Νέο Κληρονομικό Δίκαιο: Τι αλλάζει σε σπίτια, χρέη, νόμιμη μοίρα και διαθήκες

Ένα ακίνητο, δύο παιδιά και χρέη που αποκαλύπτονται μετά τον θάνατο μπορούν εύκολα να οδηγήσουν σε μακροχρόνιες οικογενειακές και οικονομικές διαμάχες. Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο επιχειρεί να περιορίσει τέτοιες καταστάσεις, εισάγοντας σημαντικές αλλαγές στη νόμιμη μοίρα, στη διανομή της περιουσίας και στην ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη του θανόντος.

Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, ένα παιδί μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να αποκτήσει εξ ολοκλήρου το οικογενειακό ακίνητο, ενώ το άλλο να λάβει χρηματική απαίτηση αντί για ποσοστό συνιδιοκτησίας. Η λύση αυτή δεν εφαρμόζεται αυτόματα, αλλά μπορεί να προβλεφθεί μέσω διαθήκης ή κληρονομικής σύμβασης, να συμφωνηθεί μεταγενέστερα μεταξύ των κληρονόμων ή να προκύψει με δικαστική απόφαση.

Παράλληλα, ενισχύεται η προστασία του κληρονόμου απέναντι σε άγνωστες οφειλές. Κατά κανόνα, αν μετά τον θάνατο εμφανιστούν δάνεια, φορολογικές υποχρεώσεις ή άλλες οφειλές, ο κληρονόμος δεν καλείται να τις εξοφλήσει με τη δική του περιουσία. Η προστασία αυτή, ωστόσο, μπορεί να χαθεί εάν δεν τηρηθούν οι κανόνες διαχείρισης της κληρονομιαίας περιουσίας.

Ο Ν. 5303/2026 αντικαθιστά το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα και εφαρμόζεται κατά κύριο λόγο σε κληρονομικές υποθέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για παλαιότερες περιπτώσεις εξακολουθεί να εφαρμόζεται, ως βασικός κανόνας, το προηγούμενο καθεστώς, με ορισμένες εξαιρέσεις που προβλέπονται στις μεταβατικές διατάξεις.

Προστασία του κληρονόμου από τα χρέη

Μία από τις βασικότερες αλλαγές αφορά την ευθύνη για τα χρέη του θανόντος. Ο κληρονόμος δεν διακινδυνεύει αυτομάτως τη δική του κατοικία, τις καταθέσεις ή τον μισθό του εξαιτίας μιας οφειλής που αποκαλύπτεται μετά την αποδοχή της κληρονομιάς.

Για παράδειγμα, εάν κάποιος κληρονομήσει ακίνητο αξίας 150.000 ευρώ και στη συνέχεια διαπιστωθούν χρέη 220.000 ευρώ, οι πιστωτές μπορούν να ικανοποιηθούν από την κληρονομιαία περιουσία. Το ακίνητο μπορεί ακόμη και να εκποιηθεί, όμως ο κληρονόμος δεν υποχρεώνεται να καλύψει από προσωπικά του χρήματα τη διαφορά των 70.000 ευρώ, εφόσον δεν συντρέχει κάποια εξαίρεση του νόμου.

Η προστασία μπορεί να αρθεί εάν ο κληρονόμος διαθέσει περιουσιακά στοιχεία κατά παράβαση των προβλεπόμενων κανόνων, μειώσει υπαίτια την αξία της κληρονομιάς ή δεν τηρήσει τη νόμιμη σειρά ικανοποίησης των πιστωτών.

Λιγότερη αναγκαστική συνιδιοκτησία

Σημαντική αλλαγή επέρχεται και στη νόμιμη μοίρα. Αντί ο δικαιούχος να αποκτά υποχρεωτικά ποσοστό στην κληρονομιαία περιουσία, το νέο σύστημα προβλέπει κατά κανόνα χρηματική απαίτηση ίση με το μισό της αξίας που θα ελάμβανε χωρίς διαθήκη.

Έτσι, αν ένας γονέας με δύο παιδιά αφήσει με διαθήκη σπίτι αξίας 240.000 ευρώ μόνο στο ένα, το άλλο παιδί μπορεί να δικαιούται 60.000 ευρώ αντί να αποκτήσει ποσοστό 25% στο ακίνητο, εφόσον δεν υπάρχουν άλλοι παράγοντες που μεταβάλλουν τον υπολογισμό.

Το παιδί που κληρονομεί το ακίνητο μπορεί επομένως να το διατηρήσει εξ ολοκλήρου, καταβάλλοντας το αντίστοιχο ποσό στον άλλο δικαιούχο. Εάν δεν υπάρχει η απαιτούμενη ρευστότητα, μπορεί να αναζητηθεί συμφωνία, χρηματοδότηση ή διαφορετικός τρόπος διανομής. Σε ειδικές περιπτώσεις, το δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει την απόδοση ποσοστού ή άλλου περιουσιακού στοιχείου αντί χρημάτων.

