Καλαμάτα: Τα 6 Ρίχτερ που άφησαν πίσω τους 20 νεκρούς

Σαν σήμερα, 13 Σεπτεμβρίου 1986, ένας καταστροφικός σεισμός μεγέθους 6 Ρίχτερ έπληξε την Καλαμάτα, αφήνοντας πίσω του 20 νεκρούς, δεκάδες τραυματίες και χιλιάδες κατεστραμμένα κτίρια. Η πόλη βρέθηκε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα αντιμέτωπη με μια ανείπωτη τραγωδία, αλλά κατάφερε να ξαναγεννηθεί μέσα από τα ερείπια.

Ήταν Σάββατο, λίγα λεπτά μετά τις 20:20, όταν η γη άρχισε να τρέμει. Κτίρια κατέρρευσαν, δρόμοι γέμισαν συντρίμμια και η ηλεκτροδότηση διακόπηκε. Το ρολόι του μητροπολιτικού ναού της Υπαπαντής σταμάτησε ακριβώς την ώρα της δόνησης, αποτυπώνοντας τη στιγμή που ο χρόνος «πάγωσε» για ολόκληρη την Καλαμάτα.

Η δόνηση που άλλαξε την πόλη

Ο κύριος σεισμός είχε μέγεθος 6 Ρίχτερ, σύμφωνα με τον ΟΑΣΠ, ενώ η έντασή του έφτασε τους 9 βαθμούς της κλίμακας Μερκάλι. Το επίκεντρο εντοπίστηκε πολύ κοντά στην πόλη, στο βόρειο τμήμα του ρήγματος της Καλαμάτας.

Η ισχυρή δόνηση διήρκεσε ελάχιστα δευτερόλεπτα, όμως αρκούσαν για να προκαλέσουν εκτεταμένες καταστροφές. Τέσσερις πολυκατοικίες κατέρρευσαν, ενώ πολλά παλιά πέτρινα σπίτια και κτίρια με κατασκευαστικές αδυναμίες υπέστησαν ανεπανόρθωτες ζημιές.

Παράλληλα, ρωγμές εμφανίστηκαν στον λιμενοβραχίονα, ενώ κατολισθήσεις στον Ταΰγετο διέκοψαν για περίπου 24 ώρες την κυκλοφορία στον δρόμο Καλαμάτας–Σπάρτης.

Είκοσι νεκροί και μια ολονύχτια μάχη διάσωσης

Ο σεισμός στοίχισε τη ζωή σε 20 ανθρώπους. Δεκάδες ακόμη τραυματίστηκαν, ενώ αρκετοί κάτοικοι εγκλωβίστηκαν κάτω από τα χαλάσματα.

Πυροσβέστες, στρατιώτες, αστυνομικοί, εθελοντές και απλοί πολίτες έδωσαν μάχη με τον χρόνο. Από μία πενταώροφη πολυκατοικία τα σωστικά συνεργεία ανέσυραν ζωντανούς 15 ανθρώπους, έπειτα από πολύωρες προσπάθειες.

Ανάμεσα στις ιστορίες που έδωσαν ελπίδα στην πληγωμένη πόλη ξεχώρισε η διάσωση ενός βρέφους μόλις δέκα ημερών. Η στιγμή καταγράφηκε στη συλλογική μνήμη ως σύμβολο ζωής μέσα στην καταστροφή.

Ο απολογισμός θα μπορούσε να είναι ακόμη βαρύτερος. Εκείνο το ζεστό βράδυ πολλοί κάτοικοι βρίσκονταν σε υπαίθριους χώρους, ενώ εκατοντάδες είχαν συγκεντρωθεί στο λιμάνι για εκδήλωση εγκαινίων νέας ακτοπλοϊκής γραμμής.

