Όταν ο μεγαλύτερος σεισμός της Ευρώπης τον 20ό αιώνα ισοπέδωσε τη Σαντορίνη

Σαν σήμερα, στις 9 Ιουλίου 1956, η Ελλάδα βίωσε μία από τις πιο καταστροφικές φυσικές καταστροφές της σύγχρονης ιστορίας της. Λίγο μετά τις 5 το πρωί, ένας σεισμός τεράστιας ισχύος συγκλόνισε το νότιο Αιγαίο, αφήνοντας πίσω του δεκάδες νεκρούς, εκατοντάδες τραυματίες και χιλιάδες κατεστραμμένα σπίτια. Η Σαντορίνη βρέθηκε στο επίκεντρο της τραγωδίας, ενώ οι συνέπειες έγιναν αισθητές σε ολόκληρες τις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα.

Το ξημέρωμα εκείνης της ημέρας, τα ρολόγια έδειχναν 05:11 όταν η γη άρχισε να σείεται βίαια. Οι πρώτες ακτίνες του ήλιου αποκάλυψαν ένα τοπίο καταστροφής, με οικισμούς γκρεμισμένους, δρόμους κομμένους και ανθρώπους να αναζητούν επιζώντες μέσα στα χαλάσματα.

Εικόνες από τις εκτεταμένες καταστροφές που προκάλεσε ο σεισμός της 9ης Ιουλίου 1956 στη Σαντορίνη. Η Οία και τα Φηρά συγκαταλέγονταν στις περιοχές που επλήγησαν περισσότερο.

Ο μεγαλύτερος σεισμός της Ευρώπης τον 20ό αιώνα

Ο καθηγητής Σεισμολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Κώστας Παπαζάχος είχε περιγράψει το γεγονός ως εξής:

«Ένας από τους μεγαλύτερους σεισμούς του 20ου αιώνα που χτύπησε ξημερώματα της 9ης Ιουλίου του 1956 σχεδόν ισοπέδωσε τη Σαντορίνη προκαλώντας έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας και τεράστιο παλιρροϊκό κύμα. Ο σεισμός της 9η Ιουλίου 1956 (μέγεθος 7.5), που έλαβε χώρα στο ρήγμα της θαλάσσιας λεκάνης της νότιας Αμοργού, ήταν ο μεγαλύτερος σεισμός του 20ου αιώνα σε ολόκληρη την Ευρώπη, από τα Ουράλια έως το Γιβραλτάρ και από τη Μάλτα έως τη Λαπωνία. Το έργο του κύριου σεισμού ολοκλήρωσε ο καταστρεπτικός μετασεισμός (μέγεθος 6.9) που ακολούθησε 12 λεπτά αργότερα».

Η δόνηση είχε μέγεθος 7,5 Ρίχτερ και προήλθε από το ρήγμα που βρίσκεται νότια της Αμοργού. Δώδεκα λεπτά αργότερα ακολούθησε ισχυρότατος μετασεισμός μεγέθους 6,9 Ρίχτερ, ο οποίος ολοκλήρωσε το καταστροφικό έργο του κύριου σεισμού.

Εικόνες από τις εκτεταμένες καταστροφές που προκάλεσε ο σεισμός της 9ης Ιουλίου 1956 στη Σαντορίνη. Η Οία και τα Φηρά συγκαταλέγονταν στις περιοχές που επλήγησαν περισσότερο.

Ο προσεισμός που δεν ανησύχησε τους κατοίκους

Οι πρώτες ενδείξεις είχαν εμφανιστεί από το μεσημέρι της προηγούμενης ημέρας. Ένας προσεισμός μεγέθους 4,9 Ρίχτερ, με επίκεντρο τη θαλάσσια περιοχή νότια της Αμοργού, είχε γίνει αισθητός στις Κυκλάδες.

Παρά το γεγονός ότι η δόνηση προκάλεσε ανησυχία, οι περισσότεροι κάτοικοι δεν περίμεναν αυτό που θα ακολουθούσε λίγες ώρες αργότερα.

Όταν εκδηλώθηκε ο κύριος σεισμός τα ξημερώματα της 9ης Ιουλίου, οι συνέπειες αποδείχθηκαν τραγικές. Συνολικά 53 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, περισσότεροι από 100 τραυματίστηκαν και χιλιάδες οικογένειες έμειναν χωρίς στέγη.

