Η μέρα που σίγησαν τα όπλα στον Πόλεμο του Χειμώνα

«Εσίγησαν από χθες τα πυροβόλα εις όλα τα φινλανδικά μέτωπα», έγραφε στο πρωτοσέλιδό της η «Καθημερινή» στις 14 Μαρτίου 1940, περιγράφοντας τη στιγμή που η ανακωχή ανάμεσα στη Φινλανδία και τη Σοβιετική Ένωση είχε ήδη τεθεί σε εφαρμογή από την προηγουμένη, 13 Μαρτίου, μετά την υπογραφή της συμφωνίας ειρήνης στη Μόσχα στις 12 Μαρτίου 1940.

Η εφημερίδα σημείωνε: «Αλλεπάλληλα τηλεγραφήματα των εν Ελσίνσκι Άγγλων ανταποκριτών αναφέρουν ότι από της 11ης ώρας σήμερον ετέθη εις εφαρμογήν η ανακωχή. Από της ώρας ταύτης εσίγησαν οριστικώς τα πυροβόλα εις όλα τα μέτωπα και τα στρατεύματα απεσύρθησαν εις απόστασιν επτά χιλιομέτρων από του σημείου της επαφής». Η κατάπαυση του πυρός εφαρμόστηκε πράγματι στις 13 Μαρτίου, στις 11 π.μ. ώρα Ελσίνκι, και σήμανε το τέλος του λεγόμενου Πολέμου του Χειμώνα.

Φινλανδοί στρατιώτες στον Πόλεμο του Χειμώνα, σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά μέτωπα της σύγκρουσης του 1939-1940.

 Ένας πόλεμος 104 ημερών

Ο Πόλεμος του Χειμώνα είχε ξεκινήσει στις 30 Νοεμβρίου 1939, όταν η Σοβιετική Ένωση εισέβαλε στη Φινλανδία. Η σοβιετική ηγεσία δικαιολόγησε την επιχείρηση επικαλούμενη λόγους ασφαλείας και την ανάγκη απομάκρυνσης των συνόρων από το Λένινγκραντ. Η σύγκρουση κράτησε 104 ημέρες και, παρά τη σκληρή φινλανδική αντίσταση, κατέληξε στη συνθηκολόγηση της Φινλανδίας στις 12 Μαρτίου 1940. Η ειρήνη τερμάτισε τον πόλεμο, αλλά επιβλήθηκε με ιδιαίτερα βαρείς όρους για τη φινλανδική πλευρά.

Η έκπληξη και η συγκίνηση στο Ελσίνκι

Η είδηση της λήξης του πολέμου δεν έγινε δεκτή με ανακούφιση από όλους στη Φινλανδία. Σύμφωνα με την «Καθημερινή», «Εις την φινλανδικήν πρωτεύουσαν την σύναψιν της φινλανδορωσσικής ειρήνης ανήγγειλεν από ραδιοφώνου ο υπουργός των Εξωτερικών κ. Τάννερ. Οι κάτοικοι ήκουσαν τας ανακοινώσεις εν μέσω νεκρικής σιγής, άνδρες δε και γυναίκες εθεάθησαν να κλαίουν καθ’ όσον ο πληθυσμός είχε την ιδέαν ότι ο στρατάρχης Μαννερχάιμ και η κυβέρνησις θα απεφάσιζον την συνέχισιν του αγώνος. Αμέσως μετά την ανακοίνωσιν του κ. Τάννερ, αι σημαίαι υψώθησαν μεσίστιοι εις τα δημόσια κέντρα». Η υπογραφή της ειρήνης προκάλεσε σοκ, ακριβώς επειδή μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης πίστευε πως ο αγώνας θα συνεχιζόταν.

Πρωτοσέλιδο ξένου Τύπου για τη Συνθήκη της Μόσχας και τις εδαφικές απώλειες της Φινλανδίας μετά τη λήξη των συγκρούσεων.