Χιλιάδες σπίτια ακατάλληλα

Η έκταση της καταστροφής αποκαλύφθηκε με το πρώτο φως της επόμενης ημέρας. Από τα 9.124 κτίρια της Καλαμάτας, το 20% κρίθηκε κατεδαφιστέο, το 16% παρουσίασε σοβαρές βλάβες και το 36% υπέστη ελαφρότερες ζημιές. Μόλις το 28% δεν επηρεάστηκε.

Μεγάλες καταστροφές σημειώθηκαν και σε ιστορικά μνημεία. Ο ναός της Υπαπαντής υπέστη σοβαρές βλάβες, ενώ στον ιστορικό ναό των Αγίων Αποστόλων κατέρρευσαν τμήματα του τρούλου και της οροφής. Ζημιές καταγράφηκαν επίσης στη Μονή Βελανιδιάς.

Ακόμη πιο δραματική ήταν η κατάσταση στο Ελαιοχώρι, όπου καταστράφηκε περίπου το 70% των κτιρίων. Σοβαρά προβλήματα αντιμετώπισαν επίσης η Βέργα, η Πολιανή, ο Άρις, η Αρτεμισία και η Νέδουσα.

Οι μετασεισμοί παρέτειναν την αγωνία

Η σεισμική δραστηριότητα συνεχίστηκε με εκατοντάδες μετασεισμούς. Μέσα στις δύο πρώτες εβδομάδες καταγράφηκαν περισσότεροι από 700, κρατώντας τους κατοίκους μακριά από τα σπίτια τους.

Ο ισχυρότερος μετασεισμός σημειώθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 1986 και είχε μέγεθος 5,4 Ρίχτερ. Η νέα δόνηση προκάλεσε πρόσθετες ζημιές σε κτίρια που είχαν ήδη επιβαρυνθεί και αναζωπύρωσε τον φόβο.

Χιλιάδες σεισμόπληκτοι πέρασαν τις επόμενες νύχτες σε πλατείες, πάρκα, αυτοκίνητα και πρόχειρους καταυλισμούς. Οι σκηνές και τα λυόμενα έγιναν για μεγάλο διάστημα μέρος της καθημερινότητας της πόλης.

Η Καλαμάτα ξαναγεννήθηκε από τα ερείπια

Μετά την πρώτη δύσκολη περίοδο άρχισε η μεγάλη μάχη της ανασυγκρότησης. Το κράτος, ο Δήμος, οι κάτοικοι, οι εθελοντές και φορείς από την Ελλάδα και το εξωτερικό κινητοποιήθηκαν για την αποκατάσταση των ζημιών.

Η ανοικοδόμηση άλλαξε σταδιακά τη φυσιογνωμία της Καλαμάτας. Οι αρμόδιες υπηρεσίες αποκατέστησαν κατοικίες, δημόσια κτίρια, σχολεία και μνημεία, ενώ η καταστροφή ανέδειξε την ανάγκη για αυστηρότερους αντισεισμικούς κανόνες και καλύτερη ποιότητα κατασκευών.

Η πόλη δεν επέστρεψε απλώς στην προηγούμενη κατάσταση. Σχεδίασε ξανά το μέλλον της και μετέτρεψε την τραγωδία σε αφετηρία μιας ευρύτερης αστικής αναγέννησης.

Το μνημείο που κρατά ζωντανή τη μνήμη

Το 2010 ο Δήμος Καλαμάτας τοποθέτησε στη συμβολή των οδών Νέδοντος και Κροντήρη αναθηματική στήλη στη μνήμη των θυμάτων. Στην επιφάνειά της αποτυπώνονται λέξεις και εικόνες από τις δραματικές εκείνες ημέρες: οι νεκροί, οι τραυματίες, οι άστεγοι, οι διασώσεις και η μεγάλη μάχη της ανοικοδόμησης.

Κάθε χρόνο, η πόλη τιμά τους ανθρώπους που χάθηκαν και όσους συμμετείχαν στις επιχειρήσεις διάσωσης.