Ένσημα στο εξωτερικό: Πώς συνυπολογίζονται για τη θεμελίωση σύνταξης
Χιλιάδες εργαζόμενοι που έχουν ασφαλιστεί τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό μπορούν να συνυπολογίσουν τα έτη ασφάλισής τους για να θεμελιώσουν συνταξιοδοτικό δικαίωμα.
Η δυνατότητα αφορά όσους εργάστηκαν σε κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, δηλαδή στη Νορβηγία, στην Ισλανδία και στο Λιχτενστάιν, στην Ελβετία και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αντίστοιχη διαδικασία προβλέπεται για χώρες με τις οποίες η Ελλάδα έχει συνάψει διμερή σύμβαση κοινωνικής ασφάλισης.
Το βασικό σημείο που πρέπει να γνωρίζουν οι ασφαλισμένοι είναι ότι τα ένσημα του εξωτερικού **δεν μεταφέρονται** στην Ελλάδα και δεν μετατρέπονται σε ελληνικές ασφαλιστικές εισφορές. Συνυπολογίζονται, όμως, με τον ελληνικό χρόνο προκειμένου να εξεταστεί εάν συμπληρώνονται οι χρονικές προϋποθέσεις για τη χορήγηση σύνταξης.
Πώς γίνεται ο συνυπολογισμός
Για τη θεμελίωση του δικαιώματος, οι ασφαλιστικοί φορείς λαμβάνουν υπόψη το σύνολο των περιόδων ασφάλισης που έχουν πραγματοποιηθεί στις εμπλεκόμενες χώρες.
Για παράδειγμα, ένας ασφαλισμένος που έχει πραγματοποιήσει 10 έτη ασφάλισης στην Ελλάδα και 20 έτη στη Γερμανία μπορεί να εμφανίζει συνολικό ασφαλιστικό χρόνο 30 ετών για τον έλεγχο των χρονικών προϋποθέσεων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο e-ΕΦΚΑ θα υπολογίσει ελληνική σύνταξη για ολόκληρη την 30ετία. Η Ελλάδα θα καταβάλει το ποσό που αντιστοιχεί στον ελληνικό χρόνο ασφάλισης, ενώ η Γερμανία θα εξετάσει και θα καταβάλει ξεχωριστά το τμήμα που αναλογεί στα χρόνια εργασίας στη δική της επικράτεια.
Κάθε κράτος εφαρμόζει τη δική του νομοθεσία, εξετάζει χωριστά το δικαίωμα και εκδίδει ανεξάρτητη συνταξιοδοτική απόφαση. Επομένως, ο ασφαλισμένος μπορεί να λαμβάνει δύο ή περισσότερες συντάξεις από διαφορετικές χώρες.
Διαφορετικά όρια ηλικίας
Η συμπλήρωση των προϋποθέσεων στην Ελλάδα δεν συνεπάγεται ότι αρχίζει αυτομάτως και η καταβολή της σύνταξης από την άλλη χώρα.
Κάθε κράτος έχει τα δικά του ηλικιακά όρια και τις δικές του προϋποθέσεις συνταξιοδότησης. Έτσι, ένας ασφαλισμένος μπορεί να αρχίσει να λαμβάνει την ελληνική σύνταξη σε μία συγκεκριμένη ηλικία και το τμήμα της σύνταξης από το εξωτερικό αργότερα, όταν συμπληρώσει το όριο που ισχύει στην αντίστοιχη χώρα.
Ο διπλός υπολογισμός από τον e-ΕΦΚΑ
Ακόμη και όταν ο ελληνικός χρόνος επαρκεί από μόνος του για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος, οι ευρωπαϊκοί κανόνες συντονισμού εφαρμόζονται υποχρεωτικά.
Στην περίπτωση αυτή, ο e-ΕΦΚΑ πραγματοποιεί δύο υπολογισμούς:
* Τον αυτοτελή υπολογισμό, με βάση αποκλειστικά τον χρόνο ασφάλισης στην Ελλάδα.
