Μπορεί η Ευρώπη να αμυνθεί χωρίς ή απέναντι στις ΗΠΑ;
Για πάνω από μισό αιώνα, το κεντρικό στρατηγικό δίλημμα της Ευρώπης ήταν απλό: πώς θα προστατευτεί μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η απάντηση θεωρούνταν δεδομένη: ΝΑΤΟ, αμερικανική πυρηνική ομπρέλα και μια συμμαχία που δεν στηριζόταν μόνο στη στρατιωτική ισχύ, αλλά και σε μια κοινή αντίληψη για τη διεθνή τάξη, όπως σχολιάζει ο Economist.
Το 2025, με την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, το ερώτημα άλλαξε απότομα: μπορεί η Ευρώπη να σταθεί αμυντικά χωρίς τις ΗΠΑ; Ένα ενδεχόμενο που προκαλεί φόβο, ειδικά σε μια περίοδο όπου η Ρωσία εξακολουθεί να κινείται επιθετικά.
Το 2026, όμως, η συζήτηση πήρε ακόμη πιο ακραία τροπή.
Τι θα έκανε η Ευρώπη αν κάποτε έπρεπε να προστατευτεί… από την ίδια την Αμερική;
Η Γροιλανδία ως σοκ για τους Ευρωπαίους
Η ένταση δεν ξεκίνησε με στρατιωτική κίνηση, αλλά με πολιτικές δηλώσεις. Οι επαναλαμβανόμενες αναφορές του Τραμπ στην «απόκτηση» της Γροιλανδίας —ενός εδάφους ευρωπαϊκού, εντός της σφαίρας του ΝΑΤΟ— λειτούργησαν σαν καμπανάκι κινδύνου.
Ακόμη κι όταν ο Αμερικανός πρόεδρος έκανε ένα βήμα πίσω, αφήνοντας στην άκρη για την ώρα το ενδεχόμενο χρήσης βίας και μιλώντας αόριστα για μια «συμφωνία», η αίσθηση ζημιάς είχε ήδη καταγραφεί. Για πρώτη φορά, ένας σύμμαχος άφηνε να εννοηθεί ότι μπορεί να αμφισβητήσει την εδαφική ακεραιότητα άλλου συμμάχου, όχι με βάση το δίκαιο, αλλά με βάση τη δύναμη.
Και αυτό δεν αφορούσε μόνο τη Γροιλανδία. Ήταν η εικόνα ενός νέου τρόπου σκέψης:
η ισχύς ως κανόνας, η πίεση ως μέθοδος, οι συμμαχίες ως συναλλαγές.
Τα πέντε στάδια της ευρωπαϊκής «αφύπνισης»
Άρνηση
Η Ευρώπη δεν πίστεψε ποτέ πραγματικά ότι ο Τραμπ θα επέστρεφε. Πολλές προειδοποιήσεις αντιμετωπίστηκαν ως υπερβολές, ενώ τα σχέδια θωράκισης απέναντι σε μια νέα εποχή «Τραμπ» έμειναν ανολοκλήρωτα και χωρίς ενιαία γραμμή.
Οργή
Η δεύτερη θητεία ξεκίνησε με προκλήσεις, πιέσεις και συμβολικές εντάσεις. Από τις δηλώσεις προσώπων όπως ο Τζέι Ντι Βανς, μέχρι τον τρόπο που αντιμετωπίστηκε ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: η Ουάσινγκτον δεν λειτουργούσε πλέον με τους ίδιους κανόνες.
Παζάρι
Σε αυτό το στάδιο η Ευρώπη προσπάθησε να «προσαρμοστεί» για να κρατήσει τις ισορροπίες. Ανέβασε αμυντικές δαπάνες, έκανε υποχωρήσεις σε εμπορικό επίπεδο και κινήθηκε στη λογική του κατευνασμού. Όμως το αποτέλεσμα ήταν να φαίνεται ακόμα πιο εξαρτημένη – κάτι που άρχισε να ενοχλεί ακόμη και κυβερνήσεις που πάντα ήταν φιλοατλαντικές.
Κατάθλιψη
Όταν οι υποχωρήσεις δεν έφεραν σταθερότητα, κυριάρχησε η απογοήτευση. Οι απειλές επανέρχονταν κατά το δοκούν, η Ουκρανία έμενε ευάλωτη και η εμπιστοσύνη ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού έμοιαζε να έχει ραγίσει οριστικά.
Αποδοχή
Σήμερα, η Ευρώπη δείχνει να περνά στο τελευταίο στάδιο. Όχι με ενθουσιασμό, αλλά με ρεαλισμό. Η στρατηγική αυτονομία δεν είναι πια θεωρητική κουβέντα ή «γαλλική ιδέα». Γίνεται αναγκαιότητα.
Όπως το έθεσε ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ, «άλλο να είσαι πρόθυμος υποτελής και άλλο δυστυχισμένος σκλάβος».
Το τίμημα της ενηλικίωσης
Η σταδιακή απομάκρυνση από την αμερικανική ασφάλεια δεν είναι εύκολη υπόθεση. Χρειάζεται χρόνια επενδύσεων, κοινή αμυντική πολιτική, ξεκάθαρες αποφάσεις και –ίσως– μια νέα πραγματικότητα σύγκρουσης συμφερόντων με την ίδια την Ουάσινγκτον.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το ευρωπαϊκό Anti-Coercion Instrument, το λεγόμενο «εμπορικό μπαζούκα», που σχεδιάστηκε για χώρες όπως η Κίνα. Πλέον, στην Ευρώπη συζητείται σοβαρά αν κάποτε θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και απέναντι στις ΗΠΑ — κάτι αδιανόητο πριν λίγα χρόνια.
Η Ευρώπη ίσως ακόμη πενθεί μια εποχή βεβαιότητας.
Αλλά η αυταπάτη έχει τελειώσει.
Και αυτό, όσο σκληρό κι αν είναι, μπορεί να γίνει η αρχή μιας Ευρώπης λιγότερο αφελούς, πιο αποφασιστικής — και αναγκαστικά πιο μόνης.
- 42 λεπτά πριν Τι σημαίνει το «N» στο κινητό σου
- 1 ώρα πριν Το σχέδιο των Χιλιανών διαρρηκτών: Πώς «χτυπούν» πολυτελείς κατοικίες στην Ελλάδα
- 2 ώρες πριν Ποια ψηφία να αποφεύγεις στη λοταρία – Τι λέει ειδικός στα τυχερά παιχνίδια
