Όταν ο κομήτης του Χάλεϊ πέρασε από τη Γη και η ανθρωπότητα «πάγωσε»

Σαν σήμερα 18 Μαΐου το 1910 η ανθρωπότητα ζούσε μία από τις μεγαλύτερες στιγμές μαζικού πανικού που προκάλεσε ποτέ ένα αστρονομικό φαινόμενο. Ο κομήτης του Χάλεϊ πλησίαζε τη Γη και εκατομμύρια άνθρωποι πίστεψαν πως επίκειται η συντέλεια του κόσμου. Οι φήμες περί σύγκρουσης με τον πλανήτη, αλλά και οι θεωρίες ότι η δηλητηριώδης ουρά του κομήτη θα εξαφάνιζε κάθε μορφή ζωής, προκάλεσαν τρόμο σε ολόκληρο τον κόσμο.

Μέσα σε αυτό το κλίμα φόβου, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν διατήρησε την ψυχραιμία του. Όταν ρωτήθηκε αν ο κομήτης θα συγκρουστεί με τη Γη, απάντησε:
«Με βεβαιότητα σας λέω όχι».
Και όταν τον ξαναρώτησαν πώς είναι τόσο βέβαιος, εκείνος απάντησε αφοπλιστικά:
«Αν δεν πέσει, θα επιβεβαιωθώ. Αν όμως πέσει τελικά, κανείς μας δεν θα ζει για να μου πει ότι έκανα λάθος»!

Τελικά, μία ημέρα σαν τη σημερινή, ο κομήτης πέρασε δίπλα από τη Γη χωρίς να προκαλέσει καταστροφή, σκορπίζοντας τεράστια ανακούφιση στους ανθρώπους της εποχής.

Ο κομήτης που έγινε θρύλος

Εικονογραφήσεις της εποχής αποτυπώνουν τον παγκόσμιο φόβο που προκάλεσε το πέρασμα του κομήτη του Χάλεϊ το 1910.
Credits: Public Domain / ιστορικά αρχεία Τύπου.

Ο κομήτης πήρε το όνομά του από τον Βρετανό αστρονόμο Έντμοντ Χάλεϊ, ο οποίος στις 4 Σεπτεμβρίου 1682 ήταν ο πρώτος που τον παρατήρησε συστηματικά και μελέτησε την τροχιά του.

Ο Χάλεϊ συγκέντρωσε στοιχεία από παρατηρήσεις κομητών που είχαν γίνει τα προηγούμενα 200 χρόνια, προσπαθώντας να κατανοήσει αν η βαρύτητα του Ήλιου επηρέαζε την κίνησή τους, όπως υποστήριζε ο στενός φίλος του, Ισαάκ Νεύτων.

Από τους 24 κομήτες που μελέτησε, τρεις ξεχώρισαν: εκείνοι που εμφανίστηκαν το 1531, το 1607 και το 1682. Οι τροχιές τους ήταν σχεδόν ίδιες και η εμφάνισή τους απείχε περίπου 76 χρόνια. Ο Χάλεϊ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι επρόκειτο για τον ίδιο κομήτη, ο οποίος επέστρεφε περιοδικά κοντά στη Γη.

Οι πρώτες καταγραφές από την αρχαιότητα

Οι παλαιότερες καταγεγραμμένες παρατηρήσεις του κομήτη προέρχονται από την Κίνα και χρονολογούνται ήδη από το 240 π.Χ. (NASA)

Ο κομήτης του Χάλεϊ φωτογραφημένος κατά το ιστορικό πέρασμά του το 1910, όταν η εμφάνισή του προκάλεσε παγκόσμιο φόβο και σενάρια για τη συντέλεια του κόσμου.
Credits: Public Domain / ιστορικό αστρονομικό αρχείο.

Η εμφάνισή του το 12 π.Χ. οδήγησε μάλιστα ορισμένους θεολόγους στην υπόθεση ότι το Άστρο της Βηθλεέμ, το οποίο σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση οδήγησε τους Τρεις Μάγους στον νεογέννητο Ιησού, ίσως να ήταν ο κομήτης του Χάλεϊ.

Από την αρχαιότητα έως και τους νεότερους χρόνους, οι κομήτες θεωρούνταν κακοί οιωνοί. Συχνά συνδέονταν με πολέμους, λιμούς, θανάτους βασιλιάδων ή την πτώση αυτοκρατοριών.

