Υποκατάσταση δημόσιας υπηρεσίας από ιδιώτες
(*) O Κώστας Παπαδημητρίου είναι πρόεδρος του Διοικητικού Επιμελητηρίου Ελλάδος, πρώην διευθυντής Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης, στέλεχος υπουργείου Εσωτερικών, εμπειρογνώμονας Δημόσιας Διοίκησης.
Το νομοσχέδιο με τίτλο “Παρεμβάσεις για ένα Κράτος πιο φιλικό στον πολίτη” που συζητείται αυτές τις ημέρες στη Βουλή, εισάγει τη “σύμπραξη” πιστοποιημένων επαγγελματιών στη λειτουργία της Δημόσιας Υπηρεσίας, την οποία προφανώς ταυτόχρονα υποβαθμίζει. Με ειλικρίνεια αναγνωρίζεται στο άρθρο 2 ως ο πρώτος σκοπός του! Από τη ανάγνωση όλου του νομοσχεδίου, γίνεται έυκολα κατανοητό πως πράγματι αυτός είναι ο κυρίαρχος σκοπός, ενώ όλα τα άλλα είναι μικρορυθμίσεις για τα προσχήματα… Και οι υπεύθυνες δηλώσεις (άρθρο 3) χρησιμοποιούνται σε πολλές περιπτώσεις και οι εγκύκλιοι αναρτώνται σε εμφανές σημείο (δες ιστοσελίδα ΥΠΕΣ και άλλων υπουργείων) και η ενημέρωση των πολιτών γίνεται όταν έχουν δώσει ηλεκτρονική διεύθυνση κλπ.
Η γενίκευση της εισόδου ιδιωτών είναι η μεγάλη και συνάμα απαράδεκτη τομή! Αυτό αναδεικύνεται εμφανώς τώρα γιατί στην αρχικά παρουσιασθείσα εκδοχή του νομοσχεδίου δεν φαινόταν σε όλη της την έκταση. Είναι χαρακτηριστικό πως η ΟΚΕ ίσα που το αναφέρει ως άρθρο 3… Πάλι καλά που η ρύθμιση έχει τεθεί ως διακριτική ευχέρεια (“δύναται”) και δεν είναι συνιστά δεσμία αρμοδιότητα… Και με αυτήν όμως τη δυνατότητα, μια κυβέρνηση όπως η σημερινή θα φροντίσει να αξιοποιήσει πλήρως τις ευκαιρίες και κατ’ αυτόν τον τρόπο θα μοιράζει αφειδώς εργασία σε διάφορους επαγγελματίες τους οποίους μια χαρά μπορεί να πιστοποιεί, είτε στο “δικό της” ΕΚΔΔΑ με μεθόδους και διαδικασίες πλήρως ελεγχόμενες είτε αυτοί να πιστοποιούνται από τους συλλογικούς φορείς τους (ΔΣΑ για δικηγόρους, ΤΕΕ για μηχανικούς, ΟΕΕ για οικονομολόγους-λογιστές κλπ). Ετσι μάλιστα που οι περισσότερες δημόσιες υπηρεσίες είναι υποστελεχωμένες μια χαρά δικαιολογία υπάρχει αντί για ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ να κάνουν οι ηγεσίες των διαφόρων κρατικών φορέων αναθέσεις σε “πιστοποιημένους επαγγελματίες” ιδιώτες…
Η δημόσια υπηρεσία όμως συνιστά κάτι πολύ περισσότερο από ένα απλό άθροισμα ατομικών ενεργειών υπαλλήλων που μπορούν να αντικατασταθούν από εργασία “επαγγελματιών” ατομικά προσδιορισμένων. Οταν μάλιστα για να κάνει την ανατεθείσα εργασία ένας ιδιώτης η δημόσια πηρεσία θα του δίνει όλα τα στοιχεία τότε θα ανατρέπεται πλήρως το σχήμα και η δημόσια υπηρεσία θα εργάζεται για να εξυπηρετήσει τον “επαγγελματία” που έχει αναλάβει έναντι αμοιβής το έργο της…
