Σρεμπρένιτσα: Τα οστά θάβονται έστω και αργά, τα εγκλήματα ποτέ

Τρεις δεκαετίες μετά την τέλεση γενοκτονίας στην καρδιά της Ευρώπης, η μνήμη του υπόλοιπου κόσμου αρχίζει να εξασθενεί, ενισχυόμενη από μια αδιάκοπη προσπάθεια των δραστών και των συμμάχων τους να αποκρύψουν τα αποδεικτικά στοιχεία. Ωστόσο, η εκτεταμένη σκηνή του εγκλήματος στους λόφους και τα χωράφια γύρω από τη Σρεμπρένιτσα συνεχίζει να «ξεβράζει» τα οστά της.

Στην πόλη Μπρατουνάτς, έξι μίλια (10 χλμ.) βόρεια της Σρεμπρένιτσα, πραγματοποιήθηκε πρόσφατα ομαδική ταφή των λειψάνων θυμάτων που ταυτοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους. Ιμάμηδες απ’ όλη τη χώρα συγκεντρώθηκαν για να προσευχηθούν μπροστά από έξι φέρετρα καλυμμένα με τη μπλε και χρυσή σημαία της Βοσνίας.

Περίπου χίλιοι Βόσνιοι μουσουλμάνοι παρευρέθηκαν στο κοιμητήριο, όπου ένας εκσκαφέας είχε ανοίξει έξι νέους τάφους, εκ των οποίων ένας ήταν μικρός, ώστε να δεχθεί το σώμα ενός βρέφους ενός έτους, της Αλμέρα Παραγκανλίγια, η οποία σκοτώθηκε μαζί με τη μητέρα της, Ζινέτα, από ενόπλους Σέρβους της Βοσνίας όταν εισέβαλαν στο χωριό Γιόσεβα.

Ο Χαϊρουντίν Παραγκανλίγια, σύζυγος της Ζινέτα και πατέρας της Αλμέρα, στεκόταν δίπλα στον τάφο τους, πάνω από 30 χρόνια μετά την τελευταία φορά που τους κράτησε στην αγκαλιά του.

«Είναι ένα είδος ειρήνης να γνωρίζεις τουλάχιστον πού βρίσκονται», είπε, αν και τα βαθουλωμένα μάγουλά του και το απλανές του βλέμμα δεν θύμιζαν άνθρωπο σε ειρήνη· έμοιαζε μάλλον άδειος από θλίψη. Τα λείψανα της μητέρας και του αδελφού του δεν έχουν ακόμη εντοπιστεί.

Παρέμεινε στους τάφους τους πριν ακολουθήσει το πλήθος προς τον στενό δρόμο που οδηγεί από το μουσουλμανικό κοιμητήριο στον κεντρικό δρόμο του Μπρατουνάτς.

Η σερβική αστυνομία κρατούσε την κυκλοφορία σε κίνηση, αλλά δεν υπήρξε άλλη αλληλεπίδραση με τους πενθούντες, οι οποίοι επιβιβάστηκαν σε λεωφορεία για να φύγουν από την πόλη. Οι ντόπιοι Σέρβοι συνέχισαν τις δουλειές τους αποφεύγοντας τη επαφή.

Ήταν σαν οι πενθούντες, έχοντας θάψει τους νεκρούς τους, να είχαν γίνει οι ίδιοι αόρατοι, σαν φαντάσματα.

Το μεγαλύτερο μέρος του σερβικού πληθυσμού του Μπρατουνάτς εγκαταστάθηκε στην πόλη μετά τον πόλεμο, αφού οι μουσουλμάνοι κάτοικοί της σκοτώθηκαν ή εκδιώχθηκαν.

Πολλοί κατοικούν στα σπίτια των νεκρών. Η γενοκτονία δεν αποτελεί θέμα συζήτησης, αν και η πόλη και ολόκληρη η κοιλάδα μέχρι τη Σρεμπρένιτσα έχουν αποκτήσει διαβόητη θέση στην ιστορία.

Περισσότεροι από 8.000 άνδρες και αγόρια (σχεδόν όλοι Βόσνιοι μουσουλμάνοι) σκοτώθηκαν εδώ μέσα σε λίγες ημέρες μετά την 11η Ιουλίου 1995, όταν οι δυνάμεις των Σέρβων της Βοσνίας κατέλαβαν την περιοχή, η οποία υποτίθεται πως ήταν ασφαλής ζώνη υπό την προστασία του ΟΗΕ.

