Μαζική έξοδος στη σύνταξη: Ρεκόρ αιτήσεων και φόβος για νέα όρια ηλικίας

Του Αλέξη Π. Μητρόπουλου

I. Το 2026 εξελίσσεται σε έτος μαζικής φυγής προς τη συνταξιοδότηση

Το 2026 φαίνεται ότι θα αποτελέσει το έτος της μεγαλύτερης μαζικής εξόδου προς τη συνταξιοδότηση για εκατοντάδες χιλιάδες ασφαλισμένους, τουλάχιστον από την ίδρυση του ΕΦΚΑ το 2017.

Σύμφωνα με τη «Μηνιαία Απεικόνιση Απονομών Κύριων Συντάξεων» του Πληροφοριακού Συστήματος «ΑΤΛΑΣ» του e-ΕΦΚΑ για τον Μάιο του 2026, καθώς και με έγκυρα στοιχεία για τον Ιούνιο, τα οποία δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί επισήμως, οι νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης ανήλθαν σε 17.860 και 17.600 αντίστοιχα.

Συνολικά, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 υποβλήθηκαν 110.298 νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης, αριθμός που αποτελεί ιστορικό ρεκόρ για το αντίστοιχο χρονικό διάστημα.

Η αυξητική τάση ήταν εμφανής ήδη από τους πρώτους μήνες του έτους, όπως προκύπτει από τα στοιχεία:

Πρόκειται για τον μεγαλύτερο αριθμό αιτήσεων που έχει καταγραφεί σε πρώτο εξάμηνο, τόσο σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια λειτουργίας του ΕΦΚΑ όσο και, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, σε ολόκληρη τη μεταπολιτευτική περίοδο.

Η μαζική αυτή έξοδος δεν είναι τυχαία. Οι ασφαλισμένοι ανησυχούν κυρίως για:

• ενδεχόμενη αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης,
• πιθανή δυσμενή αλλαγή του θεσμικού πλαισίου εξαγοράς πλασματικών ετών, όπως ο χρόνος σπουδών, στρατιωτικής θητείας και τέκνων,
• αλλαγή προς το χειρότερο του τρόπου υπολογισμού των συντάξιμων αποδοχών από την 1η Ιανουαρίου 2027,
• τον υπολογισμό των νέων συντάξεων με βάση τις αποδοχές ολόκληρου του εργασιακού βίου.

Από τις 17.860 αιτήσεις που υποβλήθηκαν τον Μάιο του 2026, οι 8.220 αφορούσαν συντάξεις γήρατος, οι 3.313 συντάξεις αναπηρίας, οι 2.204 συντάξεις παραπληγίας και οι 4.123 συντάξεις λόγω θανάτου.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, περίπου επτά στις δέκα νέες αιτήσεις υποβάλλονται από γυναίκες.

II. Οι τρεις βασικές αιτίες της μαζικής εξόδου

Σύμφωνα με επιστημονική έρευνα της ΕΝΥΠΕΚΚ, τρεις είναι οι κυριότεροι λόγοι που οδηγούν ολοένα περισσότερους εργαζομένους να επιλέγουν τη συνταξιοδότηση.

1. Ο φόβος νέας αύξησης των ορίων ηλικίας

Η σημαντικότερη αιτία είναι η ανησυχία για νέα αύξηση των ορίων ηλικίας από την 1η Ιανουαρίου 2027 και στη συνέχεια ανά τριετία.

Η δυνατότητα αυτή συνδέεται με τη λεγόμενη «ρήτρα προσδόκιμου ζωής», η οποία προβλέπει την αναπροσαρμογή των ηλικιακών ορίων συνταξιοδότησης ανάλογα με τη μεταβολή του προσδόκιμου ζωής του γενικού πληθυσμού.

Η συγκεκριμένη ρύθμιση θεσπίστηκε αρχικά με τον νόμο 3863/2010 και επαναβεβαιώθηκε με τον νόμο 4336/2015 και τον νόμο 4387/2016.