Στην πιο σοβαρή αντίκρουση, η ανεξέλεγκτων διαστάσεων είσοδος ιδιωτών στη λειτουργία των δημοσίων υπηρεσιών είναι ευθέως αντισυνταγματική, καθότι το Σύνταγμα αναγνωρίζει και τη σαφή διάκριση δημόσιου-ιδιωτικού και την ισχύουσα γραφειοκρατική οργάνωση των υπηρεσιών, στην οποία μόνο κατ’ εξαίρεση δέχεται ιδιώτες (103παρ8)…
Το νομοσχέδιο είναι χαρακτηριστική περίπτωση ευκαιριακότητας (γι αυτό το εισηγείται ο αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και όχι ο αρμόδιος Υπουργός Εσωτερικών) αποσπασματικότητας (επιλαμβάνεται πολλών πεδίων πολιτικής χωρίς λογική αλληλουχία), άρα κάκιστης νομοθέτησης. Ρυθμίζει μια σειρά άσχετων μεταξύ των πεδίων, οριζόντιου χαρακτήρα, χωρίς να είναι βέβαιο ότι έχουν προβλεφθεί πλήρως οι συνέπειές του, καθότι η σχετική αιτιολόγηση είναι ανεπαρκής αφού ο υπουργός επικρατείας δεν έχει πίσω του υπουργική δομή να τον υποστηρίζει με θεμσική μνήμη-τεκμηρίωση. Κατά συνέπεια, με αυτό παραβιάζονται οι αρχές της καλής νομοθέτησης, όπως αυτές ορίζονται στον ίδιο τον ν. 4622/2019, ο οποίος απαιτεί ρητά τεκμηριωμένη ανάλυση αναγκαιότητας, αναλογικότητας και αποτελεσματικότητας πριν από κάθε νομοθετική παρέμβαση, αλλά και ex post αξιολόγηση.
Ε ι δ ι κ ό τ ε ρ α ,
Α) Στο άρθρο 4 εξομειώνεται η δημόσια υπηρεσία με ένα σύνολο ενεργειών τεχνικής φύσεως, τις οποίες θεωρεί ότι μπορεί μια χαρά να φέρει σε πέρας οποιοσδήποτε κάτοχος, σε επαγγελματικό πάντως βαθμό, της σχετικής τεχνικής. Εχουμε συνεπώς την επικράτηση μιας λογικής που υποβαθμίζει τη δημόσια υπηρεσία σε ένα τεχνικής φύσεως επίπεδο, αναδεικνύοντας την ιδεολογική βάση της επιχειρούμενης ρύθμισης. Νεοφιλελευθερισμός και αντι-κρατισμός!
Το Σύνταγμά μας όμως δεν διαπνέεται από τέτοια ιδεολογικά σχήματα αλλά αντιθέτως, ιδεολογική του βάση είναι ο κρατισμός και η σαφής διάκριση μεταξύ δημοσίου (κρατικού) και ιδιωτικού χώρου. Ο δε πρώτος, ο δημόσιος ξεχωρίζει για το κύρος που η έννομη τάξη του αναγνωρίζει και για τους ειδικούς κανόνες τους οποίους υποχρεούται να εφαρμόζει (διοικητικό δίκαιο). Σύμφωνα με τα συνταγματικώς παραδεδεγμένα, η δημόσια υπηρεσία συνιστά διακριτή δομή, είναι εξοπλισμένη με δημόσια εξουσία (=δύναμη καταναγκασμού) και παρότι έχει χάσει μέρος παλαιότερων προνομίων της ακόμα και σήμερα διατηρεί κάποια ιδιαίτερα πλεονεκτήματα σε σχέση με οποιαδήποτε δομή είτε της Κοινωνίας είτε της Οικονομίας.