Κληρονομική σύμβαση πριν από τον θάνατο

Νέα δυνατότητα αποτελεί και η κληρονομική σύμβαση, μέσω της οποίας ο ιδιοκτήτης μπορεί όσο βρίσκεται εν ζωή να οργανώσει δεσμευτικά τη διαδοχή της περιουσίας του.

Η σύμβαση συντάσσεται ενώπιον συμβολαιογράφου και μπορεί να καθορίζει ποιος θα είναι κληρονόμος ή ποιος θα αποκτήσει συγκεκριμένο ακίνητο, επιχείρηση ή άλλο περιουσιακό στοιχείο.

Με τον τρόπο αυτό, ένας γονέας μπορεί, για παράδειγμα, να προβλέψει ότι το ένα παιδί θα αναλάβει την οικογενειακή επιχείρηση και το άλλο θα αποκτήσει το σπίτι, καθορίζοντας ταυτόχρονα πώς θα εξισορροπηθεί τυχόν διαφορά στην αξία.

Αποδοχή και διανομή με μία πράξη

Το νέο πλαίσιο προβλέπει επίσης τη δυνατότητα σύμβασης διανομής μεταξύ των συγκληρονόμων μετά τον θάνατο. Με μία συμβολαιογραφική πράξη μπορούν να καθορίσουν πώς θα μοιραστεί η περιουσία, ενώ η ίδια πράξη λειτουργεί και ως αποδοχή της κληρονομιάς.

Έτσι, εάν δύο αδέλφια κληρονομήσουν ένα σπίτι, ένα οικόπεδο και καταθέσεις, μπορούν να συμφωνήσουν από την αρχή ποιος θα πάρει κάθε περιουσιακό στοιχείο και να χρησιμοποιήσουν τα διαθέσιμα χρήματα για την εξισορρόπηση των αξιών, χωρίς να προηγηθεί υποχρεωτική συνιδιοκτησία σε όλα.

Διαθήκες και επιζών σύζυγος

Οι ιδιόγραφες διαθήκες εξακολουθούν να ισχύουν, αλλά τροποποιούνται ορισμένες διαδικασίες που αφορούν την κατάθεση, τη δημοσίευση και τα αποτελέσματά τους. Παράλληλα, εισάγονται ειδικές εγγυήσεις για διαθήκες που συντάσσονται από άτομα τα οποία φιλοξενούνται ή νοσηλεύονται σε μονάδες υγείας και κοινωνικής φροντίδας.

Ενισχύονται επίσης τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου. Όταν υπάρχει ένα παιδί, η εξ αδιαθέτου μερίδα του αυξάνεται στο ένα τρίτο, ενώ με δύο ή περισσότερα παιδιά παραμένει στο ένα τέταρτο. Επιπλέον, αποκτά δικαίωμα αποκλειστικής και χωρίς αντάλλαγμα χρήσης της οικογενειακής κατοικίας για ένα έτος.

Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ορισμένα δικαιώματα προβλέπονται και για πρόσωπο που συζούσε μόνιμα με τον θανόντα χωρίς γάμο.

Οι ενστάσεις της ΠΟΜΙΔΑ

Η ΠΟΜΙΔΑ εκτιμά θετικά τις αλλαγές, επισημαίνει ωστόσο ότι η επιτυχία του θεσμού των κληρονομικών συμβάσεων θα εξαρτηθεί και από τη φορολογική τους μεταχείριση. Η Ομοσπονδία ζητά οι κληρονομικές συμβάσεις μεταξύ γονέων, παιδιών και εγγονών να υπάγονται στο ίδιο ευνοϊκό πλαίσιο με τις γονικές παροχές και τις δωρεές, με αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ για συγγενείς πρώτης κατηγορίας. Διαφορετικά, προειδοποιεί ότι το φορολογικό κόστος μπορεί να αποθαρρύνει τις οικογένειες από τη χρήση του νέου θεσμού.

Περισσότερα:

Παιδικοί σταθμοί: Ποιοι δικαιούνται voucher – Το “κλειδί” των 37.000 ευρώ

Αυξήσεις σε αεροδρόμια και αναμονή ταξί – Σταθερή η βασική ταρίφα και η ελάχιστη χρέωση των 4 ευρώ

Πλειστηριασμοί: «Παγώνουν» για 12 μήνες στους πυρόπληκτους – Ποιους αφορά

«Κουμπαράς» για τα παιδιά: Έως 77.000 ευρώ στην ενηλικίωση με συμμετοχή του κράτους