1981, και ο Δημήτρης Τσοβόλας είχε διανύσει όλη αυτή την περίοδο στο οικονομικό επιτελείο: αρχικά ως υφυπουργός (1981-1984), στη συνέχεια ως αναπληρωτής υπουργός (1984-1985) και τέλος ως υπουργός Οικονομικών (1985-1989).
Η δημοτικότητά του βασίστηκε κυρίως στις φιλολαϊκές πολιτικές που εφάρμοσε, ιδιαίτερα μετά το 1987, όταν αποχώρησε από την κυβέρνηση ο Κώστας Σημίτης, ο οποίος είχε υιοθετήσει από το 1985 ένα πρόγραμμα λιτότητας για τη σταθεροποίηση της οικονομίας.
Προεκλογική συγκέντρωση του ΠΑΣΟΚ στα τέλη της δεκαετίας του 1980, σε μια περίοδο έντονης πολιτικής πόλωσης. (Φωτογραφία αρχείου)
Από τη λιτότητα στις παροχές
Κατά την πρώτη τετραετία διακυβέρνησης (1981-1985), η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ προχώρησε σε σημαντικές αυξήσεις μισθών και συντάξεων, παροχές επιδομάτων, διορισμούς στο Δημόσιο και εκτεταμένες κρατικοποιήσεις, όπως και στη δημιουργία του ΕΣΥ.
Ωστόσο, στη δεύτερη τετραετία εφαρμόστηκε αυστηρότερη οικονομική πολιτική. Το λεγόμενο «πρόγραμμα σταθερότητας» περιλάμβανε μειώσεις σε εισοδήματα, ιδιωτικοποιήσεις και μέτρα για την προσέλκυση επενδύσεων, προκαλώντας έντονη δυσαρέσκεια στην κοινωνία.
Τον Νοέμβριο του 1987, ο Ανδρέας Παπανδρέου ανακοίνωσε τη λήξη του προγράμματος, γεγονός που οδήγησε στην παραίτηση του Κώστα Σημίτη και στην ενίσχυση του ρόλου του Τσοβόλα, ο οποίος προχώρησε σε μέτρα ενίσχυσης των εισοδημάτων.
Προεκλογική συγκέντρωση του ΠΑΣΟΚ στα τέλη της δεκαετίας του 1980, σε μια περίοδο έντονης πολιτικής πόλωσης. (Φωτογραφία αρχείου)
Η φράση που έγινε σύμβολο
Η φράση «Τσοβόλα δωσ’ τα όλα» ερμηνεύτηκε από πολιτικούς αντιπάλους ως μια ύστατη προσπάθεια του ΠΑΣΟΚ να ανακτήσει τη λαϊκή υποστήριξη μέσω νέων παροχών, σε μια περίοδο που η κυβέρνηση βρισκόταν υπό πίεση λόγω της οικονομικής κατάστασης και του σκανδάλου Κοσκωτά.
Η διαφορετική εκδοχή του Τσοβόλα
Ο ίδιος ο Δημήτρης Τσοβόλας έδωσε αργότερα μια εντελώς διαφορετική ερμηνεία για τη γνωστή φράση, απορρίπτοντας τη σύνδεσή της με οικονομικές παροχές.
Όπως είχε δηλώσει χαρακτηριστικά σε συνέντευξή του στην «Καθημερινή»:
«Ήμουν δημοφιλής γιατί έδινα μάχη κατά της σκευωρίας για την εμπλοκή μας στο σκάνδαλο Κοσκωτά. Ο Ανδρέας συνήθιζε να διαλέγεται με τον λαό στις συγκεντρώσεις και μόλις άκουσε το όνομα “Τσοβόλας”, απάντησε “Τσοβόλα δώσ’ τα όλα”, εννοώντας ότι πρέπει να τα δώσουμε όλα στη μάχη για την αλήθεια».
