Όταν τα Δωδεκάνησα έγιναν και επίσημα ελληνικά

Σαν σήμερα 10 Φεβρουαρίου 1947, στο Παρίσι, υπογράφεται η Συνθήκη Ειρήνης με την Ιταλία και ένα ιστορικό κεφάλαιο για τον ελληνισμό κλείνει οριστικά: τα Δωδεκάνησα αποδίδονται στην Ελλάδα, επισφραγίζοντας έναν αγώνα αιώνων. Ύστερα από διαδοχικές κατακτήσεις, πολέμους και διπλωματικές μάχες, τα νησιά περνούν και επίσημα στον εθνικό κορμό, σε μια περίοδο που η χώρα σπαρασσόταν από τον Εμφύλιο.

Τα Δωδεκάνησα – στην πραγματικότητα δεκατέσσερα νησιά – υπήρξαν από τα αρχαία χρόνια άρρηκτα συνδεδεμένα με τον Ελληνισμό. Η στρατηγική τους θέση στο νοτιοανατολικό Αιγαίο τα κατέστησε στόχο αλλεπάλληλων επιδρομών: Πέρσες, Σαρακηνοί, Βενετοί, Γενουάτες, Σταυροφόροι, αλλά και Τούρκοι (Σελτζούκοι και Οθωμανοί) άφησαν το αποτύπωμά τους.

Το 1309 τα νησιά περιήλθαν στους Ιωαννίτες Ιππότες, οι οποίοι τα διατήρησαν έως το 1522, όταν καταλήφθηκαν από τους Οθωμανούς. Έκτοτε παρέμειναν υπό οθωμανική κυριαρχία για αιώνες.

Από την Επανάσταση του 1821 έως την ιταλική κατοχή

Με το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης το 1821, τα Δωδεκάνησα επαναστάτησαν. Ωστόσο, το 1830 επιστράφηκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία μαζί με τη Σάμο, ενώ η Εύβοια ενσωματώθηκε στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος.

Το 1912, κατά τον Ιταλοτουρκικό Πόλεμο, τα νησιά καταλήφθηκαν από την Ιταλία, γεγονός που αναπτέρωσε τις ελπίδες των κατοίκων για ένωση με την Ελλάδα. Με τη Συνθήκη των Σεβρών (10 Αυγούστου 1920), τα Δωδεκάνησα παραχωρούνταν στην Ελλάδα, με εξαίρεση τη Ρόδο που θα παρέμενε προσωρινά υπό ιταλική διοίκηση.

Η Μικρασιατική Καταστροφή όμως ανέτρεψε τις ισορροπίες. Η Ιταλία υπαναχώρησε και, με την άνοδο του Μουσολίνι, επιχείρησε πολιτική εξιταλισμού. Μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας το 1943, τα νησιά κατέλαβαν οι Γερμανοί και, μετά την παράδοση της ναζιστικής Γερμανίας τον Μάιο του 1945, τη διοίκηση ανέλαβε η Μεγάλη Βρετανία.

Η Διάσκεψη των Παρισίων και η διπλωματική μάχη

Η μεταπολεμική Διάσκεψη Ειρήνης στο Παρίσι αποτέλεσε την καθοριστική ευκαιρία. Η ελληνική κυβέρνηση, διά του πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Τσαλδάρη, έθεσε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων τέσσερις εθνικές διεκδικήσεις: τη Βόρειο Ήπειρο, τα Δωδεκάνησα, τη διευθέτηση των ελληνοβουλγαρικών συνόρων και το ζήτημα της Κύπρου.

Τελικά, μόνο το ζήτημα των Δωδεκανήσων ευοδώθηκε. Στις 27 Ιουνίου 1946, ο σοβιετικός υπουργός Εξωτερικών Βιατσεσλάβ Σκριάμπιν (Μολότοφ) δήλωσε ότι η Σοβιετική Ένωση συναινούσε στην απόδοση των νησιών στην Ελλάδα, με μοναδικό όρο την αποστρατιωτικοποίησή τους.

Η Διάσκεψη Ειρήνης συνεδρίασε από τις 29 Ιουλίου έως τις 11 Οκτωβρίου 1946. Οι ελληνικές θέσεις για Βόρειο Ήπειρο και ελληνοβουλγαρικά σύνορα δεν βρήκαν ανταπόκριση, ενώ η Τουρκία δεν κατόρθωσε να διεκδικήσει το Καστελόριζο και τη Σύμη.

Η υπογραφή της Συνθήκης και οι συνέπειες

Στις 10 Φεβρουαρίου 1947 υπογράφηκε στο Παρίσι η Συνθήκη Ειρήνης με την Ιταλία. Τα Δωδεκάνησα αποδίδονταν στην Ελλάδα και η Ιταλία υποχρεωνόταν σε αποζημίωση 105 εκατομμυρίων δολαρίων. Στο κείμενο προβλεπόταν η αποστρατιωτικοποίηση των νησιών, διάταξη που η Τουρκία επικαλέστηκε μετά το 1974.

Η τουρκική ερμηνεία της συνθήκης, σε συνδυασμό με τις ιταλοτουρκικές συμφωνίες του 1932, αποτέλεσε τη βάση για το ζήτημα των «γκρίζων ζωνών» μετά την Κρίση των Ιμίων το 1996.

Η τελετή παράδοσης και η οριστική ενσωμάτωση

Η επίσημη παράδοση των νησιών από τις βρετανικές αρχές πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο στις 31 Μαρτίου 1947, μέσα σε πανηγυρικό κλίμα. Πρώτος διοικητής ορίστηκε ο αντιναύαρχος Περικλής Ιωαννίδης, με πολιτικό σύμβουλο τον Μιχαήλ Στασινόπουλο, μετέπειτα Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας.

Η επίσημη τελετή ενσωμάτωσης έγινε στις 7 Μαρτίου 1948, ενώ το 1955 τα Δωδεκάνησα αναγνωρίστηκαν ως νομός με πρωτεύουσα τη Ρόδο.