Το πέρασμα που σκόρπισε πανικό το 1910

Τον Μάιο του 1910 ο κομήτης πέρασε εξαιρετικά κοντά από τη Γη. Παρότι οι επιστήμονες διαβεβαίωναν ότι δεν υπήρχε πραγματικός κίνδυνος, πολλοί αστρολόγοι και «προφήτες» της εποχής προέβλεπαν παγκόσμια καταστροφή.

Άνθρωποι παρακολουθούν τον ουρανό κατά τη διάρκεια του περάσματος του κομήτη, ενώ εφημερίδες της εποχής καλλιεργούν φόβο για «δηλητηριώδη αέρια» και καταστροφή.
Credits: Library of Congress / Public Domain.

Ο φόβος κορυφώθηκε όταν ανακοινώθηκε ότι στην ουρά του κομήτη υπήρχε κυανιούχο αέριο. Η πληροφορία αυτή έγινε αμέσως αντικείμενο εκμετάλλευσης από επιτήδειους.

Οι απατεώνες, οι μάσκες και οι θεωρίες συνωμοσίας

Εκείνη την περίοδο πωλούνταν αντιασφυξιογόνες μάσκες, «ειδικά χάπια προστασίας» και διάφορα «αντικομητικά» σκευάσματα, τα οποία υποτίθεται ότι θα προστάτευαν τους ανθρώπους από το κυάνιο της ουράς του κομήτη.

Ο Γάλλος αστρονόμος και συγγραφέας Καμίλ Φλαμαριόν είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ότι:
«το κυάνιο θα εισχωρούσε στη γήινη ατμόσφαιρα και πιθανώς θα σκότωνε κάθε μορφή ζωής στον πλανήτη μας».

Οι εκκλησίες διοργάνωναν ολονυχτίες, ενώ διάφοροι «καταστροφολόγοι» έστελναν επιστολές στο Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς προβλέποντας τεράστιες παλίρροιες και παγκόσμιο χάος.

Οι ακραίες αντιδράσεις σε όλο τον κόσμο

Ο φόβος πήρε ακραίες διαστάσεις σε πολλές χώρες. Στην Οκλαχόμα, μία θρησκευτική σέχτα προσπάθησε να θυσιάσει μια παρθένα για να «σταματήσει το κακό», όμως επενέβη η αστυνομία.

Στη Βιέννη, ένας μικρός σεισμός προκάλεσε μαζικό πανικό και χιλιάδες κάτοικοι εγκατέλειψαν την πόλη για να παρακολουθήσουν από τους λόφους τη δήθεν επερχόμενη συντέλεια.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, εκείνον τον Μάιο καταγράφηκαν περισσότερες από 400 αυτοκτονίες που συνδέθηκαν με τον φόβο για το τέλος του κόσμου.

Η μέρα που ο κόσμος… συνέχισε κανονικά

Όταν ξημέρωσε η 20ή Μαΐου 1910 και ο κομήτης άρχισε να απομακρύνεται από τη Γη, οι άνθρωποι συνειδητοποίησαν ότι τίποτα καταστροφικό δεν είχε συμβεί.

Οι τίτλοι περί συντέλειας εξαφανίστηκαν σχεδόν αμέσως από τις εφημερίδες και η καθημερινότητα επέστρεψε στους κανονικούς της ρυθμούς.

Η τελευταία εμφάνιση του κομήτη κοντά στη Γη σημειώθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 1986, χωρίς να προκαλέσει ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς η επιστήμη είχε πλέον αποκλείσει κάθε κίνδυνο. Η επόμενη προσέγγισή του υπολογίζεται για τις 28 Ιουλίου 2061. (NASA)

Ο κομήτης που σημάδεψε την ιστορία

Ο κομήτης του Χάλεϊ παραμένει μέχρι σήμερα ο πιο διάσημος κομήτης που πέρασε ποτέ από τη Γη. Η ιστορία του 1910 αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς ο φόβος, η παραπληροφόρηση και οι θεωρίες καταστροφής μπορούν να επηρεάσουν ολόκληρες κοινωνίες — ακόμη και μπροστά σε ένα φυσικό φαινόμενο που σήμερα θεωρείται απολύτως προβλέψιμο.