Η ναζιστική θηριωδία που χαράχτηκε ανεξίτηλα στη μνήμη της Ελλάδας

Σαν σήμερα, στις 10 Ιουνίου 1944, το Δίστομο Βοιωτίας μετατρέπεται σε τόπο μαρτυρίου, γράφοντας μία από τις πιο σκοτεινές και αιματοβαμμένες σελίδες της γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα. Μέσα σε λίγες ώρες, στρατεύματα των SS εξαπολύουν ένα πρωτοφανές κύμα βίας, αφήνοντας πίσω εκατοντάδες νεκρούς αμάχους, κατεστραμμένα σπίτια και μια πληγή που παραμένει ανοιχτή στη συλλογική μνήμη μέχρι σήμερα.

Η φρίκη που έζησε το Δίστομο

Το απόγευμα της 10ης Ιουνίου 1944, μονάδες των γερμανικών SS εισέβαλαν στο χωριό ως αντίποινα για ενέδρα ανταρτών στην περιοχή κοντά στο Στείρι. Παρότι δεν υπήρξαν αποδείξεις ότι οι κάτοικοι συμμετείχαν στην επίθεση, οι ναζιστικές δυνάμεις προχώρησαν σε αδιανόητες ωμότητες.

Σπαρακτική σκηνή στο Δίστομο μετά τη σφαγή της 10ης Ιουνίου 1944, με κατοίκους να μεταφέρουν νεκρό συγγενή ανάμεσα στα θύματα της ναζιστικής θηριωδίας

Ο απολογισμός της σφαγής υπήρξε συγκλονιστικός: 228 άμαχοι εκτελέστηκαν αδιακρίτως – 117 γυναίκες και 111 άνδρες, ανάμεσά τους 53 παιδιά ηλικίας κάτω των 16 ετών. Πρόκειται για μία από τις πιο αποτρόπαιες θηριωδίες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ελλάδα. Σύμφωνα μάλιστα με τον απεσταλμένο του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, George Wehrly, τα θύματα στην ευρύτερη περιοχή εκτιμάται πως έφτασαν περίπου τα 600.

Αντίποινα χωρίς διάκριση

Οι στρατιώτες των SS δεν περιορίστηκαν στις εκτελέσεις. Σπίτια παραδόθηκαν στις φλόγες, οικογένειες ξεκληρίστηκαν, γυναίκες υπέστησαν βιασμούς, ενώ παιδιά και βρέφη βρέθηκαν στο στόχαστρο μιας ακραίας βαρβαρότητας.

Ανάμεσα στις πιο σοκαριστικές μαρτυρίες συγκαταλέγεται ο αποκεφαλισμός του ιερέα του χωριού μπροστά στα μάτια κατοίκων, ενώ υπάρχουν αναφορές για πτώματα κρεμασμένα σε δέντρα με στόχο τον εκφοβισμό και την απόλυτη τρομοκράτηση όσων επέζησαν.

Τα ονόματα των θυμάτων χαραγμένα στο μνημείο μνήμης στο Δίστομο – μια διαρκής υπενθύμιση της θηριωδίας.

Οι μαρτυρίες που δεν αφήνουν κανέναν ασυγκίνητο

Οι αφηγήσεις των επιζώντων αποτυπώνουν με τον πιο ωμό τρόπο τη φρίκη εκείνης της ημέρας.

«Για τέσσερις μέρες το χωριό ήταν ανοιχτό νεκροταφείο. Τόσο έκαναν να θάψουν τους νεκρούς. Πτώματα παντού, όλο το χωριό μύριζε θάνατο», είχε πει ο Χρήστος Παπανικολάου.

Ο Θανάσης Πανουργιάς θυμόταν έντονα ακόμη και χρόνια αργότερα τη στιγμή που αντίκρισε για πρώτη φορά γυναίκες χωρίς πένθος:

«Γυμνάσιο θα πήγαινα στη Λιβαδειά. Όταν, λοιπόν, με πήρε ο πατέρας μου από εδώ και μπήκαμε στο λεωφορείο να πάμε στη Λιβαδειά, φτάνοντας στο κέντρο της πόλης και μόλις βγήκαμε στην πλατεία τρελάθηκα. Είδα γυναίκες να φοράνε πολύχρωμα ρούχα. Λέω στον πατέρα μου, μπαμπά τι συμβαίνει εδώ, αυτές οι κυρίες γιατί δεν φοράνε μαύρα;».

Το Μαυσωλείο Διστόμου, όπου φυλάσσονται τα οστά των θυμάτων της ναζιστικής σφαγής της 10ης Ιουνίου 1944.
Πηγή φωτογραφίας: Eurokinissi

Ανατριχιαστική είναι και η περιγραφή της Παναγούλας Σκούτα:

«Ενώθηκε το κρασί με το αίμα των σκοτωμένων και έγινε μια θάλασσα αίματος και κρασιού, μια πηχτή κρέμα που πάνω της έπλεαν πτώματα και σερνόμαστε μωροζώντανοι».

Συγκλονίζει επίσης η μαρτυρία του Παναγιώτη Περγαντά:

«Φτάνω τρέχοντας και τι να δω! Την αδερφή μου κομματιασμένη, βιασμένη, κατακρεουργημένη. Κατασκισμένα ρούχα και σάρκες είχαν γίνει ένα. Το αίμα έτρεχε από τα σκέλια της. Τα βυζιά της κατασφαγμένα, φέτες. Το πρόσωπό της παραμορφωμένο και σ’ όλο το σώμα σημάδια άγριας πάλης. Δίπλα της σε μια κούνια το μικρό κορίτσι της τη Ζωή, εφτά μηνών, το είχαν ξεκοιλιάσει, του είχαν κόψει το λαιμό και κρέμονταν τα λαρύγγια του στο στήθος μπλεγμένα με τα βγαλμένα έντερα».

Η φωτογραφία που έκανε τον γύρο του κόσμου

Μία εικόνα από το Δίστομο έμελλε να γίνει σύμβολο του πόνου της Κατοχής. Πρόκειται για τη φωτογραφία της νεαρής Μαρίας Παντίσκα, η οποία δημοσιεύθηκε στο αμερικανικό περιοδικό LIFE λίγους μήνες μετά τη σφαγή. Η νεαρή γυναίκα είχε χάσει τη μητέρα της και πολλούς συγγενείς, ενώ η εικόνα της έγινε διεθνές σύμβολο της ναζιστικής θηριωδίας στην Ελλάδα.

Η εμβληματική φωτογραφία της Μαρίας Παντίσκα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό LIFE και έγινε διεθνές σύμβολο του πένθους του Διστόμου.

Ένας μαρτυρικός τόπος που δεν ξεχνά

Το Δίστομο έχει χαρακτηριστεί μαρτυρική πόλη και κάθε χρόνο τελούνται εκδηλώσεις μνήμης για τα θύματα της ναζιστικής θηριωδίας. Στον λόφο Κανάλες βρίσκεται το Μαυσωλείο Διστόμου, όπου φυλάσσονται τα οστά των θυμάτων, ενώ το Μουσείο Θυμάτων Ναζισμού υπενθυμίζει στις νεότερες γενιές τη φρίκη που βίωσε ο τόπος.

Η Σφαγή του Διστόμου παραμένει μέχρι σήμερα μία ανοιχτή πληγή για την Ελλάδα, ένα διαρκές σύμβολο μνήμης και μια υπενθύμιση του τι μπορεί να γεννήσει ο φανατισμός και ο πόλεμος.