* Τον αναλογικό υπολογισμό, αφού προηγουμένως συνυπολογιστούν και οι περίοδοι ασφάλισης στο εξωτερικό.
Στον ασφαλισμένο χορηγείται το ευνοϊκότερο από τα δύο ποσά που προκύπτουν από τον ελληνικό φορέα.
Τι γίνεται με την παράλληλη ασφάλιση
Εάν κατά το ίδιο χρονικό διάστημα ο ασφαλισμένος εργαζόταν ή ασφαλιζόταν ταυτόχρονα στην Ελλάδα και σε άλλη χώρα, ο παράλληλος χρόνος δεν προσμετράται δύο φορές για τη συμπλήρωση των απαιτούμενων ετών.
Οι επικαλυπτόμενες περίοδοι λαμβάνονται υπόψη μόνο μία φορά, σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες συντονισμού των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης.
Δεν χάνονται οι περίοδοι κάτω του έτους
Ειδική πρόβλεψη υπάρχει για όσους εργάστηκαν σε μία χώρα για διάστημα μικρότερο του ενός έτους.
Ο χρόνος αυτός δεν χάνεται. Κατά κανόνα, λαμβάνεται υπόψη από τη χώρα ή τις χώρες που θα χορηγήσουν σύνταξη. Όταν υπάρχει ασφάλιση σε περισσότερα κράτη, το μικρότερο του έτους διάστημα κατανέμεται αναλογικά, σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες.
Σε ποιες χώρες εφαρμόζονται διμερείς συμφωνίες
Εκτός από το ευρωπαϊκό πλαίσιο, η Ελλάδα έχει συνάψει 12 συμφωνίες κλασικού τύπου που περιλαμβάνουν διατάξεις για τον συνυπολογισμό ασφαλιστικών περιόδων.
Οι συμφωνίες αυτές αφορούν την Αίγυπτο, την Αργεντινή, την Αυστραλία, τη Βενεζουέλα, τη Βραζιλία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, το Κεμπέκ, τη Μολδαβία, τη Νέα Ζηλανδία, την Ουρουγουάη και τη Σερβία.
Δεν έχουν όλες οι συμφωνίες ακριβώς το ίδιο πεδίο εφαρμογής. Ειδικά ορισμένες παλαιότερες συμβάσεις δεν καλύπτουν τη νομοθεσία για τις συντάξεις των δημοσίων υπαλλήλων και των ναυτικών. Για τον λόγο αυτόν απαιτείται έλεγχος της συγκεκριμένης σύμβασης ανάλογα με τη χώρα και την ασφαλιστική ιδιότητα του ενδιαφερομένου.
Για χρόνο εργασίας σε χώρα που δεν καλύπτεται από τους ευρωπαϊκούς κανόνες ή από διμερή σύμβαση, πρέπει να εξετάζεται χωριστά εάν μπορεί να αξιοποιηθεί και με ποιες προϋποθέσεις.
Πού υποβάλλεται η αίτηση
Κατά κανόνα, ο ασφαλισμένος υποβάλλει την αίτηση συνταξιοδότησης στον αρμόδιο φορέα της χώρας στην οποία κατοικεί. Δεν χρειάζεται να καταθέσει ξεχωριστή αίτηση σε κάθε κράτος όπου εργάστηκε, αρκεί να δηλώσει όλες τις χώρες και τις αντίστοιχες περιόδους ασφάλισης.
Εάν ο ενδιαφερόμενος κατοικεί στην Ελλάδα, η αίτηση υποβάλλεται στον e-ΕΦΚΑ. Εάν κατοικεί σε άλλη χώρα της Ε.Ε., του ΕΟΧ ή στην Ελβετία, απευθύνεται στον φορέα κοινωνικής ασφάλισης της χώρας κατοικίας του, ο οποίος διαβιβάζει την αίτηση στις υπόλοιπες εμπλεκόμενες υπηρεσίες.
