Εισήγηση-«σταθμός» του Αρείου Πάγου υπέρ των δανειοληπτών του νόμου Κατσέλη

Η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου καλείται να λάβει μια από τις πιο κρίσιμες αποφάσεις των τελευταίων ετών για τα «κόκκινα» δάνεια και τον νόμο Κατσέλη. Το ανώτατο δικαστήριο θα αποφανθεί αν οι τόκοι στις ρυθμισμένες οφειλές πρέπει να υπολογίζονται επί της μηνιαίας δόσης που όρισε το δικαστήριο ή επί του συνολικού κεφαλαίου του δανείου.

Η απόφαση, που αναμένεται να ανακοινωθεί αύριο, αφορά εκατοντάδες χιλιάδες δανειολήπτες και σύμφωνα με τις πληροφορίες θα είναι μια απόφαση υπέρ των δανειοληπτών, η οποία θα αποτελέσει σταθμό για όσους υπάγονται στον νόμο Κατσέλη.

Τι ακριβώς κρίνει ο Άρειος Πάγος

Το βασικό ερώτημα είναι απλό αλλά με τεράστια οικονομική σημασία:

• Θα υπολογίζονται οι τόκοι πάνω στο σύνολο του κεφαλαίου του δανείου, όπως συμβαίνει στη συνήθη τραπεζική πρακτική;
• Ή θα υπολογίζονται επί της μηνιαίας δόσης που έχει καθορίσει το δικαστήριο για τους ενταγμένους στον νόμο Κατσέλη;

Η πιλοτική δίκη που διεξήχθη πριν από έναν χρόνο εξέτασε ακριβώς αυτό: αν η δικαστική ρύθμιση αλλάζει ριζικά τον τρόπο εκτοκισμού ή αν διατηρείται το διεθνές σύστημα υπολογισμού των τόκων.

Η υπόθεση αφορά περίπου 200.000 έως 350.000 δανειολήπτες, καθώς και τις εταιρείες διαχείρισης «κόκκινων» δανείων (servicers).

Η εισήγηση που αλλάζει τα δεδομένα

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου Σωτήρης Πλαστήρας εισηγήθηκε υπέρ των δανειοληπτών, προτείνοντας οι τόκοι να υπολογίζονται επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνολικού ποσού της οφειλής.

Ανάλογη θέση είχε διατυπώσει και η πρώην Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Γεωργία Αδειλίνη, η οποία είχε ταχθεί υπέρ του υπολογισμού τόκων επί της μηνιαίας δόσης, με στόχο – όπως είχε επισημανθεί – τη διασφάλιση της αξιοπρεπούς διαβίωσης των οφειλετών.

Στο σκεπτικό της είχε αναφέρει ότι η δικαστική ρύθμιση δεν αποτελεί απλή τροποποίηση της σύμβασης, αλλά δημιουργεί ένα νέο πλαίσιο σχέσης δανειστή – οφειλέτη.

Τι σημαίνει πρακτικά για τον δανειολήπτη

Η διαφορά δεν είναι θεωρητική – είναι βαθιά οικονομική.

Παράδειγμα:

• Δάνειο 100.000 ευρώ
• Επιτόκιο 3%

Σενάριο 1 – Τόκος στο σύνολο του κεφαλαίου:
Οι ετήσιοι τόκοι είναι 3.000 ευρώ (δηλαδή 250 ευρώ τον μήνα).

Σενάριο 2 – Τόκος επί της μηνιαίας δόσης:
Αν η δικαστική απόφαση έχει ορίσει δόση 500 ευρώ τον μήνα, τότε με επιτόκιο 3% οι τόκοι διαμορφώνονται περίπου στα 15 ευρώ τον μήνα (180 ευρώ τον χρόνο).

Στην πράξη, όπως υποστηρίζουν οι servicers, το δάνειο γίνεται σχεδόν άτοκο, αφού οι τόκοι περιορίζονται δραστικά.

Για τους δανειολήπτες αυτό θα μπορούσε να σημαίνει σημαντική ελάφρυνση στο συνολικό ποσό που θα καταβάλουν μέχρι την εξόφληση.

