1992
Η «γέννηση» της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσα από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ
Η 7η Φεβρουαρίου 1992 αποτέλεσε ορόσημο για την ευρωπαϊκή ιστορία. Με την υπογραφή της Συνθήκης του Μάαστριχτ, η Ευρώπη πέρασε σε μια νέα εποχή, θέτοντας τα θεμέλια για το ευρώ, την ευρωπαϊκή ιθαγένεια και μια βαθύτερη πολιτική και οικονομική ενοποίηση που επηρεάζει μέχρι σήμερα εκατοντάδες εκατομμύρια πολίτες.
Η Συνθήκη που ίδρυσε την Ευρωπαϊκή Ένωση
Η Συνθήκη του Μάαστριχτ — επισήμως «Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση» — σηματοδότησε, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, «μια νέα φάση στη διαδικασία μιας διαρκώς στενότερης ένωσης των λαών της Ευρώπης».
Με αυτήν τέθηκαν οι βάσεις για τη δημιουργία ενιαίου νομίσματος, ενώ επεκτάθηκε ουσιαστικά η συνεργασία των κρατών-μελών σε νέους τομείς πολιτικής.
Μεταξύ των σημαντικότερων καινοτομιών ήταν:
- η καθιέρωση της ευρωπαϊκής ιθαγένειας, που δίνει στους πολίτες το δικαίωμα ελεύθερης διαμονής και μετακίνησης εντός της Ένωσης,
- η θεσμοθέτηση κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας,
- η ενίσχυση της συνεργασίας αστυνομικών και δικαστικών αρχών σε ποινικές υποθέσεις.
Η Συνθήκη υπογράφηκε στην ολλανδική πόλη Μάαστριχτ, κοντά στα σύνορα με το Βέλγιο και τη Γερμανία, ύστερα από πολυετείς διακρατικές διαπραγματεύσεις για την εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Οι 12 χώρες που έβαλαν την υπογραφή
Στις 7 Φεβρουαρίου 1992, εκπρόσωποι 12 χωρών υπέγραψαν τη Συνθήκη: Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Ελλάδα, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Κάτω Χώρες, Λουξεμβούργο και Πορτογαλία.
Ακολούθησε η επικύρωση από τα εθνικά κοινοβούλια — σε ορισμένες περιπτώσεις μέσω δημοψηφίσματος — και η Συνθήκη τέθηκε σε ισχύ την 1η Νοεμβρίου 1993, ιδρύοντας επισήμως την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Έκτοτε, 16 ακόμη κράτη προσχώρησαν στην ΕΕ, υιοθετώντας τις διατάξεις της Συνθήκης του Μάαστριχτ ή των μεταγενέστερων ευρωπαϊκών συνθηκών.
Το θεμέλιο του ευρώ και η ίδρυση της ΕΚΤ
Η Συνθήκη άνοιξε τον δρόμο για τη δημιουργία του ενιαίου νομίσματος, του ευρώ. Αποτέλεσε την κορύφωση δεκαετιών συζητήσεων για ενίσχυση της οικονομικής συνεργασίας στην Ευρώπη.
Με το Μάαστριχτ ιδρύθηκαν:
- η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ),
- το Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών.
Κύρια αποστολή της ΕΚΤ είναι η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών, δηλαδή η προστασία της αξίας του ευρώ.
Η ιδέα του ενιαίου νομίσματος είχε διατυπωθεί ήδη από τη δεκαετία του 1960 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά οι οικονομικές αναταράξεις της δεκαετίας του ’70 καθυστέρησαν την υλοποίησή της. Το 1986 η ιδέα επανήλθε στο προσκήνιο και το 1989 οι ηγέτες συμφώνησαν σε μια τριφασική μετάβαση, η οποία κατοχυρώθηκε επίσημα στη Συνθήκη:
- Πρώτο στάδιο (1/7/1990 – 31/12/1993): ελεύθερη κίνηση κεφαλαίων μεταξύ των κρατών-μελών.
- Δεύτερο στάδιο (1/1/1994 – 31/12/1998): ενίσχυση συνεργασίας των εθνικών κεντρικών τραπεζών και ευθυγράμμιση οικονομικών πολιτικών.
- Τρίτο στάδιο (από 1/1/1999): σταδιακή εισαγωγή του ευρώ και εφαρμογή ενιαίας νομισματικής πολιτικής από την ΕΚΤ.
Τα κριτήρια του Μάαστριχτ για την ένταξη στο ευρώ
Η Συνθήκη δεν περιορίστηκε στο χρονοδιάγραμμα του νέου νομίσματος. Θέσπισε και τους όρους που πρέπει να πληρούν τα κράτη για να ενταχθούν στη ζώνη του ευρώ.
Τα λεγόμενα «κριτήρια σύγκλισης» ή «κριτήρια του Μάαστριχτ» αποσκοπούν στη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών και στη συνοχή της ζώνης του ευρώ. Αφορούν:
- τον πληθωρισμό,
- το επίπεδο δημόσιου χρέους,
- τα επιτόκια,
- τη συναλλαγματική ισοτιμία.
Μόνο οι χώρες που εμφανίζουν σταθερότητα σε αυτούς τους τομείς μπορούν να υιοθετήσουν το κοινό νόμισμα.
Ένα μεγάλο βήμα για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση
Η Συνθήκη του Μάαστριχτ αποτέλεσε σημαντικό άλμα στην πορεία της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Παρότι βασικοί τομείς, όπως η δημοσιονομική πολιτική, παραμένουν σε εθνικό επίπεδο, οι ευρωπαϊκές χώρες προχώρησαν σε επιπλέον μηχανισμούς συνεργασίας.
Το 1997 υπογράφηκε το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης για τη διασφάλιση υγιών δημοσιονομικών πολιτικών.
Αργότερα ιδρύθηκαν:
- ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας για τη στήριξη χωρών της ευρωζώνης σε κρίση,
- ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός και το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης, μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση, για την ενίσχυση της τραπεζικής ασφάλειας και σταθερότητας.
Σήμερα, περισσότεροι από 510 εκατομμύρια πολίτες από 28 κράτη-μέλη επωφελούνται από την ευρωπαϊκή συνεργασία. Είκοσι πέντε χρόνια μετά τον καθορισμό του οδικού χάρτη για το κοινό νόμισμα, το ευρώ αποτελεί το δεύτερο πιο χρησιμοποιούμενο νόμισμα παγκοσμίως και μέρος της καθημερινότητας 340 εκατομμυρίων πολιτών σε 19 χώρες.
Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος, με πληροφορίες της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
