Τσερνόμπιλ: Όταν ο θάνατος απλώθηκε αθόρυβα στον αέρα

Σαν σήμερα, στις 26 Απριλίου 1986, σημειώθηκε το χειρότερο πυρηνικό ατύχημα στην ιστορία, στον αντιδραστήρα 4 του πυρηνικού σταθμού του Τσερνόμπιλ, στη Σοβιετική Ένωση, στη σημερινή Ουκρανία. Η έκρηξη και η πυρκαγιά που ακολούθησε απελευθέρωσαν τεράστιες ποσότητες ραδιενέργειας, με συνέπειες που παραμένουν αισθητές μέχρι σήμερα. Το ατύχημα κατατάχθηκε στο επίπεδο 7 της διεθνούς κλίμακας INES, το υψηλότερο επίπεδο πυρηνικού συμβάντος.

Ο κατεστραμμένος αντιδραστήρας 4 του Τσερνόμπιλ μετά την έκρηξη της 26ης Απριλίου 1986. (Φωτογραφία αρχείου / Chernobyl Reactor 4 Aftermath)

Πού βρισκόταν ο σταθμός

Ο πυρηνικός σταθμός του Τσερνόμπιλ βρισκόταν κοντά στην πόλη Πρίπιατ, περίπου 100 χιλιόμετρα βόρεια του Κιέβου. Είχε κατασκευαστεί στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και διέθετε τέσσερις αντιδραστήρες, καθένας από τους οποίους μπορούσε να παράγει περίπου 1.000 μεγαβάτ ηλεκτρικής ενέργειας.

Πώς έγινε το ατύχημα

Τη νύχτα της 25ης προς 26η Απριλίου 1986, ομάδα τεχνικών πραγματοποίησε δοκιμή ασφαλείας στον αντιδραστήρα 4, προκειμένου να διαπιστωθεί αν ο στρόβιλος θα μπορούσε να τροφοδοτήσει προσωρινά τις αντλίες νερού σε περίπτωση διακοπής ρεύματος. Η δοκιμή έγινε με σοβαρά λάθη, ανεπαρκείς διαδικασίες ασφαλείας και κρίσιμες αδυναμίες στον σχεδιασμό του αντιδραστήρα. Το αποτέλεσμα ήταν απότομη αύξηση ισχύος, εκρήξεις ατμού, καταστροφή του πυρήνα και πυρκαγιά που διασκόρπισε ραδιενεργά υλικά στην ατμόσφαιρα.

Τα συντρίμμια του αντιδραστήρα 4, φωτογραφημένα μετά το δυστύχημα που προκάλεσε τη μεγαλύτερη πυρηνική καταστροφή στην ιστορία. (Φωτογραφία αρχείου / Rare Historical Photos)

Οι πρώτες συνέπειες

Τις πρώτες ημέρες, δεκάδες άνθρωποι πέθαναν ή υπέστησαν σοβαρά εγκαύματα και οξεία έκθεση σε ακτινοβολία. Σύμφωνα με διεθνείς καταγραφές, περίπου 150.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα σε Ουκρανία, Λευκορωσία και Ρωσία μολύνθηκαν από ραδιενεργά υλικά.

Η εκκένωση και η ζώνη αποκλεισμού

Η Πρίπιατ εκκενώθηκε περίπου 36 ώρες μετά το ατύχημα. Αρχικά δημιουργήθηκε ζώνη αποκλεισμού 10 χιλιομέτρων και στη συνέχεια επεκτάθηκε στα 30 χιλιόμετρα, οδηγώντας στην απομάκρυνση δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων από τις εστίες τους.

Οι λεγόμενοι «liquidators» καθαρίζουν ραδιενεργά συντρίμμια από την οροφή του αντιδραστήρα, εκτεθειμένοι σε εξαιρετικά επικίνδυνα επίπεδα ακτινοβολίας. (Φωτογραφία αρχείου / Rare Historical Photos)

Οι μακροχρόνιες επιπτώσεις

Το Τσερνόμπιλ άφησε πίσω του τεράστιο ανθρώπινο, περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος. Εκατομμύρια άνθρωποι εκτέθηκαν σε ραδιενέργεια, μεγάλες περιοχές μολύνθηκαν, ενώ οι επιπτώσεις στην υγεία, στο περιβάλλον και στις τοπικές κοινωνίες εξακολουθούν να μελετώνται. Το δυστύχημα οδήγησε επίσης σε αυστηρότερους διεθνείς κανόνες για την πυρηνική ασφάλεια.

Μετά την καταστροφή, περισσότεροι από 500.000 άνθρωποι συμμετείχαν στις επιχειρήσεις περιορισμού, καθαρισμού και κατασκευής του πρώτου «σαρκοφάγου» γύρω από τον αντιδραστήρα. Το αρχικό προστατευτικό κέλυφος δεν προοριζόταν να διαρκέσει για πάντα, γι’ αυτό αργότερα κατασκευάστηκε το New Safe Confinement, μια νέα γιγαντιαία δομή περιορισμού πάνω από τον κατεστραμμένο αντιδραστήρα.