Η ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα μετά από έναν αιώνα αγώνων

Πέρσες, Σαρακηνοί, Βενετοί, Γενουάτες, Σταυροφόροι και Οθωμανοί πραγματοποίησαν κατά καιρούς αιματηρές επιδρομές στα Δωδεκάνησα. Η ιδιαίτερα σημαντική γεωγραφική τους θέση τα κατέστησε διαχρονικά αντικείμενο διεκδίκησης από ισχυρές δυνάμεις. Για τους κατοίκους των νησιών, αυτή η θέση υπήρξε ταυτόχρονα ευλογία και κατάρα.

Παρά τις διαδοχικές κατακτήσεις, τα Δωδεκάνησα διατήρησαν στενή σχέση με τον Ελληνισμό ήδη από την αρχαιότητα. Οι κάτοικοι των νησιών διατήρησαν την ελληνική τους ταυτότητα και προσδοκούσαν διαχρονικά την ένωση με την Ελλάδα, ακόμη και όταν η πολιτική συγκυρία καθυστερούσε αυτή την εξέλιξη.

Τα Δωδεκάνησα, στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων, αποτέλεσαν διαχρονικά στόχο μεγάλων δυνάμεων λόγω της στρατηγικής τους θέσης στο Αιγαίο.

Από την Ελληνική Επανάσταση έως την οθωμανική επιστροφή

Όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση του 1821, τα Δωδεκάνησα συμμετείχαν ενεργά στον αγώνα, ελπίζοντας ότι θα ενταχθούν στο νέο ελληνικό κράτος. Ωστόσο, το αποτέλεσμα των διπλωματικών διαπραγματεύσεων που ακολούθησαν δεν δικαίωσε τις προσδοκίες τους.

Το 1830, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, τα Δωδεκάνησα και η Σάμος ανταλλάχθηκαν ώστε να ενσωματωθεί στην ελεύθερη Ελλάδα η Εύβοια. Έτσι τα νησιά επέστρεψαν στην οθωμανική διοίκηση, γεγονός που ανέβαλε την ένωση με την Ελλάδα για πολλές δεκαετίες.

Η ιταλική κατοχή και οι νέες προσδοκίες

Η περίοδος της ιταλικής διοίκησης στα Δωδεκάνησα, μετά την κατάληψή τους το 1912

Μια νέα περίοδος για τα Δωδεκάνησα ξεκίνησε το 1912, όταν τα νησιά καταλήφθηκαν από την Ιταλία. Οι κάτοικοι θεώρησαν ότι η αλλαγή διοίκησης θα μπορούσε να φέρει πιο κοντά την ένωση με την Ελλάδα.

Η προοπτική αυτή φαινόταν πιθανή το 1920, με τη Συνθήκη των Σεβρών. Ωστόσο, η Μικρασιατική Καταστροφή ανέτρεψε τα δεδομένα. Οι Ιταλοί υπαναχώρησαν από τις δεσμεύσεις τους και, με την άνοδο του Μπενίτο Μουσολίνι στην εξουσία, επιχείρησαν να εδραιώσουν την παρουσία τους στο Αιγαίο.

Από τη γερμανική κατοχή στη βρετανική διοίκηση

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η διοίκηση των Δωδεκανήσων άλλαξε ξανά. Το 1943 τα νησιά πέρασαν στον έλεγχο της ναζιστικής Γερμανίας, η οποία διατήρησε την εξουσία μέχρι την ήττα της.

Μετά την παράδοση της Γερμανίας, τον Μάιο του 1945, τα Δωδεκάνησα τέθηκαν υπό βρετανική διοίκηση. Για τους κατοίκους των νησιών, αυτή ήταν η στιγμή που περίμεναν επί δεκαετίες, καθώς πλέον άνοιγε ο δρόμος για την πολυπόθητη ένωση με την Ελλάδα.

Η απόφαση στο Παρίσι και η οριστική ένωση

Η οριστική λύση στο ζήτημα των Δωδεκανήσων δόθηκε στη Διάσκεψη Ειρήνης του Παρισιού. Εκεί η ελληνική διπλωματία επιδίωξε την ένωση των νησιών με την Ελλάδα, ενώ παράλληλα έθεσε και άλλα ζητήματα, όπως τη Βόρειο Ήπειρο, τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα και την Κύπρο.

Κάτοικοι των Δωδεκανήσων συγκεντρωμένοι μπροστά σε εκκλησία κρατούν την ελληνική σημαία, πανηγυρίζοντας την ένωση των νησιών με την Ελλάδα το 1948, ύστερα από δεκαετίες ξένης κυριαρχίας.

Τελικά, από όλα αυτά τα ζητήματα, μόνο το θέμα των Δωδεκανήσων επιλύθηκε υπέρ της Ελλάδας. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η στάση της Σοβιετικής Ένωσης, όταν ο τότε υπουργός Εξωτερικών Βιάτσεσλαβ Μολότοφ, στενός συνεργάτης του Ιωσήφ Στάλιν, ανακοίνωσε στις 27 Ιουνίου 1946 ότι η ΕΣΣΔ συναινούσε στην παραχώρηση των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα, θέτοντας όμως ως όρο την αποστρατιωτικοποίησή τους.

Στιγμές από τους εορτασμούς για την ένωση των Δωδεκανήσων με την Ελλάδα το 1948.

Η απόφαση αυτή ουσιαστικά έκλεισε το ζήτημα πριν ακόμη ξεκινήσει επίσημα η Διάσκεψη Ειρήνης.

Το τυπικό μέρος ολοκληρώθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 1947, όταν υπογράφηκε στο Παρίσι η Συνθήκη Ειρήνης με την Ιταλία. Με βάση τη συνθήκη αυτή, τα Δωδεκάνησα παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα, ενώ η Ιταλία υποχρεώθηκε να καταβάλει αποζημίωση ύψους 105 εκατομμυρίων δολαρίων.

Η επίσημη παράδοση των νησιών πραγματοποιήθηκε στις 31 Μαρτίου 1947 στη Ρόδο από τις βρετανικές αρχές. Πρώτος διοικητής των Δωδεκανήσων ορίστηκε ο αντιναύαρχος Περικλής Ιωαννίδης, ενώ πολιτικός σύμβουλος ήταν ο πανεπιστημιακός και δικαστικός Μιχαήλ Στασινόπουλος, ο οποίος αργότερα έγινε Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας.

Η επίσημη τελετή της ενσωμάτωσης πραγματοποιήθηκε στις 7 Μαρτίου 1948.

Λίγα χρόνια αργότερα, το 1955, τα Δωδεκάνησα συγκροτήθηκαν σε νομό με πρωτεύουσα τη Ρόδο.