Η συζήτηση που αναπτύσσεται το τελευταίο διάστημα για ενδεχόμενη ενεργοποίησή της προκαλεί έντονη ανασφάλεια στους ασφαλισμένους και ιδιαίτερα στις γυναίκες, οι οποίες έχουν ήδη πληγεί περισσότερο από την κατάργηση των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων.

2. Ο υπολογισμός της σύνταξης με βάση ολόκληρο τον εργασιακό βίο

Δεύτερη βασική αιτία αποτελεί ο τρόπος υπολογισμού των νέων συντάξεων.

Μετά τον νόμο 4387/2016, η σύνταξη υπολογίζεται με βάση τις αποδοχές ενός πολύ μεγαλύτερου μέρους του ασφαλιστικού βίου και όχι μόνο με βάση τους μισθούς της τελευταίας ή της καλύτερης πενταετίας, όπως συνέβαινε στο παρελθόν για αρκετές κατηγορίες ασφαλισμένων.

Η αλλαγή αυτή έχει οδηγήσει, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ΕΝΥΠΕΚΚ, σε σημαντικά χαμηλότερες συντάξεις, ιδιαίτερα για όσους είχαν μικρές αποδοχές κατά τα πρώτα χρόνια της εργασιακής τους διαδρομής.

Η ανησυχία ότι ο τρόπος υπολογισμού μπορεί να γίνει ακόμη δυσμενέστερος από το 2027 ωθεί πολλούς ασφαλισμένους να επισπεύσουν την αποχώρησή τους.

3. Η δυνατότητα συνέχισης της εργασίας μετά τη συνταξιοδότηση

Τρίτος σημαντικός παράγοντας είναι το ευνοϊκότερο πλαίσιο απασχόλησης των συνταξιούχων.

Σήμερα περισσότεροι από 300.000 συνταξιούχοι, με μέση ηλικία 68 έως 69 ετών, εξακολουθούν να εργάζονται ή έχουν επιστρέψει στην αγορά εργασίας.

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται, αφενός, με τη δυνατότητα εργασίας υπό ευνοϊκότερους όρους και, αφετέρου, με τις μεγάλες και μόνιμες περικοπές που έχουν υποστεί οι κύριες και οι επικουρικές συντάξεις.

Πολλοί ασφαλισμένοι επιλέγουν επομένως να συνταξιοδοτηθούν και στη συνέχεια να συνεχίσουν να εργάζονται, ώστε να εξασφαλίσουν ένα πρόσθετο εισόδημα.

III. Η συζήτηση για τα όρια ηλικίας εντείνει την ανασφάλεια

Το τελευταίο διάστημα έχει ανοίξει εκ νέου η συζήτηση για πιθανή αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης μετά την 1η Ιανουαρίου 2027, μέσω της ενεργοποίησης της «ρήτρας προσδόκιμου ζωής».

Κυβερνητικά στελέχη, μέσα ενημέρωσης και ορισμένοι επιστήμονες επικαλούνται την ισχύουσα νομοθεσία και αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο αύξησης των ορίων ηλικίας για άνδρες και γυναίκες.

Μια τέτοια προοπτική, όμως, πρέπει να αποκλειστεί άμεσα.

Η Ελλάδα:

• διαθέτει ήδη από τα υψηλότερα γενικά όρια ηλικίας συνταξιοδότησης στην Ευρώπη,
• έχει ουσιαστικά καταργήσει τις περισσότερες δυνατότητες πρόωρης συνταξιοδότησης,
• έχει έναν από τους πιο γηρασμένους πληθυσμούς συνταξιούχων στην Ευρωπαϊκή Ένωση,
• αντιμετωπίζει οξύ δημογραφικό πρόβλημα και σοβαρό κίνδυνο πληθυσμιακής συρρίκνωσης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του συστήματος «ΗΛΙΟΣ» για τον Μάιο του 2026, από τους 2.534.582 συνταξιούχους οι 2.060.858, δηλαδή το 81,3%, είναι ηλικίας άνω των 65 ετών.

Η υποχρέωση παραμονής ανδρών και γυναικών στην εργασία μέχρι ακόμη μεγαλύτερη ηλικία δεν μπορεί να αποτελέσει λύση ούτε για τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος ούτε για την αντιμετώπιση του δημογραφικού.