Επιπλέον, προσαλαμβάνει με ειδικό τρόπο υπαλλήλους, οι οποίοι διαθέτουν μεν προσόντα όπως και όλοι οι άλλοι επαγγελματίες αλλά για να επιτελούν το αυξημένης σπουδαιότητας για το κοινωνικό σύνολο έργο τους, έχουν διασφαλισμένη σχέση μονιμότητας και μια σειρά από άλλα δικαιώματα (μισθού, αδειών, λόγου, συνδικαλισμού κλπ), ενώ ταυτόχρονα επωμίζονται μια σειρά από υποχρεώσεις (εχεμύθειας, μη άσκησης άλλου επαγγέλματος κλπ), την ακριβή εκπλήρωση των οποίων εξασφαλίζει το πειθαρχικό δίκαιο.
Συνέπεια των παραπάνω πλαισίων λειτουργίας μιας δημόσιας υπηρεσίας είναι το ότι αυτή, αφενός εξασφαλίζει την τεχνική ορθότητα μιας ενέργειας διαθέτοντας κατάλληλους υπαλλήλους, οι οποίοι έχουν τις απαιτούμενες εγγυήσεις προκειμένου να διακρίνουν και να αναδεικνύουν το τεχνικά ορθό. Επιπλέον όμως, η δημόσια υπηρεσία δεν αρκείται μόνο στην τεχνική ορθότητα μιας πράξης αλλά και στην ένταξη αυτής μέσα στο γενικότερο-ευρύτερο σχήμα της διοικητικής λειτουργίας, δηλαδή της αρμονικής ενσωμάτωσής της σε μια τρέχουσα δημόσια πολιτική, κάτι που απαιτεί πρόσθετες γνώσεις για τη συνολική λειτουργία και της συγκεκριμένης υπηρεσίας αλλά και της Διοίκησης γενικότερα.
Β) Με το άρθρο 4 εισάγεται ουσιαστικά το ανεύθυνο των ενεργειών της Διοίκησης. Γιατί, ο επαγγελματίας έχει μόνο στατιστικούς φόβους να χρεωθεί κάποια ευθύνη (αν βρεθεί στο ελεγχόμενο 5%), ενώ ο δημόσιος υπάλληλος που θα εκδώσει μια πράξη βασιζόμενος σε λανθασμένη εισήγηση επαγγελματία, δεν φέρει ευθύνη! Μετατρέπεται σε απλό σφραγιδοφύλακα… Ο εγγυητικός του δημοσίου συμφέροντος ρόλος του δημοσίου υπαλλήλου, για την εξυπηρέτηση του οποίου αυτός (ο δημόσιος υπάλληλος) είναι διασφαλισμένος με τη μονιμότητα και δεσμευμένος με ειδική σχέση εξουσίας, καταργείται!
Μαζί όμως με αυτόν, καταργείται και η έννοια της ευθύνης, που είναι κάτι τρισχειρότερο γιατί καταργεί στην πραγματικότητα την έννοια της κρατικής λειτουργίας! Οπως λέει η διάταξη, ο υπάλληλος που θα εκδώσει πράξη, δηλαδή θα βάλει την υπογραφή του και τη σφραγίδα της υπηρεσίας, βασιζόμενος σε σχέδιο που θα έχει συντάξει “πιστοποιημένος επαγγελματίας”, δεν φέρει ευθύνη για την (τεχνική) ορθότητά του! Ενώ, η συγκεκριμένη πράξη θα φέρει τεκμήριο νομιμότητας και άρα θα μπορεί να προσβληθεί ενώπιον των Δικαστηρίων, ωστόσο ο κατονομαζόμενος ως εκδότης της δεν θα έχει ευθύνη για το αν αυτή ακυρωθεί ως παράνομη και αν εξ αιτίας της ζημιωθεί η Διοίκηση! Και ποιος θα έχει την ευθύνη, αν την έχει κανένας; Μένει να απαντηθεί από τους εισηγητές του νομοσχεδίου.