Η διαπίστωση του ξένου χρόνου
Ο ασφαλισμένος μπορεί να ζητήσει από τον e-ΕΦΚΑ τη διαπίστωση του χρόνου ασφάλισης που έχει πραγματοποιήσει στο εξωτερικό, χωρίς να περιμένει απαραίτητα την υποβολή της αίτησης συνταξιοδότησης.
Το αίτημα υποβάλλεται στο Τμήμα Ασφάλισης και Εισφορών της αρμόδιας Τοπικής Διεύθυνσης του e-ΕΦΚΑ. Στην αίτηση μπορούν να δηλωθούν ταυτόχρονα όλες οι χώρες στις οποίες υπάρχει ασφαλιστικός χρόνος.
Ο e-ΕΦΚΑ διαβιβάζει το αίτημα στον αρμόδιο ξένο φορέα μέσω του ευρωπαϊκού ηλεκτρονικού συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών EESSI. Όταν παραληφθεί η απάντηση, ο ξένος χρόνος μετατρέπεται σε έτη, μήνες και ημέρες, ώστε να μπορεί να αξιοποιηθεί σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία.
Ποια στοιχεία χρειάζονται
Το σημαντικότερο στοιχείο είναι ο αριθμός κοινωνικής ασφάλισης που είχε ο εργαζόμενος στην ξένη χώρα. Χρήσιμα είναι επίσης έγγραφα που αποδεικνύουν τις περιόδους εργασίας, τις επιχειρήσεις στις οποίες απασχολήθηκε και το είδος της επαγγελματικής δραστηριότητας.
Σε περίπτωση που δεν υπάρχουν διαθέσιμα έγγραφα, ο ασφαλισμένος πρέπει να δηλώσει όσο το δυνατόν ακριβέστερα:
* Τα χρονικά διαστήματα απασχόλησης.
* Την επωνυμία και τη διεύθυνση των εργοδοτών.
* Το είδος της εργασίας.
* Τον τόπο κατοικίας κατά την αντίστοιχη περίοδο.
* Τον ξένο αριθμό ασφάλισης, εφόσον είναι γνωστός.
Η απουσία βασικών στοιχείων δεν αποκλείει αυτομάτως την αναζήτηση του χρόνου, αλλά μπορεί να δυσκολέψει την ταυτοποίηση και να καθυστερήσει σημαντικά την απάντηση του αλλοδαπού φορέα.
Τα λάθη που προκαλούν καθυστερήσεις
Συχνό λάθος είναι να δηλώνεται η εργασία στο εξωτερικό μόνο κατά την τελευταία στιγμή, μαζί με την αίτηση συνταξιοδότησης. Η ανταλλαγή στοιχείων μεταξύ των ασφαλιστικών φορέων μπορεί να απαιτήσει πρόσθετο χρόνο, ιδιαίτερα όταν λείπουν αριθμοί ασφάλισης ή υπάρχουν διαφορετικές καταχωρίσεις στα προσωπικά στοιχεία.
Οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να ζητούν εγκαίρως τη διαπίστωση του ξένου χρόνου, να δηλώνουν όλες τις χώρες στις οποίες εργάστηκαν και να ελέγχουν τη βεβαίωση που εκδίδεται. Εάν διαφωνούν με τις περιόδους που επιβεβαίωσε ο ξένος φορέας, μπορούν να ζητήσουν επανέλεγχο, προσκομίζοντας τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία.
Ο χρόνος εργασίας στο εξωτερικό μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός για τη θεμελίωση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος. Δεν αυξάνει, όμως, αυτομάτως την ελληνική σύνταξη σαν να είχαν καταβληθεί όλες οι εισφορές στην Ελλάδα. Κάθε χώρα αναλαμβάνει το κόστος που αντιστοιχεί στον δικό της ασφαλιστικό χρόνο, εφαρμόζοντας τις προϋποθέσεις και τα όρια ηλικίας της εθνικής της νομοθεσίας.
