Ο σεισμός που γονάτισε τη Θεσσαλονίκη και άφησε πίσω του 49 νεκρούς

Σαν σήμερα, στις 20 Ιουνίου 1978, η Θεσσαλονίκη έζησε μία από τις πιο δραματικές στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της. Λίγο μετά τις 11 το βράδυ, ένας ισχυρός σεισμός μεγέθους 6,5 Ρίχτερ συγκλόνισε την πόλη και την ευρύτερη περιοχή της Κεντρικής Μακεδονίας, σκορπίζοντας τον πανικό και αφήνοντας πίσω του δεκάδες νεκρούς, εκατοντάδες τραυματίες και χιλιάδες άστεγους.

Η δόνηση είχε εστιακό βάθος περίπου δέκα χιλιομέτρων, ενώ το επίκεντρο εντοπίστηκε στην περιοχή ανάμεσα στις λίμνες Κορώνεια και Βόλβη, λίγα χιλιόμετρα ανατολικά της Θεσσαλονίκης.

Ωστόσο, ο καταστροφικός σεισμός δεν ήρθε χωρίς προειδοποίηση. Η σεισμική δραστηριότητα είχε ξεκινήσει ήδη από τις 8 Μαΐου, με ισχυρούς προσεισμούς να καταγράφονται στις 24 Μαΐου, μεγέθους 5,8 Ρίχτερ, και στις 19 Ιουνίου, μεγέθους 5,3 Ρίχτερ.

Τα σωστικά συνεργεία επιχειρούν στα ερείπια της πολυκατοικίας που κατέρρευσε στην πλατεία Ιπποδρομίου, όπου καταγράφηκαν τα περισσότερα θύματα του σεισμού. Πηγή φωτ: Αρχείο ΕΡΤ / ΑΠΕ-ΜΠΕ

Οι 49 νεκροί και η τραγωδία στην πλατεία Ιπποδρομίου

Ο απολογισμός της καταστροφής ήταν βαρύς. Συνολικά 49 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, με τους περισσότερους να βρίσκονται στην πολυκατοικία που κατέρρευσε στην πλατεία Ιπποδρομίου, στο κέντρο της πόλης.

Παράλληλα, εκατοντάδες πολίτες τραυματίστηκαν, ενώ χιλιάδες έμειναν χωρίς στέγη, καθώς οι ζημιές σε κατοικίες και επαγγελματικά κτίρια ήταν εκτεταμένες σε ολόκληρο τον νομό Θεσσαλονίκης.

Οι αυτοψίες που ακολούθησαν αποκάλυψαν το μέγεθος της καταστροφής. Οι αρμόδιες υπηρεσίες κατέγραψαν 3.170 κτίρια με σοβαρές βλάβες και ακόμη 13.918 κτίρια με μεσαίας ή μικρής έκτασης ζημιές.

Διασώστες και εθελοντές αναζητούν επιζώντες στα συντρίμμια λίγες ώρες μετά τη δόνηση των 6,5 Ρίχτερ που συγκλόνισε τη Θεσσαλονίκη.
Πηγή φωτ.: Eurokinissi /

Σημαντικές φθορές υπέστησαν και ιστορικά μνημεία της πόλης, ανάμεσά τους η Ροτόντα και ο ναός της Παναγίας Αχειροποιήτου, ενώ το συνολικό κόστος αποκατάστασης των ζημιών αποδείχθηκε ιδιαίτερα υψηλό.

Η Θεσσαλονίκη κοιμόταν στους δρόμους

Τις ημέρες που ακολούθησαν, η εικόνα της Θεσσαλονίκης ήταν πρωτόγνωρη.

Εκατοντάδες χιλιάδες κάτοικοι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους από φόβο για νέες καταρρεύσεις και πέρασαν τις νύχτες σε πλατείες, πάρκα, παραλίες και ανοιχτούς χώρους.

Η εφημερίδα «Καθημερινή», στο πρωτοσέλιδο της 22ας Ιουνίου 1978, περιέγραφε χαρακτηριστικά το κλίμα που επικρατούσε:

«Ακατοίκητα από προχθές τη νύχτα τα σπίτια της Θεσσαλονίκης. Κάπου μισό εκατομμύριο άνθρωποι, τρομαγμένοι, αναποφάσιστοι να γυρίσουν στις κατοικίες τους, ζουν διασκορπισμένοι σε πλατείες, πάρκα, παραλίες, δρόμους, ενώ δεκάδες χιλιάδες άλλοι με τα αυτοκίνητά τους εγκατέλειψαν ήδη την πόλη και ζήτησαν καταφύγιο σε κοντινές ή μακρινές περιοχές».

Χιλιάδες κάτοικοι πέρασαν τις νύχτες σε πάρκα, πλατείες και ανοιχτούς χώρους, φοβούμενοι νέους ισχυρούς μετασεισμούς.

