Η έγκριση του Σχεδίου Μάρσαλ

Σαν σήμερα, στις 3 Απριλίου 1948, σχεδόν έναν χρόνο μετά την ιστορική ομιλία του Χάρι Τρούμαν στο Κογκρέσο για την ενίσχυση της Ελλάδας και της Τουρκίας, ο Αμερικανός πρόεδρος ενέκρινε ένα ακόμη πιο εκτεταμένο πρόγραμμα εξωτερικής πολιτικής: το Ευρωπαϊκό Σχέδιο Ανασυγκρότησης, γνωστό ως «Σχέδιο Μάρσαλ».

Το πρόγραμμα αυτό έμελλε να αποτελέσει έναν από τους βασικούς πυλώνες της μεταπολεμικής ανασυγκρότησης της Ευρώπης.

Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Χάρι Τρούμαν υπογράφει το νομοσχέδιο εξωτερικής βοήθειας που ενσωμάτωνε το Σχέδιο Μάρσαλ. (Αρχείο εποχής)

Η έμπνευση και η ομιλία του Μάρσαλ

Το σχέδιο πήρε το όνομά του από τον τότε υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τζορτζ Κ. Μάρσαλ, ο οποίος παρουσίασε τη φιλοσοφία του σε ομιλία του στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, στις 5 Ιουνίου 1947.

Στην ομιλία αυτή είχε δηλώσει:
«οι ΗΠΑ πρέπει να κάνουν ό,τι μπορούν για να βοηθήσουν στην επιστροφή της φυσιολογικής οικονομικής υγείας στον κόσμο, χωρίς την οποία δεν μπορεί να υπάρξει πολιτική σταθερότητα, ούτε και εγγυημένη ειρήνη».

Ο Τζορτζ Κ. Μάρσαλ κατά την περίοδο διαμόρφωσης του σχεδίου που έφερε το όνομά του. (Αρχείο εποχής)

Η τοποθέτηση αυτή αποτέλεσε τη βάση για την αμερικανική στρατηγική στην Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η υπογραφή και τα ποσά της βοήθειας

Όπως κατέγραφε η εφημερίδα «Καθημερινή» στις 4 Απριλίου:

«Εις επίσημον τελετήν εν Ουασιγκτώνι ο Πρόεδρος Τρούμαν υπέγραψε σήμερον το νομοσχέδιον περί παροχής εξωτερικής βοηθείας».

Σε προηγούμενο δημοσίευμα, παρουσίαζε τα οικονομικά στοιχεία του σχεδίου:

«Ως έχει τώρα το νομοσχέδιον προβλέπει 5.300 εκ. δολλ. διά την βοήθειαν ενός έτους, βάσει του σχεδίου Μάρσαλ, 200 εκ. διά την Ελλάδα και 75 διά την Τουρκίαν ως πρόσθετον στρατιωτικήν βοήθειαν μέχρι 30 Ιουνίου 1949, 338 εκ. βοήθειαν προς την Κίναν και 125 εκ. εις διάθεσιν της κινεζικής Κυβερνήσεως και 60 εκ. διά το παιδικόν ταμείον του ΟΗΕ. Προβλέπει επίσης […] καταβολήν 1 δισεκατομμυρίου διά το πρόγραμμα βοηθείας και ανά 50 εκ. διά την στρατιωτικήν βοήθειαν Ελλάδος, Τουρκίας και Κίνας».

Η δήλωση Τρούμαν

Ο Χάρι Τρούμαν κατά την ανακοίνωση του σχεδίου που στόχευε στην παγκόσμια σταθερότητα. (Αρχείο εποχής)

Μετά την υπογραφή, ο Τρούμαν δήλωσε:

«ο ψηφισθείς νόμος αποτελεί την καλυτέραν απάντησιν την οποίαν δύναται να δώση η χώρα αυτή εις την πρόκλησιν που αντιμετωπίζει ο ελεύθερος κόσμος σήμερον. Είναι μέτρον αποβλέπον εις την δημιουργίαν συνθηκών μονίμου ειρήνης εις όλον τον κόσμον και αποτελεί απόφασιν του αμερικανικού λαού να εργασθή προς τον σκοπόν αυτόν. Η απόφασις αυτή θα ενθαρρύνη τους απανταχού ελευθέρους άνδρας και τας γυναίκας και θα δώση νέας ελπίδας εις ολόκληρον το ανθρώπινον γένος περί του ότι μιαν ημέραν θα υπάρχη επί γης ειρήνη και εν ανθρώποις ευδοκία».

Η εφαρμογή στην Ελλάδα

Το Σχέδιο Μάρσαλ εφαρμόστηκε στην Ελλάδα από το 1948 έως το 1952.

Η ανοικοδόμηση της Ελλάδας με τη βοήθεια του Σχεδίου Μάρσαλ την περίοδο 1948–1952. (Αρχείο εποχής)

Σύμφωνα με τις επίσημες διακηρύξεις των ΗΠΑ, στόχος ήταν η παροχή οικονομικών πόρων και τεχνογνωσίας, ώστε οι ευρωπαϊκές χώρες που είχαν καταστραφεί από τον πόλεμο να ανασυγκροτήσουν τις οικονομίες τους και να ενισχύσουν τους θεσμούς τους.

Παράλληλα, αν και δεν δηλωνόταν ανοιχτά, επιδίωξη ήταν και η αποτροπή της επέκτασης της επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης στην Ευρώπη.