Το σκάνδαλο Προφιούμο που γκρέμισε την πολιτική αξιοπιστία της Βρετανίας

Σαν σήμερα 05 Ιουνίου, το 1963, ο υπουργός Στρατιωτικών της Βρετανίας, Τζον Προφιούμο, υπέβαλε την παραίτησή του στον πρωθυπουργό Χάρολντ Μακμίλαν, παραδεχόμενος ότι είχε πει ψέματα στη Βουλή των Κοινοτήτων σχετικά με τη σχέση του με την Κριστίν Κίλερ, ένα νεαρό μοντέλο και χορεύτρια καμπαρέ.

Η παραίτησή του ήρθε έπειτα από έντονες πολιτικές πιέσεις και δημόσια κατακραυγή, καθώς το σκάνδαλο είχε ήδη εξελιχθεί από προσωπική υπόθεση σε πολιτική κρίση με διαστάσεις εθνικής ασφάλειας.

Στην επιστολή παραίτησής του, την οποία δημοσίευσε η «Καθημερινή» την επομένη, ο Προφιούμο παραδεχόταν δημόσια την εξαπάτηση της Βουλής:

«Εις την δήλωσίν μου αυτήν της 22ας Μαρτίου είχα βεβαιώσει ότι ο δεσμός μου αυτός δεν ήτο ένοχος. Με μεγάλην λύπην οφείλω να αναγνωρίσω ότι όσα είχον δηλώσει τότε ήσαν ψευδή και εξηπάτησα υμάς, συνάδελφοί μου, και την Βουλήν των Κοινοτήτων. Σας παρακαλώ να εννοήσετε ότι ενήργησα κατά τον τρόπον αυτόν διά να προστατεύσω την σύζυγόν μου και την οικογένειάν μου, που επίσης εξηπάτησα, καθώς και τους συμβούλους μου. Τελικώς, αντελήφθην ότι διά τη δολίας αυτής πράξεώς μου καθιστάμην ένοχος σοβαρού παραπτώματος. Καίτοι αι λοιπαί εναντίον μου κατηγορίαι δεν είναι βάσιμοι, εν τούτοις αδυνατώ να εξακολουθήσω παραμένων μέλος της Κυβερνήσεώς σας και της Βουλής των Κοινοτήτων».

Ο Τζον Προφιούμο, υπουργός Στρατιωτικών της Βρετανίας, του οποίου η παραίτηση το 1963 μετατράπηκε σε πολιτικό σεισμό για τη συντηρητική κυβέρνηση Μακμίλαν.
Credit: Getty Images / UK Archives.

Η γνωριμία με την Κριστίν Κίλερ

Η υπόθεση είχε ξεκινήσει δύο χρόνια νωρίτερα, τον Ιούλιο του 1961. Τότε, ο οστεοπαθητικός δρ Στίβεν Γουόρντ σύστησε την 19χρονη Κριστίν Κίλερ στον Προφιούμο κατά τη διάρκεια δεξίωσης που πραγματοποιήθηκε από τον λόρδο και τη λαίδη Άστορ.

Οι δυο τους ανέπτυξαν σχέση, η οποία φαίνεται πως διήρκεσε μερικές εβδομάδες. Ωστόσο, την ίδια περίοδο η Κίλερ είχε επίσης επαφές με τον Γεβγκένι Ιβάνοφ, ναυτικό ακόλουθο της σοβιετικής πρεσβείας στο Λονδίνο.

Αυτό ήταν αρκετό ώστε πολύ γρήγορα η εξωσυζυγική σχέση του υπουργού να λάβει άλλες διαστάσεις. Το ζήτημα έπαψε να αφορά μόνο τη δημόσια εικόνα ενός παντρεμένου πολιτικού και μετατράπηκε σε υπόθεση πιθανής κατασκοπείας εν μέσω Ψυχρού Πολέμου.

Κυκλοφόρησαν ισχυρισμοί ότι η Κριστίν Κίλερ θα μπορούσε να αποσπά πληροφορίες από τον Προφιούμο και να τις μεταφέρει στον Ιβάνοφ, ο οποίος θεωρούνταν πρόσωπο με διασυνδέσεις στις σοβιετικές υπηρεσίες.

Η Κριστίν Κίλερ, το νεαρό μοντέλο που βρέθηκε στο επίκεντρο ενός από τα μεγαλύτερα πολιτικά και σεξουαλικά σκάνδαλα της μεταπολεμικής Βρετανίας.
Credit: Mirrorpix / Getty Images.

Οι σκιές πάνω από τον Χάρολντ Μακμίλαν

Το σκάνδαλο δεν άγγιξε μόνο τον Προφιούμο. Πολύ γρήγορα προέκυψαν ερωτήματα για το τι γνώριζε ο ίδιος ο πρωθυπουργός Χάρολντ Μακμίλαν και κατά πόσο είχε ενημερωθεί από τις υπηρεσίες ασφαλείας.

