Δίδυμοι Πύργοι: Τα 102 λεπτά που συντάραξαν τον κόσμο

Σαν σήμερα, στις 11 Σεπτεμβρίου 2001, τέσσερα επιβατικά αεροσκάφη καταλαμβάνονται από 19 μέλη της Αλ Κάιντα και μετατρέπονται σε όπλα μιας πρωτοφανούς τρομοκρατικής επίθεσης εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών.

Οι Δίδυμοι Πύργοι του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου καταρρέουν στη Νέα Υόρκη, το Πεντάγωνο δέχεται επίθεση και ένα τέταρτο αεροσκάφος συντρίβεται στην Πενσυλβάνια, αφού επιβάτες επιχειρούν να ανακτήσουν τον έλεγχό του.

Οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου αφήνουν πίσω τους 2.977 νεκρούς και χιλιάδες τραυματίες. Παράλληλα, αλλάζουν ριζικά την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, τη λειτουργία του ΝΑΤΟ, τους ελέγχους στα αεροδρόμια και την ισορροπία ανάμεσα στην ασφάλεια και στα ατομικά δικαιώματα.

Η βόρεια όψη του Νότιου Πύργου αμέσως μετά τη συντριβή της πτήσης 175 της United Airlines.

Η πρώτη πρόσκρουση στη Νέα Υόρκη

Το πρωινό της Τρίτης 11 Σεπτεμβρίου ξεκινά σαν μια συνηθισμένη εργάσιμη ημέρα. Χιλιάδες άνθρωποι βρίσκονται ήδη στα γραφεία τους στο Μανχάταν, ενώ εκατοντάδες επιβάτες ταξιδεύουν με πτήσεις εσωτερικού προς την Καλιφόρνια.

Στις 8:46 το πρωί, η πτήση 11 της American Airlines προσκρούει στον Βόρειο Πύργο του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου. Αρχικά, πολλοί πιστεύουν ότι πρόκειται για ένα τραγικό αεροπορικό δυστύχημα.

Δεκαεπτά λεπτά αργότερα, στις 9:03, η πτήση 175 της United Airlines χτυπά τον Νότιο Πύργο. Η δεύτερη πρόσκρουση μεταδίδεται ζωντανά από τα τηλεοπτικά δίκτυα και διαλύει κάθε αμφιβολία: οι Ηνωμένες Πολιτείες δέχονται συντονισμένη επίθεση.

Οι εικόνες κάνουν αμέσως τον γύρο του κόσμου. Καπνός καλύπτει τον ουρανό της Νέας Υόρκης, άνθρωποι εγκαταλείπουν πανικόβλητοι την περιοχή και οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης σπεύδουν στο σημείο χωρίς να γνωρίζουν τι θα ακολουθήσει.

Η επίθεση στο Πεντάγωνο

Στις 9:37, η πτήση 77 της American Airlines προσκρούει στη δυτική πλευρά του Πενταγώνου, έξω από την Ουάσινγκτον. Η επίθεση πλήττει την έδρα του αμερικανικού Υπουργείου Άμυνας και επιβεβαιώνει ότι οι δράστες είχαν επιλέξει στόχους με ισχυρό συμβολισμό.

Το Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου αντιπροσώπευε την οικονομική ισχύ των ΗΠΑ. Το Πεντάγωνο συμβόλιζε τη στρατιωτική τους δύναμη. Το τέταρτο αεροσκάφος, σύμφωνα με τις έρευνες, κατευθυνόταν πιθανότατα προς το Καπιτώλιο ή τον Λευκό Οίκο.

Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, οι Αμερικανοί αισθάνονταν ότι η χώρα τους δεν βρισκόταν μακριά από τον κίνδυνο. Η επίθεση είχε φτάσει στο έδαφός τους και είχε χτυπήσει την καρδιά των πολιτικών, οικονομικών και αμυντικών θεσμών.

Η κατάρρευση των Δίδυμων Πύργων όπως φαίνεται από τον ποταμό Χάντσον στο Νίου Τζέρσεϊ.

