Κληρονομιές: Δεύτερη ευκαιρία έως 22 Νοεμβρίου – Χρέη, αφορολόγητα και προθεσμίες

Δεύτερη ευκαιρία να προστατεύσουν την προσωπική τους περιουσία από χρέη κληρονομιάς έχουν όσοι έχασαν την προθεσμία αποδοχής με το ευεργέτημα της απογραφής.

Η μεταβατική ρύθμιση αφορά κληρονομίες προσώπων που απεβίωσαν έως τις 22 Μαΐου 2026. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν μέχρι τις 22 Νοεμβρίου 2026 να προσφύγουν στο δικαστήριο και να ζητήσουν απογραφή της κληρονομιαίας περιουσίας.

Παράλληλα, ο νόμος 5303/2026 αλλάζει από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 τον τρόπο αντιμετώπισης των χρεών μιας κληρονομιάς. Οι νέοι κανόνες εφαρμόζονται, κατά γενικό κανόνα, στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τη συγκεκριμένη ημερομηνία και μετά.

Επιπλέον, οι κληρονόμοι πρέπει να παρακολουθούν τις φορολογικές προθεσμίες. Ο φόρος κληρονομιάς υπολογίζεται με βάση την καθαρή αξία της μερίδας και τον βαθμό συγγένειας, ενώ προβλέπονται αφορολόγητα ποσά και ειδικές απαλλαγές.

Ποιοι έχουν δεύτερη ευκαιρία έως τις 22 Νοεμβρίου

Η μεταβατική διάταξη απευθύνεται σε κληρονόμους που μπορούσαν να αποδεχθούν μια κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής, αλλά δεν κινήθηκαν εμπρόθεσμα.

Η δυνατότητα αφορά θανάτους που επήλθαν έως τις 22 Μαΐου 2026, ημερομηνία δημοσίευσης του νόμου 5303/2026 στο ΦΕΚ.

Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ζητήσουν από το δικαστήριο τον διορισμό επιμελητή και πραγματογνωμόνων, προκειμένου να καταγραφούν τα περιουσιακά στοιχεία και οι οφειλές της κληρονομιάς.

Με αυτόν τον τρόπο, ο κληρονόμος μπορεί, εφόσον πληροί τις προϋποθέσεις, να περιορίσει την ευθύνη του μέχρι την αξία της κληρονομιαίας περιουσίας.

Οι δύο προϋποθέσεις

Η δεύτερη ευκαιρία δεν παρέχεται αυτόματα. Για να εξεταστεί θετικά η αίτηση πρέπει:

• να μην έχει πραγματοποιηθεί πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου μέχρι την υποβολή της,
• να μη συντρέχει νόμιμος λόγος έκπτωσης από το ευεργέτημα της απογραφής.

Επομένως, όποιος βρίσκεται αντιμέτωπος με κληρονομιά που περιλαμβάνει άγνωστα ή υψηλά χρέη πρέπει να ελέγξει εγκαίρως την υπόθεσή του. Η συλλογή στοιχείων για ακίνητα, καταθέσεις, δάνεια και φορολογικές οφειλές απαιτεί χρόνο.

Τι αλλάζει από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026

Ο βασικός κορμός του νέου κληρονομικού δικαίου εφαρμόζεται, κατά κανόνα, σε κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν στις 16 Σεπτεμβρίου 2026 ή αργότερα.

Για θανάτους έως και τις 15 Σεπτεμβρίου εξακολουθεί να εφαρμόζεται το προηγούμενο καθεστώς, εκτός εάν ενεργοποιείται κάποια ειδική μεταβατική διάταξη.

Με το νέο πλαίσιο περιορίζεται, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, η ευθύνη του κληρονόμου απέναντι στα χρέη της κληρονομιάς. Η κληρονομιαία περιουσία μπορεί να διαχωριστεί από την προσωπική του περιουσία και να τεθεί σε δικαστική εκκαθάριση.