 Οι στρατιώτες που έμαθαν ξαφνικά ότι τελείωσε ο πόλεμος

Απροετοίμαστοι για την εξέλιξη βρέθηκαν και πολλοί άνδρες στο μέτωπο. Όπως κατέγραφε η ίδια εφημερίδα: «Πολλοί εκ των Φινλανδών στρατιωτών δεν είχον πληροφορηθή ότι υπεγράφη συμφωνία ειρήνης. Πυρά πυροβολικού, τα οποία εγίνοντο εις τον ισθμόν της Καρελίας εσταμάτησαν αποτόμως. Εις πολλούς εκ των ανδρών, η επιτευχθείσα ειρήνη παρέσχε την ευκαιρίαν να κοιμηθούν, διότι από ημερών άυπνοι. Εις τον ισθμόν της Καρελίας οι στρατιώται επί μήνας δεν ηδυνήθησαν να αναπαυθούν. Πολλοί εξ αυτών εμάχοντο και εβάδιζον ενίοτε μηχανικώς». Η μαρτυρία αποτυπώνει την εξάντληση του φινλανδικού στρατού έπειτα από εβδομάδες αδιάκοπων μαχών σε ακραίες χειμερινές συνθήκες.

Οι βαρείς όροι που αποδέχτηκε η Φινλανδία

Στις δηλώσεις του, ο υπουργός Εξωτερικών της Φινλανδίας Βάινο Τάνερ αναγνώρισε ανοιχτά το βαρύ τίμημα της ειρήνης. Όπως μεταφέρει η «Καθημερινή»: «Οι όροι ήσαν απροσδοκήτως βαρείς εν συγκρίσει προς τα επιτευχθέντα υπό το εχθρού κατά τον πόλεμον. Αι αξιώσεις βαίνουν πέραν εκείνων αι οποίαι προεβλήθησαν το φθινόπωρον. Οι αντιπρόσωποί μας ηγωνίσθησαν ματαίως να τας τροποποιήσουν και επειδή δεν ήτο δυνατόν να επιτύχωμεν καλλίτερα αποτελέσματα διά της συνεχίσεως του πολέμου, εθεωρήθη φρόνιμον να αποδεχθώμεν τους όρους αυτούς της ειρήνης, παρά να συνεχίσωμεν ένα άπελπιν αγώνα. Δεν μας υπεβλήθησαν πολιτικής φύσεως όροι. Η Σοβιετική Ένωσις δεν θα επεμβαίνη εις τα εσωτερικά μας πολιτικά ζητήματα. Η κυβέρνησις Κουζίνεν παρεμερίσθη. Η ειρήνη είναι πολύ επαχθής και η κυβέρνησις μετά μεγάλου δισταγμού απεδέχθη τους όρους». Η ουσία των δηλώσεών του επιβεβαιώνεται και από τις διεθνείς πηγές για τη Συνθήκη της Μόσχας.

Φινλανδός στρατιώτης σε χιονισμένο τοπίο κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Χειμώνα, στον αγώνα αντίστασης απέναντι στην εισβολή του Κόκκινου Στρατού.

Οι εδαφικές παραχωρήσεις στη Μόσχα

Η συμφωνία που υπεγράφη στη Μόσχα ξεπερνούσε τις προπολεμικές σοβιετικές απαιτήσεις. Η Φινλανδία αναγκάστηκε να παραχωρήσει στην ΕΣΣΔ τμήμα της Καρελίας, ολόκληρο τον ισθμό της Καρελίας, καθώς και περιοχές βόρεια της λίμνης Λάντογκα. Στις παραχωρούμενες εκτάσεις περιλαμβανόταν και το Βίιπουρι/Βίμποργκ, μία από τις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας, μαζί με σημαντικό μέρος της βιομηχανικής της βάσης. Επιπλέον, εκχώρησε τμήμα της Σάλα, τη χερσόνησο Ρίμπατσι και τέσσερα νησιά στον Κόλπο της Φινλανδίας, ενώ η στρατιωτική βάση στο Χάνκο παραχωρήθηκε στους Σοβιετικούς για 30 χρόνια. Συνολικά, η Φινλανδία έχασε περίπου 9% του εδάφους της και περίπου 12% του πληθυσμού της εκτοπίστηκε από τις περιοχές που πέρασαν στην ΕΣΣΔ.

Η κληρονομιά του Πολέμου του Χειμώνα

Για πολλούς ιστορικούς, η εμπειρία του Πολέμου του Χειμώνα εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί η Φινλανδία πολέμησε ξανά εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης το 1941, στο πλευρό της γερμανικής επίθεσης κατά της ΕΣΣΔ, επιδιώκοντας να ανακτήσει τα εδάφη που έχασε το 1940. Παρότι η Φινλανδία διατήρησε την ανεξαρτησία της και απέφυγε την πλήρη σοβιετική κατάληψη, η ειρήνη της Μόσχας άφησε πίσω της μια βαριά εθνική πληγή, που επηρέασε καθοριστικά τις επόμενες εξελίξεις στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στη βόρεια Ευρώπη.