Η αντίσταση στην πτήση 93

Η πτήση 93 της United Airlines δεν φτάνει ποτέ στον στόχο της. Επιβάτες και μέλη του πληρώματος πληροφορούνται μέσω τηλεφωνικών επικοινωνιών ότι άλλα αεροσκάφη έχουν ήδη χτυπήσει τους Δίδυμους Πύργους.

Αντιλαμβάνονται ότι η αεροπειρατεία δεν αποσκοπεί σε διαπραγμάτευση, αλλά σε επίθεση αυτοκτονίας. Έτσι, αποφασίζουν να κινηθούν εναντίον των αεροπειρατών και να προσπαθήσουν να ανακτήσουν τον έλεγχο του αεροσκάφους.

Στις 10:03, το αεροπλάνο συντρίβεται σε χωράφι κοντά στο Σάνκσβιλ της Πενσυλβάνια. Κανένας από τους επιβαίνοντες δεν επιζεί, όμως το αεροσκάφος δεν πλήττει τον στόχο του στην Ουάσινγκτον.

Η επιλογή των επιβατών να αντιδράσουν παραμένει μία από τις πιο συγκλονιστικές ανθρώπινες ιστορίες της ημέρας.

Η κατάρρευση των Δίδυμων Πύργων

Στη Νέα Υόρκη, πυροσβέστες, αστυνομικοί και διασώστες ανεβαίνουν στους πύργους, ενώ χιλιάδες εργαζόμενοι προσπαθούν να κατέβουν από τα κλιμακοστάσια.

Στις 9:59 καταρρέει ο Νότιος Πύργος. Στις 10:28 ακολουθεί ο Βόρειος. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, ένα πυκνό σύννεφο σκόνης καλύπτει το νότιο Μανχάταν και μετατρέπει την περιοχή σε πεδίο καταστροφής.

Οι επιθέσεις σκοτώνουν 2.977 ανθρώπους στη Νέα Υόρκη, στο Πεντάγωνο και στην Πενσυλβάνια, χωρίς να υπολογίζονται οι 19 αεροπειρατές. Ανάμεσα στα θύματα βρίσκονται πολίτες από περισσότερες από 90 χώρες και εκατοντάδες μέλη των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης.

Ποιος σχεδίασε τις επιθέσεις

Οι έρευνες έδειξαν ότι τις επιθέσεις οργάνωσε η ισλαμιστική τρομοκρατική οργάνωση Αλ Κάιντα, με επικεφαλής τον Οσάμα μπιν Λάντεν.

Οι 19 αεροπειρατές είχαν χωριστεί σε τέσσερις ομάδες. Σε καθεμία συμμετείχε τουλάχιστον ένα άτομο με εκπαίδευση στον χειρισμό αεροσκαφών. Οι δράστες εκμεταλλεύτηκαν σοβαρά κενά στους ελέγχους ασφαλείας, στην ανταλλαγή πληροφοριών και στον συντονισμό των αμερικανικών υπηρεσιών.

Η ανεξάρτητη Επιτροπή της 11ης Σεπτεμβρίου εξέτασε αργότερα την προετοιμασία, την εκτέλεση και την αντιμετώπιση των επιθέσεων, καταγράφοντας παραλείψεις που δεν επέτρεψαν στις αρχές να συνδέσουν εγκαίρως τις διαθέσιμες πληροφορίες.

Εναέρια άποψη του Πενταγώνου.

Η έναρξη του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας»

Μετά τις επιθέσεις, ο πρόεδρος Τζορτζ Μπους κηρύσσει τον παγκόσμιο «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». Οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούν από το καθεστώς των Ταλιμπάν να παραδώσει τον Οσάμα μπιν Λάντεν και να κλείσει τις βάσεις της Αλ Κάιντα στο Αφγανιστάν.