Χιλιάδες Βόσνιοι είχαν ήδη δολοφονηθεί τα τρία προηγούμενα χρόνια του πολέμου στη βορειοανατολική Βοσνία, αλλά η κλίμακα και η ταχύτητα της σφαγής της Σρεμπρένιτσα συγκλόνισαν τον κόσμο και οδήγησαν τελικά στη λήξη του πολέμου.

Η Σρεμπρένιτσα και το Μπρατουνάτς ανήκουν πλέον στη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας (Republika Srpska), που δημιουργήθηκε με τη Συμφωνία του Ντέιτον το 1995. Η διοίκηση της οντότητας διατηρεί την τοπική αστυνομία και υψώνει σερβικές σημαίες σε όλη την περιοχή. Οι ηγέτες της δεν αρνούνται απλώς τη γενοκτονία – δοξάζουν τους δράστες.

«Η πλήρης σιωπή μετά τον πόλεμο έχει εξελιχθεί στην κυριολεκτική εξύμνηση της γενοκτονίας», λέει ο Χαρίζ Χαλιλοβιτς, συγγραφέας και ανθρωπολόγος γεννημένος στη Σρεμπρένιτσα, καθηγητής στο Βασιλικό Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μελβούρνης. «Δεν πρόκειται για περιθωριακές φωνές μίσους, αλλά για εντελώς κυρίαρχο λόγο».

Ο Χαλιλοβιτς μελέτησε πέρυσι δημοφιλή σερβικά τραγούδια που δοξάζουν τη γενοκτονία. Ένα καλεί σε «τριπλή επανάληψη» της σφαγής της Σρεμπρένιτσα και περιλαμβάνει τον στίχο: «Κοιμήσου ήσυχα, Φάτο, όλοι οι δικοί σου σφαγιάστηκαν. Μόνο ο Μούγιο δεν είναι, κρέμεται στην πύλη», χρησιμοποιώντας χαϊδευτικά μουσουλμανικών ονομάτων για να χλευάσει τους επιζώντες.

Ο ηγέτης των Σέρβων της Βοσνίας, Μιλόραντ Ντόντικ, έχει χαρακτηρίσει τη γενοκτονία «σκηνοθετημένη τραγωδία» και ισχυρίζεται ότι πολλοί από τους νεκρούς είναι στην πραγματικότητα ζωντανοί.

Στην τελετή ταφής τον Μάιο στο Μπρατουνάτς, ο επιζών που εκφώνησε τον επικήδειο στάθηκε στην άρνηση του εγκλήματος ως υπαρξιακή απειλή – μια πιθανή δεύτερη γενοκτονία.

«Οι φωνές των νεκρών μας δεν έχουν σιγήσει. Είναι ακόμα μαζί μας και μας ζητούν να μη σιωπήσουμε όσο το έγκλημα της άρνησης κυριαρχεί γύρω μας», είπε η Αλμάσα Σαλίχοβιτς, της οποίας ο μεγαλύτερος αδερφός Αμπντουλάχ σκοτώθηκε το 1995. Η οικογένειά του τον έχει θάψει δύο φορές, καθώς διαφορετικά μέρη του σώματός του εντοπίστηκαν σε διαφορετικούς χρόνους.

Το Κέντρο Μνήμης της Σρεμπρένιτσα, εγκατεστημένο στο παλιό εργοστάσιο μπαταριών του ΟΗΕ στο Ποτοτσάρι, παραμένει νησίδα αντίστασης στη λήθη και την παραχάραξη.

Οι χώροι του φιλοξενούν προσωπικά αντικείμενα των θυμάτων –ρολόγια, ζώνες, τετράδια, ποδοσφαιρικές φανέλες– αναρτημένα σε γυάλινες προθήκες, με φόντο φωτογραφίες των κατόχων τους.

Ο διευθυντής του Κέντρου, Εμίρ Σουλγκαγίτς, τονίζει: «Αυτά τα αντικείμενα αποτελούν συχνά τη μόνη απτή απόδειξη της ύπαρξης κάποιου. Μιλούν για τη ζωή, τον θάνατο και όλα όσα μεσολάβησαν. Όταν τα εκθέτουμε, αφηγούνται μια ολόκληρη σιωπηλή ιστορία».

Περισσότερα:

Γαλλία: Η 11χρονη Λιάνα βρέθηκε νεκρή – Στο μικροσκόπιο ο 41χρονος

Ρουμανία: Έκρηξη από θαλάσσιο drone στο λιμάνι της Κωνστάντζας (βίντεο)

Νεκρός ο ηθοποιός Τζέιμς Χάντι: Τον σκότωσε ο γιος της συντρόφου του