Η εφημερίδα σημείωνε ακόμη:

«Ο σεισμός της 24ης Μαΐου και οι μετασεισμικές δονήσεις, που κράτησαν σχεδόν έναν μήνα, είχαν ως αποτέλεσμα να αποκορυφωθεί προχθές τη νύχτα ο πανικός, όταν η μεγαλύτερη μετά το 1932 σεισμική δόνηση τάραξε την πόλη. Ωστόσο, η Θεσσαλονίκη νεοκτισμένη κατά το μεγαλύτερο μέρος της άντεξε στην δοκιμασία. Έμεινε ορθή σ’ έναν σεισμό τόσο μεγάλης εντάσεως – 6,5 της κλίμακας Ρίχτερ – ένταση που είναι ικανή να σωριάσει σε ερείπια μισή πόλη και να προκαλέσει εκατοντάδες θύματα».

Οι ζημιές σε δημόσια κτίρια και ο φόβος στον Λαγκαδά

Οι συνέπειες του σεισμού δεν περιορίστηκαν στις κατοικίες.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της εποχής, σοβαρές ζημιές καταγράφηκαν σε σειρά δημόσιων κτιρίων και υποδομών.

Όπως ανέφερε η «Καθημερινή»:

«σοβαρές ζημιές έχουν προκληθεί στο κτίριο της αστυνομικής διευθύνσεως, στο κτίριο της γενικής και εθνικής ασφαλείας, σε πέντε αστυνομικά τμήματα, στα υποστυλώματα του πύργου ελέγχου του αεροδρομίου, στα υποστυλώματα του Παλαί ντε Σπορ, σε 3 σχολεία, στην Τεχνική Σχολή “Δημόκριτος”, πολλά κτίρια στο Λαγκαδά και σπίτια των χωριών της περιοχής».

Ιδιαίτερα δύσκολη ήταν η κατάσταση στον Λαγκαδά. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της εποχής, περίπου τα μισά σπίτια της κωμόπολης κρίθηκαν ακατοίκητα, ενώ οι περισσότεροι κάτοικοι εγκατέλειψαν τις οικίες τους φοβούμενοι νέες καταρρεύσεις.

Η κινητοποίηση της Πολιτείας

Από τις πρώτες ώρες μετά τη δόνηση, η πολιτειακή και πολιτική ηγεσία της χώρας κινητοποιήθηκε για την αντιμετώπιση της κρίσης.

Ο τότε πρωθυπουργός, Konstantinos Karamanlis, βρισκόταν σε συνεχή επικοινωνία με τις τοπικές αρχές και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.

Όπως έγραφε η «Καθημερινή»:

«Ο πρωθυπουργός κ. Κ. Καραμανλής, αμέσως μετά τον προχθεσινό ισχυρό σεισμό στη Θεσσαλονίκη και μέχρι τις πρωινές ώρες χθες, βρισκόταν σε συνεχή τηλεφωνική επαφή με τις αρχές της συμπρωτεύουσας και έδιδε ο ίδιος οδηγίες και εντολές για την αντιμετώπιση της καταστάσεως που δημιουργήθηκε, την περίθαλψη των τραυματιών και την παροχή βοηθείας προς τους σεισμοπαθείς. […] Με εντολή του κ. Καραμανλή ετέθησαν στη διάθεση της Νομαρχίας Θεσσαλονίκης 27 εκατ. δρχ. για την αντιμετώπιση των επειγουσών αναγκών που δημιουργήθηκαν από τους σεισμούς».

Ο σεισμός που άλλαξε την αντισεισμική θωράκιση της Ελλάδας

Ο σεισμός του 1978 αποτέλεσε σημείο καμπής για την αντισεισμική πολιτική της χώρας.

Οι καταστροφές που προκλήθηκαν οδήγησαν σε επανεξέταση των κανονισμών δόμησης, στην ενίσχυση των αντισεισμικών προδιαγραφών και στην αναβάθμιση των μηχανισμών πολιτικής προστασίας.

Πολλοί σεισμολόγοι θεωρούν ότι τα διδάγματα της τραγωδίας συνέβαλαν καθοριστικά στη βελτίωση της αντισεισμικής θωράκισης των ελληνικών πόλεων τις επόμενες δεκαετίες.

Το ρολόι που σταμάτησε στις 11:06

Περισσότερα από 45 χρόνια αργότερα, οι μνήμες εκείνης της νύχτας παραμένουν ζωντανές για τους κατοίκους της Θεσσαλονίκης.

Σε καφενεία, γειτονιές και οικογενειακές συζητήσεις, ο σεισμός του 1978 εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για όσους τον έζησαν.

Και υπάρχει ένα μικρό αλλά χαρακτηριστικό μνημείο που θυμίζει ακόμη εκείνες τις στιγμές.

Στη Στοά Μαλακοπή, στην Πλατεία Χρηματιστηρίου, το χαλασμένο ρολόι που έπαψε να λειτουργεί τη νύχτα της καταστροφής παραμένει μέχρι σήμερα σταματημένο στην ώρα του σεισμού.

11:06.