Τα τρία πιθανά σενάρια

1. Μη επίτευξη απαρτίας
   Για να υπάρξει απόφαση απαιτείται παρουσία τουλάχιστον των μισών συν ενός των μελών της Ολομέλειας (συνήθως άνω των 30-35 δικαστών). Αν δεν υπάρξει απαρτία, δεν θα ληφθεί απόφαση.
2. Απόφαση υπέρ των δανειοληπτών
   Οι τόκοι θα υπολογίζονται επί της μηνιαίας δόσης. Πρόκειται για σενάριο με άμεσο οικονομικό όφελος για τους οφειλέτες.
3. Απόφαση κατά των δανειοληπτών
   Θα διατηρηθεί η τραπεζική πρακτική εκτοκισμού επί του συνολικού κεφαλαίου.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ολομέλεια δεν δεσμεύεται από την εισήγηση· πολλές φορές η τελική απόφαση διαφοροποιείται.

Η επιχειρηματολογία των δύο πλευρών

Η μία πλευρά υποστηρίζει:

• Η δικαστική απόφαση ρύθμισης δημιουργεί νέο νομικό πλαίσιο.
• Η μηνιαία δόση αποτελεί το ανώτατο όριο υποχρέωσης.
• Ο τόκος πρέπει να υπολογίζεται πάνω σε αυτό το νέο πλαίσιο.

Η άλλη πλευρά υποστηρίζει:

• Η δικαστική ρύθμιση δεν μπορεί να αλλάξει τον διεθνώς αποδεκτό τρόπο εκτοκισμού.
• Ο υπολογισμός τόκων επί του κεφαλαίου είναι βασική αρχή του τραπεζικού συστήματος.
• Διαφορετική ερμηνεία δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τη σταθερότητα των τιτλοποιήσεων.

Οι επιπτώσεις στις τιτλοποιήσεις και στο Δημόσιο

Αν η απόφαση είναι υπέρ των δανειοληπτών, οι επιπτώσεις δεν θα περιοριστούν μόνο σε μεμονωμένες υποθέσεις.

Η απόφαση θα επηρεάσει:

• Τα χαρτοφυλάκια HAPS («Ηρακλής»),
• Τις υφιστάμενες και εκκρεμείς υποθέσεις,
• Τις χρηματορροές των τιτλοποιήσεων.

Σύμφωνα με έκθεση της KPMG για λογαριασμό εταιρειών διαχείρισης, η αρνητική επίπτωση θα μπορούσε να φτάσει έως και 1 δισ. ευρώ, με πιθανές συνέπειες και στις κρατικές εγγυήσεις.

Υπάρχει κίνδυνος επέκτασης και σε άλλες ρυθμίσεις;

Ορισμένοι εκτιμούν ότι μια τέτοια ερμηνεία θα μπορούσε να επηρεάσει και:

• Τον Εξωδικαστικό Μηχανισμό,
• Τις ρυθμίσεις ευάλωτων δανειοληπτών.

Ωστόσο, νομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι στις περιπτώσεις αυτές δεν υπάρχει δικαστική ρύθμιση που να μεταβάλλει τους όρους της σύμβασης, όπως συμβαίνει στον νόμο Κατσέλη.

Το επιχείρημα για την αύξηση των τιμών ακινήτων

Ένα επιπλέον επιχείρημα των servicers είναι ότι:

• Η αξία των ενεχύρων (κυρίως ακινήτων) έχει αυξηθεί σημαντικά.
• Η συνολική αποπληρωμή που προβλέπεται σε πολλές ρυθμίσεις είναι πλέον χαμηλότερη σε σχέση με την τρέχουσα αξία του ακινήτου.

Υποστηρίζουν ότι περαιτέρω μείωση τόκων θα δημιουργούσε ανισορροπία.

Γιατί η απόφαση θεωρείται σταθμός

Η απόφαση της Ολομέλειας θα είναι δεσμευτική και θα ενοποιήσει τη νομολογία.

Για τους δανειολήπτες σημαίνει:

• Σαφή εικόνα για το τελικό ύψος της οφειλής.
• Ασφάλεια δικαίου.
• Πιθανή σημαντική οικονομική ελάφρυνση.

Για την αγορά σημαίνει:

• Επανακαθορισμό χρηματοοικονομικών προβλέψεων.
• Πιθανές πιέσεις στα business plans των τιτλοποιήσεων.

Η τελική απόφαση αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς θα κρίνει όχι μόνο το μέλλον χιλιάδων νοικοκυριών, αλλά και τη συνολική ισορροπία του συστήματος διαχείρισης «κόκκινων» δανείων στην Ελλάδα.

Περισσότερα:

Καύσιμα: Προς νέα άνοδο οι τιμές – Τι δείχνουν οι διεθνείς εξελίξεις

Τέλος στις αυθαιρεσίες των εργοδοτών – Τι αλλάζει

Κλήρωση Λαϊκού Λαχείου σήμερα 3/6: Ο αριθμός που κερδίζει τα 2 εκατ. ευρώ