Στις 7 Οκτωβρίου 2001, αμερικανικές και βρετανικές δυνάμεις ξεκινούν στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Αφγανιστάν. Η αρχική επιχείρηση εξελίσσεται στον μακροβιότερο πόλεμο της αμερικανικής ιστορίας και ολοκληρώνεται δύο δεκαετίες αργότερα, με την αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων και την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία.

Το 2003 ακολουθεί η εισβολή στο Ιράκ. Παρότι δεν αποδείχθηκε επιχειρησιακή σύνδεση της ιρακινής κυβέρνησης με τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, ο πόλεμος εντάχθηκε πολιτικά στο ευρύτερο πλαίσιο της αμερικανικής εκστρατείας κατά της τρομοκρατίας.

Η ιστορική απόφαση του ΝΑΤΟ

Στις 12 Σεπτεμβρίου 2001, μία ημέρα μετά τις επιθέσεις, το ΝΑΤΟ ενεργοποιεί για πρώτη φορά στην ιστορία του τη διαδικασία του άρθρου 5 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης.

Το άρθρο ορίζει ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός συμμάχου θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Η ενεργοποίησή του επιβεβαιώθηκε όταν οι έρευνες έδειξαν ότι η επίθεση είχε οργανωθεί από το εξωτερικό.

Η απόφαση άλλαξε τον προσανατολισμό της Συμμαχίας. Το ΝΑΤΟ, το οποίο είχε δημιουργηθεί για να αντιμετωπίσει συμβατικές στρατιωτικές απειλές, άρχισε να δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη διεθνή τρομοκρατία, στις ασύμμετρες απειλές και στις επιχειρήσεις εκτός της παραδοσιακής του γεωγραφικής περιοχής.

Περισσότερη ασφάλεια, λιγότερη ιδιωτικότητα

Οι επιθέσεις άλλαξαν και την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων. Οι έλεγχοι στα αεροδρόμια έγιναν αυστηρότεροι, οι κυβερνήσεις ενίσχυσαν τη φύλαξη των συνόρων και οι υπηρεσίες πληροφοριών απέκτησαν διευρυμένες αρμοδιότητες.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Patriot Act αύξησε τις δυνατότητες παρακολούθησης και συλλογής δεδομένων από τις κρατικές υπηρεσίες. Οι υποστηρικτές του υποστήριξαν ότι τα νέα εργαλεία ήταν αναγκαία για την πρόληψη τρομοκρατικών επιθέσεων. Οι επικριτές, αντίθετα, προειδοποίησαν για περιορισμό των πολιτικών ελευθεριών και ανεπαρκή δικαστικό έλεγχο.

Παράλληλα, οι ΗΠΑ δημιούργησαν το κέντρο κράτησης στο Γκουαντάναμο. Οι πρακτικές κράτησης, ανάκρισης και μεταφοράς υπόπτων προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άνοιξαν μια διεθνή συζήτηση που παραμένει ενεργή.

Οι συνέπειες που συνεχίζονται

Η τραγωδία δεν τελείωσε όταν καθάρισε η περιοχή του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου. Χιλιάδες επιζώντες, κάτοικοι και εργαζόμενοι στις επιχειρήσεις διάσωσης και αποκατάστασης εμφάνισαν μακροχρόνια προβλήματα υγείας εξαιτίας της έκθεσης στη σκόνη και σε τοξικές ουσίες.

Παράλληλα, οι πόλεμοι που ακολούθησαν κόστισαν ανθρώπινες ζωές, προκάλεσαν τεράστιες μετακινήσεις πληθυσμών και αναδιαμόρφωσαν τις διεθνείς σχέσεις. Η αντιτρομοκρατική πολιτική επηρέασε τη νομοθεσία, τη διπλωματία και τη λειτουργία των υπηρεσιών ασφαλείας σε ολόκληρο τον κόσμο.

Οι επιθέσεις επηρέασαν επίσης τις μουσουλμανικές κοινότητες σε πολλές δυτικές χώρες, καθώς η αύξηση της καχυποψίας και των περιστατικών ισλαμοφοβίας δημιούργησε νέες κοινωνικές εντάσεις.