Αντιθέτως, κινδυνεύει να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τους εργαζομένους, να περιορίσει τις δυνατότητες ανανέωσης της αγοράς εργασίας και να αποθαρρύνει τα νέα ζευγάρια από τη δημιουργία οικογένειας.

Η αύξηση των ορίων ηλικίας έως και κατά δώδεκα έτη, η οποία προβλέφθηκε με τον νόμο 4336/2015, υπήρξε μία από τις μεγαλύτερες που έχουν εφαρμοστεί σε ευρωπαϊκή χώρα.

Σήμερα το γενικό όριο ηλικίας στην Ελλάδα είναι το 67ο έτος ή το 62ο έτος με 40 χρόνια ασφάλισης. Παράλληλα, η χώρα συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που έχουν τα υψηλότερα ηλικιακά όρια συνταξιοδότησης για τις γυναίκες.

Η κατάργηση των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων έπληξε ιδιαίτερα τις εργαζόμενες μητέρες και τις γυναίκες που επωμίζονται, εκτός από την επαγγελματική τους δραστηριότητα, το μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας παιδιών, ηλικιωμένων και εξαρτώμενων μελών της οικογένειας.

Αναγκαία η αλλαγή κατεύθυνσης

Η χώρα χρειάζεται μια διαφορετική ασφαλιστική πολιτική, η οποία δεν θα βασίζεται στη συνεχή αύξηση των ορίων ηλικίας και στη συμπίεση των συνταξιοδοτικών παροχών.

Για τον λόγο αυτό απαιτείται:

• να καταργηθούν οι διατάξεις που επιτρέπουν την αυτόματη αύξηση των ορίων ηλικίας βάσει της «ρήτρας προσδόκιμου ζωής»,
• να επανεξεταστούν και να επαναθεσπιστούν δυνατότητες πρόωρης συνταξιοδότησης για άνδρες και γυναίκες με παιδιά,
• να αποκλειστεί η αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος μέσω της αύξησης των ορίων ηλικίας,
• να προστατευτούν οι συντάξεις από νέες μειώσεις ή μακροχρόνιο πάγωμα,
• να ενισχυθούν η εργασία, οι μισθοί και τα έσοδα του ασφαλιστικού συστήματος.

Η κρίση του Ασφαλιστικού δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με νέα βάρη για τους εργαζομένους και τους συνταξιούχους.

Απαιτείται μια συνολική πολιτική που θα στηρίζει την απασχόληση, τη νέα γενιά και την οικογένεια, θα περιορίζει την εισφοροδιαφυγή και θα αποκαθιστά την εμπιστοσύνη των πολιτών στο δημόσιο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης.

Η μαζική κατάθεση αιτήσεων συνταξιοδότησης κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 αποτελεί σαφές μήνυμα ανασφάλειας. Οι ασφαλισμένοι σπεύδουν να κατοχυρώσουν τα δικαιώματά τους, φοβούμενοι ότι οι συνθήκες θα επιδεινωθούν στο άμεσο μέλλον.

Η πολιτεία οφείλει να απαντήσει σε αυτή την ανασφάλεια με σαφείς δεσμεύσεις, σταθερούς κανόνες και ουσιαστική προστασία των ασφαλιστικών και συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων.

Ο Αλέξης Π. Μητρόπουλος είναι καθηγητής του ΕΚΠΑ και πρόεδρος της ΕΝΥΠΕΚΚ.

Περισσότερα:

Αναδρομικά συνταξιούχων: Έως 7.485 ευρώ οι διεκδικήσεις ανά Ταμείο

Συντάξεις: Δεν αλλάζουν τα όρια ηλικίας έως το 2027

Νέος υπολογισμός για το εφάπαξ από το 2027 – Ποιοι αναμένεται να δουν αυξήσεις

Συντάξεις Αυγούστου 2026: Πότε πληρώνονται οι δικαιούχοι – Οι ημερομηνίες ανά Ταμείο