Η μέρα που το αλκοτέστ μπήκε επίσημα στη ζωή των Ελλήνων οδηγών

Σαν σήμερα 03 Ιουνίου, το 1967, καθιερώθηκε και στην Ελλάδα το αλκοτέστ, με τη δημοσίευση της σχετικής υγειονομικής διάταξης στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Η εφαρμογή του δεν έγινε αμέσως μαζικά, όμως τα επόμενα χρόνια άρχισε να χρησιμοποιείται συστηματικότερα από τις αστυνομικές αρχές.

Η εξέλιξη αυτή αποτέλεσε σημαντική τομή για την οδική ασφάλεια, καθώς μέχρι τότε η διαπίστωση της μέθης ενός οδηγού στηριζόταν κυρίως στην κρίση και την παρατήρηση των αστυνομικών.

Συσκευή Breathalyzer του Robert Borkenstein, από τα πρώτα όργανα που επέτρεψαν την πιο αξιόπιστη μέτρηση αλκοόλ μέσω της αναπνοής.
Credit: National Museum of American History / Smithsonian Institution.

Από το «περπάτα σε ευθεία γραμμή» στο αντικειμενικό τεστ

Πριν από την καθιέρωση του αλκοτέστ, η αστυνομία αξιολογούσε την κατάσταση ενός οδηγού με τρόπους που συχνά ήταν υποκειμενικοί. Έπαιζε ρόλο ο τρόπος οδήγησης, η οσμή αλκοόλ στην αναπνοή, η συμπεριφορά, η ισορροπία και η δυνατότητα συντονισμού κινήσεων.

Σε αρκετές περιπτώσεις, οι οδηγοί καλούνταν να περπατήσουν σε ευθεία γραμμή ή να ακουμπήσουν τη μύτη τους με τον δείκτη του χεριού τους, έχοντας τα μάτια κλειστά. Αυτές οι πρακτικές μπορούσαν να δώσουν ενδείξεις, αλλά δεν αποτελούσαν ακριβή μέτρηση.

Αστυνομικός πραγματοποιεί πρώιμο οδικό τεστ αλκοόλ σε οδηγό, με συσκευή που χρησιμοποιούσε αναπνοή και χημική ένδειξη.
Credit: Dräger / ιστορικό αρχείο εταιρείας.

Η διεθνής αρχή του αλκοτέστ

Το πρώτο σύγχρονο αλκοτέστ παγκοσμίως συνδέεται με τον Αμερικανό καθηγητή Robert Borkenstein, ο οποίος ανέπτυξε τη συσκευή Breathalyzer τη δεκαετία του 1950. Η εφεύρεσή του έδωσε στις αρχές ένα πρακτικό εργαλείο για τη μέτρηση του αλκοόλ στην αναπνοή και, κατ’ επέκταση, για την εκτίμηση της συγκέντρωσης αλκοόλ στο αίμα.

Η σημασία του ήταν μεγάλη: αντί οι αρχές να βασίζονται μόνο σε εξωτερικά σημάδια μέθης, μπορούσαν πλέον να έχουν μια μετρήσιμη ένδειξη, χρήσιμη τόσο για την αστυνόμευση όσο και για τη δικαστική τεκμηρίωση.

Πρώιμη χρήση φορητής συσκευής αλκοτέστ σε οδηγό, σε στιγμιότυπο της δεκαετίας του 1960.
Credit: Getty Images

Η ελληνική καθιέρωση του 1967

Στην Ελλάδα, το αλκοτέστ θεσμοθετήθηκε επισήμως στις 3 Ιουνίου 1967, όταν δημοσιεύθηκε η σχετική διάταξη στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Από εκείνο το σημείο και μετά, οι έλεγχοι για την οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ άρχισαν σταδιακά να αποκτούν πιο συγκεκριμένο πλαίσιο.

Η αλλαγή αυτή έδωσε στην αστυνομία ένα πιο αξιόπιστο και αντικειμενικό μέσο ελέγχου, περιορίζοντας την εξάρτηση από απλές ενδείξεις ή από την προσωπική εκτίμηση των οργάνων.

Γιατί το αλκοτέστ θεωρήθηκε κρίσιμο για την οδική ασφάλεια

Η καθιέρωση του αλκοτέστ συνέβαλε ουσιαστικά στην προσπάθεια περιορισμού των τροχαίων ατυχημάτων που συνδέονταν με την κατανάλωση αλκοόλ. Η ύπαρξη ενός μετρήσιμου ελέγχου λειτουργούσε τόσο αποτρεπτικά όσο και αποδεικτικά.

Για τους οδηγούς, το μήνυμα ήταν σαφές: η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ δεν θα κρινόταν πλέον μόνο από την εικόνα ή τη συμπεριφορά τους, αλλά από ένα εργαλείο που μπορούσε να καταγράψει αντικειμενικά την παρουσία αλκοόλ στην αναπνοή.

Βρετανός αστυνομικός εξετάζει συσκευή αλκοτέστ το 1967, χρονιά κατά την οποία οι έλεγχοι αναπνοής άρχισαν να μπαίνουν πιο δυναμικά στην ευρωπαϊκή αστυνόμευση.

Από τις πρώτες συσκευές στα σύγχρονα αλκοολόμετρα

Οι πρώτες συσκευές ήταν πιο ογκώδεις και βασίζονταν σε χημικές ή μηχανικές μεθόδους ένδειξης. Με την πάροδο των χρόνων, η τεχνολογία εξελίχθηκε και τα αλκοολόμετρα έγιναν μικρότερα, φορητά και ακριβέστερα.

Σήμερα, οι έλεγχοι αλκοτέστ αποτελούν βασικό κομμάτι της τροχαίας αστυνόμευσης, ειδικά σε περιόδους αυξημένης κυκλοφορίας, νυχτερινής διασκέδασης και εορτών.

Η συσκευή του Borkenstein θεωρήθηκε επαναστατική επειδή ήταν πιο εύχρηστη για τις αστυνομικές αρχές σε σχέση με παλαιότερα μέσα μέτρησης. Προηγούμενες τεχνικές, όπως το Drunkometer, είχαν ανοίξει τον δρόμο, αλλά το Breathalyzer έκανε τη διαδικασία πιο πρακτική.

Στην Ευρώπη, η δεκαετία του 1960 ήταν περίοδος κατά την οποία τα κράτη άρχισαν να αντιμετωπίζουν πιο συστηματικά το πρόβλημα της οδήγησης υπό την επήρεια αλκοόλ. Η Ελλάδα εντάχθηκε σε αυτή τη γενικότερη τάση με τη θεσμοθέτηση του αλκοτέστ το 1967.

Η καθιέρωση του αλκοτέστ δεν αφορούσε μόνο την τιμωρία των παραβατών. Ήταν κυρίως ένα μέτρο πρόληψης, καθώς έδωσε στις αρχές τη δυνατότητα να απομακρύνουν επικίνδυνους οδηγούς από τον δρόμο πριν προκαλέσουν ατύχημα.