Το θεσπιζόμενο ανεύθυνο των δημοσίων υπαλλήλων πάντως αντιστρατεύεται πλήρως τη γνωστή, βασική αρχή λειτουργίας όλων των κρατικών υπηρεσιών, την αρχή της νομιμότητας (Σύνταγμα 82παρ.2), η οποία προφανώς έχει νόημα μόνο όταν συνοδεύεται από αντίστοιχη ευθύνη εκείνου που την παραβιάζει. Και εδώ συνεπώς, εντοπίζεται μια δυσαρμονία της διάταξης με το συνταγματικό πλαίσιο λειτουργίας της Διοίκησης.
Παράδειγμα: Ανατίθεται σε πιστοποιημένο δικηγόρο ο έλεγχος νομιμότητας πράξεων δήμου μια και η αρμόδια Αποκεντρωμένη Διοίκηση είναι υποστελεχωμένη. Ο δικηγόρος κάνει λάθη και νομιμοποιούνται πολλές κανονιστικές αποφάσεις οι οποίες στη συνέχεια παράγουν προβληματικές ατομικές αποφάσεις κλπ. Οι υπάλληλοι που θα έχουν βασιστεί στις εισηγήσεις δεν φέρουν ευθύνη… Ποιός όμως θα φέρει ευθύνη για τη γενική αναστάτωση που μπορεί να έχει δημιουργηθεί, πχ από τη λανθασμένη επιμέτρηση εισφορών σε χρήμα; Κανείς, μόνο οι πολίτες θα ταλαιπωρούνται και θα έχουν την υποψία της ανισότιμης αντιμετώπισης αφού συμμετείχαν ιδιώτες στην κρίση της υπηρεσίας.
Γ) Το πλέον επικίνδυνο θέμα είναι οι επιπτώσεις (=μακροχρόνιες συνέπειες) που θα προκύψουν μετά βεβαιότητος από τη θέσπιση και εφαρμογή μιας τέτοιας διάταξης. Και αυτές είναι κυρίως δύο:
- Η γνώση ότι μπορεί να δοθεί μια εργασία σε “πιστοποιημένο επαγγελματία”, οι οποίοι προφανώς θα είναι γνωστοί (ως “πιστοποιημένοι”), θα δημιουργήσει μια νέα αγορά, μεταξύ ενδιαφερομένων και πιστοποιημένων, η οποία θα λειτουργεί αδιαφανώς, παράγοντας διαπλοκή και συνακόλουθα διαφθορά, ενώ προφανώς τίθενται θέματα αντικρουούμενων συμφερόντων ιδίως στις περιπτώσεις που θα πληρώνει ο πολίτης την εργασία του “πιστοποιημένου επαγγελαμτία”.
- Η εκάστοτε πολιτική ηγεσία ενός κρατικού φορέα, όπως ήδη γίνεται σε κάποιο βαθμό σήμερα, αντί να περιμένει την εργασία των υπαλλήλων, οι οποίοι μπορεί και να φέρουν αντιρρήσεις, θα προτιμά τη μάλλον βέβαιη εργασία των “πιστοποιημένων επαγγελματιών” που θα συμφωνεί με τις επιλογές της καθότι οι δεύτεροι δεν διαθέτουν τις εγγυήσεις των δημοσίων υπαλλήλων ούτε εργάζονται επιδιώκοντας το δημόσιο συμφέρον. Και αυτή ακριβώς η μετατόπιση του βάρους από τη δημόσια υπηρεσία σε ιδιώτες είναι που θα επιφέρει σύντομα την κατάργηση της πρώτης.
- 18 λεπτά πριν Το σχέδιο των Χιλιανών διαρρηκτών: Πώς «χτυπούν» πολυτελείς κατοικίες στην Ελλάδα
- 1 ώρα πριν Ποια ψηφία να αποφεύγεις στη λοταρία – Τι λέει ειδικός στα τυχερά παιχνίδια
- 2 ώρες πριν Δεν σε παίρνει ο ύπνος; 7 πρακτικές που βοηθούν