Εικόνες από τις εκτεταμένες καταστροφές που προκάλεσε ο σεισμός της 9ης Ιουλίου 1956 στη Σαντορίνη. Η Οία και τα Φηρά συγκαταλέγονταν στις περιοχές που επλήγησαν περισσότερο.

Το τσουνάμι που σάρωσε το Αιγαίο

Πέρα από τις ζημιές που προκάλεσε η σεισμική δόνηση, το φαινόμενο συνοδεύτηκε από ένα από τα ισχυρότερα τσουνάμι που έχουν καταγραφεί ποτέ στο Αιγαίο.

Ο σεισμός της Αμοργού το 1956 συνοδεύτηκε από ένα από τα μεγαλύτερα τσουνάμι που έχουν καταγραφεί στην ιστορία του Αιγαίου.

Το θαλάσσιο κύμα έφτασε τα 25 μέτρα ύψος στις νοτιοανατολικές ακτές της Αμοργού, τα 20 μέτρα στις βορειοδυτικές ακτές της Αστυπάλαιας και περίπου τα 10 μέτρα στη Φολέγανδρο.

Το τσουνάμι έγινε αισθητό σε μεγάλο μέρος του Νοτίου Αιγαίου και έφτασε μέχρι τις μικρασιατικές ακτές, ακόμη και στη Σμύρνη.

Στην Κάλυμνο, σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, μία γυναίκα έχασε τη ζωή της εξαιτίας του θαλάσσιου κύματος. Ακόμη και στην Καλαμάτα, εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το επίκεντρο, το εξασθενημένο τσουνάμι προκάλεσε ζημιές σε μικρά αλιευτικά σκάφη που βρίσκονταν στο λιμάνι.

Η Σαντορίνη στο επίκεντρο της καταστροφής

Τα μεγαλύτερα προβλήματα καταγράφηκαν στη Σαντορίνη. Η Οία, τα Φηρά και το Ημεροβίγλι υπέστησαν εκτεταμένες ζημιές, ενώ σοβαρές καταστροφές σημειώθηκαν επίσης στο Μεγαλοχώρι, τον Πύργο και την Επισκοπή Γωνιάς.

Σχεδόν όλα τα δημόσια κτίρια του νησιού υπέστησαν ζημιές ή κατέρρευσαν. Η εικόνα που αντίκρισαν τα σωστικά συνεργεία θύμιζε βομβαρδισμένο τοπίο.

Οι συνέπειες δεν περιορίστηκαν στη Σαντορίνη. Σημαντικές ζημιές καταγράφηκαν στην Αμοργό, την Ανάφη, την Αστυπάλαια, την Ίο, την Πάρο, τη Νάξο, την Κάλυμνο, τη Λέρο, την Πάτμο και τους Λειψούς.

Η συνολική αποτίμηση των ζημιών ανέφερε:

• 529 κατοικίες ολοσχερώς κατεστραμμένες
• 1.482 κατοικίες με σοβαρές βλάβες
• 1.750 κατοικίες με ελαφρύτερες ζημιές
• Πάνω από 100 τραυματίες

Η Σαντορίνη στο επίκεντρο της καταστροφής

Η παρέμβαση της κυβέρνησης Καραμανλή

Η καταστροφή κινητοποίησε άμεσα το ελληνικό κράτος.

Ο τότε πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής κήρυξε τη Σαντορίνη σε κατάσταση «τοπικής συμφοράς μεγάλης εκτάσεως» και λίγες ημέρες αργότερα, στις 14 Ιουλίου, επισκέφθηκε προσωπικά τις πληγείσες περιοχές προκειμένου να ενημερωθεί για το μέγεθος της καταστροφής και να συντονίσει τις ενέργειες αποκατάστασης.

Ο σεισμός που άλλαξε τη Σαντορίνη

Πολλοί ιστορικοί και σεισμολόγοι θεωρούν ότι ο σεισμός του 1956 άλλαξε οριστικά τη φυσιογνωμία της Σαντορίνης. Μεγάλο μέρος του πληθυσμού εγκατέλειψε προσωρινά ή μόνιμα το νησί, ενώ η ανοικοδόμηση που ακολούθησε διαμόρφωσε σε σημαντικό βαθμό την εικόνα που γνωρίζουμε σήμερα.

Παράλληλα, το γεγονός αποτέλεσε σημείο αναφοράς για την ελληνική αντισεισμική πολιτική και την επιστημονική έρευνα γύρω από τους μεγάλους σεισμούς του Αιγαίου.