Όπως έγραφε η «Καθημερινή» στις 8 Ιουνίου 1963:

«Υφίσταται “ισχυρά υπόνοια” ότι η μυστική υπηρεσία της Βρεταννίας τον ενημέρωσεν [ενν. τον Μακμίλαν] επί της δραστηριότητος του Ιβάνωφ πολύ προ της κυκλοφορίας των φημών διά των οποίων το όνομα του υπουργού των Στρατιωτικών συνεδέθη με εκείνο της Κριστίν Κήλερ. Και πλέον συγκεκριμένως προ δύο ετών αι υπηρεσίαι ασφαλείας είχον ειδοποιηθή περί του τριγώνου Προφιούμο, Κήλερ, Ρώσου. Το γεγονός ότι ο πρωθυπουργός εστάθη παρά το πλευρόν του κ. Προφιούμο και υπεστήριξεν αυτόν όταν ο τελευταίος προέβη εις την ψευδή δήλωσιν προς την Βουλήν των Κοινοτήτων, εθεωρείτο υπό ενός πολιτικού σχολιαστού ως δεικνύον “ουχί μόνον εξαιρετικήν φιλίαν, αλλά έτερόν τι, το οποίον θα ηδύνατο να είναι αφέλεια”».

Ο ρόλος του Στίβεν Γουόρντ και τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα

Με εντολή του Μακμίλαν ξεκίνησε έρευνα για το αν υπήρξαν διαρροές απόρρητων πληροφοριών προς τη Σοβιετική Ένωση. Το επίσημο συμπέρασμα ήταν ότι δεν προέκυπτε τέτοιο στοιχείο.

Ο Ιβάνοφ είχε ήδη ανακληθεί στη Σοβιετική Ένωση πριν το σκάνδαλο πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.

Ωστόσο, δεκαετίες αργότερα, αποχαρακτηρισμένα έγγραφα των βρετανικών αρχείων αποκάλυψαν ότι το Φόρεϊν Όφις χρησιμοποιούσε τη φιλία μεταξύ του Ιβάνοφ και του Στίβεν Γουόρντ —που λειτουργούσε ως διαμεσολαβητής της Κίλερ και άλλων νεαρών γυναικών— ως ανεπίσημο δίαυλο επικοινωνίας με το Κρεμλίνο, παρά τις επιφυλάξεις της MI5.

Ο ίδιος ο Γουόρντ είχε ισχυριστεί ότι αυτό το κανάλι χρησιμοποιήθηκε ακόμη και κατά τη διάρκεια της κρίσης των πυραύλων της Κούβας, τον Οκτώβριο του 1962, κάτι που επιβεβαιώθηκε αργότερα από σχετικό τηλεγράφημα του Φόρεϊν Όφις.

Ο Στίβεν Γουόρντ, ο άνθρωπος που έφερε σε επαφή τον Προφιούμο με την Κριστίν Κίλερ και βρέθηκε αργότερα στο επίκεντρο της δικαστικής έρευνας.
Credit: BBC Archives / Getty Images.

Το τέλος των πρωταγωνιστών του σκανδάλου

Το σκάνδαλο αποδείχθηκε καταστροφικό για την κυβέρνηση Μακμίλαν, η οποία υπό το βάρος της πολιτικής πίεσης οδηγήθηκε σε παραίτηση τον Οκτώβριο του 1963.

Ο Τζον Προφιούμο εγκατέλειψε οριστικά την πολιτική και αφοσιώθηκε σε φιλανθρωπικές δραστηριότητες.

Ο Γεβγκένι Ιβάνοφ συνέχισε την πορεία του στο σοβιετικό ναυτικό.

Ο Στίβεν Γουόρντ καταδικάστηκε για μαστροπεία, αλλά αυτοκτόνησε την τελευταία ημέρα της δίκης του.

Η Κριστίν Κίλερ βρέθηκε στο στόχαστρο του βρετανικού Τύπου και καταδικάστηκε σε εννέα μήνες φυλάκισης για ψευδορκία, κατά τη διάρκεια της δίκης του πρώην συντρόφου της Λάκι Γκόρντον, ο οποίος την είχε τραυματίσει έπειτα από επίθεση. Πολλοί σήμερα θεωρούν ότι η καταδίκη της ήταν άδικη.

Το 2001 εξέδωσε τα απομνημονεύματά της, προσφέροντας τη δική της εκδοχή για την υπόθεση, αν και αρκετοί αμφισβήτησαν την αξιοπιστία μέρους των ισχυρισμών της.

Επιπλέον πληροφορίες για εμπλουτισμό

• Το σκάνδαλο Προφιούμο θεωρείται μέχρι σήμερα σημείο καμπής για τη βρετανική πολιτική ζωή και την εμπιστοσύνη του κοινού προς το πολιτικό σύστημα.
• Η υπόθεση ενέπνευσε βιβλία, ντοκιμαντέρ, θεατρικά έργα και τηλεοπτικές παραγωγές, μεταξύ αυτών και τη σειρά The Trial of Christine Keeler του BBC.
• Η περίφημη φωτογραφία της Κριστίν Κίλερ καθισμένης ανάποδα σε καρέκλα έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πολιτιστικά σύμβολα της δεκαετίας του 1960.