Η πτώση του αγάλματος του Χότζα στα Τίρανα

Στις 6 Φεβρουαρίου 1991, φοιτητές του πανεπιστημίου της αλβανικής πρωτεύουσας βγήκαν στους δρόμους, διεκδικώντας μεταξύ άλλων, τη μετονομασία του πανεπιστημίου των Τιράνων. Την εποχή εκείνη το ίδρυμα έφερε ακόμη την ονομασία «Πανεπιστήμιο Ενβέρ Χότζα», και κεντρικό αίτημα των κινητοποιήσεων ήταν να αφαιρεθεί το όνομα του πρώην ηγέτη της Αλβανίας από αυτό.

Η κατάρρευση του καθεστώτος τον Δεκέμβριο του 1990

Το αυταρχικό και κλειστό καθεστώς του Χότζα είχε ήδη κλονιστεί καθοριστικά τον Δεκέμβριο του 1990. Έξι χρόνια μετά τον θάνατό του, φοιτητές του Πανεπιστημίου των Τιράνων πρωτοστάτησαν σε εκτεταμένες εκδηλώσεις διαμαρτυρίας, με συνθήματα όπως «Κάτω ο κομμουνισμός» και «Τέρμα στη δικτατορία». Οι αντιδράσεις δεν έμειναν μόνο στον πανεπιστημιακό χώρο: γρήγορα εξαπλώθηκαν και στον υπόλοιπο λαό, αυξάνοντας την πίεση προς την πολιτική ηγεσία.

Οι εξελίξεις αυτές ανάγκασαν τον διάδοχο του Χότζα, Ραμίζ Αλία, να προχωρήσει στη νομιμοποίηση του πολιτικού πλουραλισμού. Έτσι, την επόμενη ημέρα ιδρύθηκε το Δημοκρατικό Κόμμα, ο μεγαλύτερος αντιπολιτευτικός πολιτικός σχηματισμός, ενώ ανακοινώθηκαν και εκλογές για τον Μάρτιο του 1991.

Η εικόνα μιας πρωτεύουσας σε αναβρασμό

Την ατμόσφαιρα της περιόδου αποτύπωσε χαρακτηριστικά η «Καθημερινή» σε δημοσίευμά της στις 21 Φεβρουαρίου 1991, περιγράφοντας την κλιμάκωση και το κλίμα έντασης στα Τίρανα:

«Το αλβανικό καθεστώς ζει μια νέα, μεγάλη και αποφασιστική ίσως για το μέλλον του κρίση. Έπειτα από μια ολόκληρη ημέρα διαδηλώσεων, αντιπαραθέσεων και ταραχών στα Τίρανα –και σύμφωνα με ορισμένες πληροφορίες και σε άλλες πόλεις– άρματα μάχης εμφανίστηκαν αργά τη νύχτα σε όλα τα κεντρικά σημεία μιας ουσιαστικά εξεγερμένης πρωτεύουσας ενώ ο πρόεδρος Αλία είχε αναγγείλει λίγο πριν ότι αναλάμβανε και κυβερνητικές ευθύνες, ως τον σχηματισμό μιας νέας κυβέρνησης και ενός νέου προεδρικού συμβουλίου».

Το γκρέμισμα του ανδριάντα του Ενβέρ Χότζα

Κορυφαίο γεγονός των διαδηλώσεων υπήρξε το γκρέμισμα του ανδριάντα του Ενβέρ Χότζα στην αλβανική πρωτεύουσα. Η «Καθημερινή» το σχολίασε με τον τίτλο: «Οργή λαού ρίχνει τα “σύμβολα” στα Τίρανα». Και συνέχιζε:

«Ο ιδρυτής της κομμουνιστικής Αλβανίας Ενβέρ Χότζα δεν ρίχνει πια τη βαριά σκιά του στην κεντρική πλατεία της αλβανικής πρωτεύουσας. Χθες το μεσημέρι ο ανδριάντας του στην κεντρική πλατεία Σκεντέρμπεη γκρεμίστηκε από τους δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές, που σύμφωνα με το γιουγκοσλαβικό πρακτορείο ειδήσεων “Τανγιούγκ” έφθαναν τους 50.000.

»Σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες οι περίπου πεντακόσιοι αστυνομικοί που φρουρούσαν τον ανδριάντα-σύμβολο της ιστορικής συνέχειας του καθεστώτος, έριξαν προειδοποιητικές βολές στον αέρα, αλλά δεν μπόρεσαν να εμποδίσουν τους διαδηλωτές, που κραύγαζαν συνθήματα όπως “Κάτω ο Ενβέρ Χότζα” και “Ο Ενβέρ ήταν τύραννος”, να πλησιάσουν και να αποκολλήσουν από το βάθρο του το ύψους δέκα μέτρων άγαλμα. Αμέσως μετά την πτώση του ανδριάντα, σύμφωνα με το πρακτορείο “Ασοσιέιτεντ Πρες”, σημειώθηκαν σκηνές συναδέλφωσης των αστυνομικών με τους διαδηλωτές!».

Η αντίδραση Αλία και η αναφορά σε «βανδαλισμούς»

Την ίδια στιγμή, ο πρωθυπουργός Ραμίζ Αλία, σε συνάντηση με τους ηγέτες πολιτικών κομμάτων και οργανώσεων (επιδιώκοντας τη στήριξή τους), μίλησε για «βανδαλισμούς σε βάρος ιστορικών μνημείων», «υπονοώντας», σύμφωνα με την «Κ», «το γκρέμισμα του αγάλματος του Ενβέρ Χότζα».

Πώς ξεκίνησε το κύμα: αποχή από τα μαθήματα και τα αιτήματα των φοιτητών

Όπως ανέφερε στη συνέχεια η εφημερίδα, «το κύμα διαμαρτυρίας στη χώρα ξέσπασε πριν από δεκαπέντε περίπου μέρες, όταν οι φοιτητές άρχισαν, στα Τίρανα και σε άλλες πόλεις της Αλβανίας, να απέχουν από τα μαθήματά τους, ζητώντας τη βελτίωση των συνθηκών ζωής και της ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης».

Παρότι «η αλβανική κυβέρνηση υποσχέθηκε να ικανοποιήσει τα περισσότερα από αυτά τα αιτήματα», απέρριψε πλήρως το βασικό πολιτικό αίτημα: «αλλά απέρριψε κατηγορηματικά το κυριότερο πολιτικό αίτημα των σπουδαστών, τη μετονομασία του πανεπιστημίου των Τιράνων». Τελικά, η μετονομασία πραγματοποιήθηκε αργότερα: το ίδρυμα ονομάστηκε «Πανεπιστήμιο Τιράνων» το 1992.