Η τελευταία μονομαχία στην Ελλάδα που κατέληξε σε τραγωδία

Σαν σήμερα, στις 18 Ιουνίου 1904, γράφτηκε μία από τις πιο σκοτεινές και παράδοξες σελίδες της νεότερης πολιτικής ιστορίας της Ελλάδας. Ο βουλευτής Τρικάλων Κωνσταντίνος (Κοκός) Χατζηπέτρος έπεσε νεκρός σε μονομαχία με τον τότε υπουργό Παιδείας Σπύρο Στάη, σε ένα περιστατικό που συγκλόνισε την κοινή γνώμη και οδήγησε στην οριστική κατάργηση των μονομαχιών στη χώρα.

Η υπόθεση ξεκίνησε από μια πολιτική αντιπαράθεση που εξελίχθηκε σε ζήτημα προσωπικής τιμής και κατέληξε σε αιματοχυσία.

Ο υπουργός Παιδείας Σπύρος Στάης, ο οποίος σκότωσε τον βουλευτή Κωνσταντίνο Χατζηπέτρο στη μοιραία μονομαχία της 18ης Ιουνίου 1904. (Φωτ.: αρχείο εποχής)

Η σύγκρουση μέσα στη Βουλή

Το 1904 πρωθυπουργός της χώρας ήταν ο Γεώργιος Θεοτόκης και υπουργός Παιδείας ο Σπύρος Στάης.

Ο βουλευτής Τρικάλων Κοκός Χατζηπέτρος είχε υποσχεθεί προεκλογικά σε φίλο του ότι θα εξασφάλιζε για εκείνον την πανεπιστημιακή έδρα της Ανατομίας. Όταν ο Στάης δεν προχώρησε στον διορισμό, ο Χατζηπέτρος αντέδρασε έντονα μέσα στη Βουλή.

Ο διάλογος μεταξύ των δύο ανδρών έμεινε στην ιστορία:

• «Ελησμονήσατε την υπόσχεσιν, που μου εδώσατε, κ. υπουργέ».
• «Πράγματι, το ξέχασα», απάντησε ο Στάης. «Άλλωστε επρόκειτο για ζήτημα υπηρεσιακής ευταξίας. Αυτήν την πολιτική ακολουθώ πάντοτε».
• «Το εξέχασες; Είσαι ένας αγύρτης υπουργός!», φώναξε ο Χατζηπέτρος.

Η ένταση προκάλεσε πανδαιμόνιο στην αίθουσα της Βουλής. Οι δύο άνδρες κινήθηκαν ο ένας εναντίον του άλλου και χρειάστηκε η παρέμβαση ψυχραιμότερων βουλευτών για να αποφευχθεί η συμπλοκή.

Ο βουλευτής Τρικάλων Κωνσταντίνος (Κοκός) Χατζηπέτρος, που τραυματίστηκε θανάσιμα στη μονομαχία με τον Σπύρο Στάη. Η βαριά μυωπία του θεωρήθηκε καθοριστικός παράγοντας στην έκβαση της αναμέτρησης.

Το γάντι της πρόκλησης

Ο Σπύρος Στάης, μέλος μιας από τις ισχυρότερες και ιστορικότερες οικογένειες των Κυθήρων, θεώρησε ότι είχε προσβληθεί προσωπικά και οικογενειακά.

Αποφάσισε να ακολουθήσει το έθιμο της εποχής και προκάλεσε τον Χατζηπέτρο σε μονομαχία, πετώντας κυριολεκτικά το γάντι.

Παρά τις προσπάθειες του πρωθυπουργού Γεωργίου Θεοτόκη να πείσει τον Χατζηπέτρο να ζητήσει συγγνώμη και να λήξει η υπόθεση, οι δύο άνδρες δεν υποχώρησαν.

Η μοιραία μονομαχία στους Τράχωνες

Η μονομαχία πραγματοποιήθηκε τα ξημερώματα της 18ης Ιουνίου 1904, στις 5 το πρωί, σε ερημική περιοχή των Τραχώνων, έξω από την Αθήνα.

Τη διαδικασία διηύθυνε ο τότε βουλευτής Μεγαρίδος Γεώργιος Αναστασόπουλος.

Ο Κωνσταντίνος Χατζηπέτρος ήταν γνωστός ως ευγενικός άνθρωπος και καλός οικογενειάρχης. Ωστόσο, είχε ένα σοβαρό μειονέκτημα για μια μονομαχία με πιστόλια: υπέφερε από έντονη μυωπία.

Αυτό το γεγονός αποδείχθηκε καθοριστικό.

Η στιγμή του θανάτου

Στη Βουλή ξεκίνησε η σφοδρή αντιπαράθεση μεταξύ Χατζηπέτρου και Στάη για τον διορισμό πανεπιστημιακού καθηγητή, η οποία οδήγησε τελικά στη μονομαχία.

Τη σκηνή περιέγραψε αργότερα ο δημοσιογράφος Κώστας Μάγερ στο βιβλίο του «Ελληνικά δημοσιογραφικά ανέκδοτα»:

«Πυροβόλησαν ταυτόχρονα. Ο Χατζηπέτρος, μετά τον πυροβολισμό, στροβιλίζεται, το πιστόλι φεύγει από τα χέρια του, και αυτός πέφτει μπρούμυτα. Όλοι σπεύδουν προς το μέρος του».

Ο γιατρός Φωκάς, που βρισκόταν στο σημείο, διαπίστωσε ότι η σφαίρα είχε διαπεράσει το στήθος του βουλευτή.

Ο Χατζηπέτρος αιμορραγούσε βαριά και λίγη ώρα αργότερα μεταφέρθηκε στο Πολιτικό Νοσοκομείο της Αθήνας.

Ήταν όμως ήδη αργά.

Στις 10 το πρωί ο βουλευτής Τρικάλων άφησε την τελευταία του πνοή.

Η παραίτηση του Στάη και η κατάργηση των μονομαχιών

Η είδηση προκάλεσε σοκ σε ολόκληρη τη χώρα.

Η κυβέρνηση αναγκάστηκε να κινηθεί άμεσα και προχώρησε στην κατάργηση των μονομαχιών με ειδική νομοθετική ρύθμιση.

Ο Σπύρος Στάης υπέβαλε αμέσως την παραίτησή του από το υπουργείο Παιδείας, ενώ η Δικαιοσύνη ξεκίνησε ανακριτική διαδικασία.

Ο πρώην υπουργός προφυλακίστηκε και οδηγήθηκε σε δίκη στο Κακουργιοδικείο της Σύρου στις 19 Οκτωβρίου 1904.

Η αθώωση και η επιστροφή στην πολιτική

Παρά τον θόρυβο που είχε προκαλέσει η υπόθεση, το δικαστήριο έκρινε αθώο τον Σπύρο Στάη μετά από σύντομη ακροαματική διαδικασία.

Έτσι επέστρεψε στην πολιτική ζωή και μόλις λίγους μήνες αργότερα, τον Ιούνιο του 1905, ανέλαβε ξανά το χαρτοφυλάκιο του υπουργείου Παιδείας στη νέα κυβέρνηση Θεοτόκη.

Η υπόθεση Χατζηπέτρου – Στάη έμεινε στην ιστορία ως η τελευταία θανατηφόρα μονομαχία στην Ελλάδα και αποτέλεσε το γεγονός που έβαλε οριστικά τέλος σε μια πρακτική που για δεκαετίες θεωρούνταν ζήτημα τιμής για την πολιτική και κοινωνική ελίτ της εποχής.