ΕΑΣ: Στο επίκεντρο η κρίσιμη δίκη και οι πιθανές αλλαγές για 440.000 συνταξιούχους
Σημαντικές εξελίξεις αναμένονται για την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ), καθώς στις 7 Οκτωβρίου 2026 έχει προγραμματιστεί κρίσιμη πιλοτική δίκη στο Ελεγκτικό Συνέδριο, με αντικείμενο τον τρόπο υπολογισμού της εισφοράς.
Η απόφαση μπορεί να επηρεάσει περίπου 440.000 συνταξιούχους, καθώς το βασικό ζήτημα που θα εξεταστεί είναι εάν η ΕΑΣ θα πρέπει να συνεχίσει να επιβάλλεται στο σύνολο της σύνταξης ή μόνο στο τμήμα που υπερβαίνει το σχετικό όριο.
Σήμερα, η εισφορά εφαρμόζεται σε κύριες συντάξεις άνω των 1.468 ευρώ και υπολογίζεται επί ολόκληρου του ποσού. Για παράδειγμα, συνταξιούχος με σύνταξη 2.000 ευρώ επιβαρύνεται με συντελεστή 6% επί του συνόλου της σύνταξής του. Η δικαστική προσφυγή υποστηρίζει ότι η κράτηση θα έπρεπε να επιβάλλεται αναλογικά, μόνο στο ποσό που υπερβαίνει το αντίστοιχο όριο.
Εφόσον το Ελεγκτικό Συνέδριο κρίνει ότι ο σημερινός τρόπος υπολογισμού δεν είναι συμβατός με τις αρχές της αναλογικότητας, θα μπορούσε να ανοίξει ο δρόμος για αλλαγή της αρχιτεκτονικής της ΕΑΣ από το 2027. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε μικρότερες κρατήσεις για μεγάλο αριθμό συνταξιούχων, ενώ ενδέχεται να δημιουργήσει και νέα αιτήματα για αναδρομικές επιστροφές διαφορών.
Η ΕΑΣ θεσπίστηκε το 2010 και, σύμφωνα με εκτιμήσεις εκπροσώπων των συνταξιούχων, από τότε έχουν παρακρατηθεί περίπου 10 δισ. ευρώ. Για το 2026 υπολογίζεται ότι οι συνολικές κρατήσεις θα φτάσουν τα 888 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 721 εκατ. ευρώ από κύριες και 167 εκατ. ευρώ από επικουρικές συντάξεις.
Ιδιαίτερα επιβαρυμένοι θεωρούνται όσοι βρίσκονται στα όρια αλλαγής κλιμακίου. Στην κατηγορία συντάξεων από περίπου 1.784 έως 2.080 ευρώ, ο συντελεστής αυξάνεται από 3% σε 6%, γεγονός που προκαλεί απότομη αύξηση της κράτησης. Ακόμη υψηλότερες παρακρατήσεις καταγράφονται σε συντάξεις άνω των 2.500-3.000 ευρώ.
Παράλληλα, έχει τεθεί και το ζήτημα της προοδευτικότητας του συστήματος. Η θέση που έχει διατυπωθεί είναι ότι η εισφορά θα πρέπει να λειτουργεί με κλιμακωτό τρόπο, αντίστοιχο με τη φορολογική κλίμακα, ώστε κάθε συντελεστής να εφαρμόζεται μόνο στο αντίστοιχο τμήμα της σύνταξης. Ανάλογη κατεύθυνση έχει υποστηρίξει στο παρελθόν και ο Συνήγορος του Πολίτη.
Η ΕΑΣ αποτελεί σημαντική πηγή χρηματοδότησης του Ασφαλιστικού Κεφαλαίου Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ), το οποίο λειτουργεί ως αποθεματικό για τη μελλοντική χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος. Μέχρι το τέλος του 2026 εκτιμάται ότι στο ΑΚΑΓΕ θα έχουν συσσωρευθεί περισσότερα από 23 δισ. ευρώ.
Το ενδιαφέρον πλέον στρέφεται στην απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου και στις πιθανές νομοθετικές παρεμβάσεις που θα ακολουθήσουν, καθώς μια αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού της ΕΑΣ θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα το διαθέσιμο εισόδημα εκατοντάδων χιλιάδων συνταξιούχων.
Ο Δημήτρης Σπ. Περπατάρης είναι δικηγόρος στον Άρειο Πάγο και εργατολόγος.