Σε αυτή την περίπτωση, το δικαστήριο ορίζει δικηγόρο-εκκαθαριστή, ο οποίος καταγράφει το ενεργητικό και το παθητικό και εξοφλεί τους δανειστές από την περιουσία της κληρονομιάς. Εάν μετά την πληρωμή των υποχρεώσεων απομείνει περιουσία, το υπόλοιπο αποδίδεται στους κληρονόμους.

Αποποίηση κληρονομιάς: Πότε λήγει η προθεσμία

Η αποποίηση αποτελεί βασική επιλογή για όποιον δεν θέλει να αποκτήσει ούτε τα περιουσιακά στοιχεία ούτε τα χρέη μιας κληρονομιάς.

Η προθεσμία είναι τέσσερις μήνες και αρχίζει όταν ο κληρονόμος πληροφορηθεί ότι καλείται στην κληρονομιά και για ποιον λόγο αποκτά κληρονομικό δικαίωμα.

Η προθεσμία μπορεί να φτάσει το ένα έτος όταν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος πληροφορήθηκε την επαγωγή ενώ διέμενε εκτός Ελλάδας.

Εάν υπάρχει διαθήκη ή κληρονομική σύμβαση, η προθεσμία δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευσή της.

Αποποίηση ή ευεργέτημα απογραφής;

Οι δύο επιλογές δεν πρέπει να συγχέονται:

• Με την αποποίηση, ο ενδιαφερόμενος παύει να είναι κληρονόμος.
• Με το ευεργέτημα της απογραφής, παραμένει κληρονόμος, αλλά περιορίζει υπό προϋποθέσεις την ευθύνη του για τα χρέη.

Δήλωση φόρου κληρονομιάς: Οι προθεσμίες

Υπόχρεος για την υποβολή δήλωσης είναι ο κληρονόμος, ο κληροδόχος ή ο νόμιμος αντιπρόσωπός του.

Σύμφωνα με την ΑΑΔΕ, η δήλωση υποβάλλεται:

• μέσα σε εννέα μήνες, εάν ο θάνατος επήλθε στην Ελλάδα,
• μέσα σε ένα έτος, εάν ο θάνατος επήλθε στο εξωτερικό,
• μέσα σε ένα έτος, εάν οι κληρονόμοι ή οι κληροδόχοι διέμεναν στο εξωτερικό κατά τον χρόνο του θανάτου.

Η προθεσμία ξεκινά, ανάλογα με την περίπτωση, από τον θάνατο, τη δημοσίευση της διαθήκης ή τον χρόνο γένεσης της φορολογικής υποχρέωσης.

Ο φόρος υπολογίζεται στην καθαρή αξία της μερίδας κάθε κληρονόμου, αφού αφαιρεθούν τα αναγνωριζόμενα χρέη του θανόντος.

Οι κλίμακες φόρου κληρονομιάς

Ο βαθμός συγγένειας καθορίζει το αφορολόγητο ποσό και τους φορολογικούς συντελεστές.

Κατηγορία Α΄

Στην Α΄ κατηγορία ανήκουν ο/η σύζυγος, το μέρος συμφώνου συμβίωσης, τα παιδιά, τα εγγόνια και οι γονείς.

Για παράδειγμα, σε κληρονομική μερίδα 300.000 ευρώ, ο φόρος επιβάλλεται στα 150.000 ευρώ που υπερβαίνουν το αφορολόγητο. Με συντελεστή 1%, διαμορφώνεται σε 1.500 ευρώ.

Κατηγορία Β΄

Στη Β΄ κατηγορία υπάγονται, μεταξύ άλλων, αδέλφια, ανίψια, παππούδες, γιαγιάδες, πεθερικά, γαμπροί και νύφες.

Κατηγορία Γ΄

Στη Γ΄ κατηγορία περιλαμβάνονται πιο μακρινοί συγγενείς και τρίτα πρόσωπα.

Απαλλαγή έως 400.000 ευρώ

Από τον φόρο απαλλάσσεται αξία κληρονομιαίας περιουσίας έως 400.000 ευρώ ανά δικαιούχο, όταν κληρονόμος είναι:

• ο/η σύζυγος,
• το μέρος συμφώνου συμβίωσης,
• ανήλικο τέκνο του θανόντος.

Για τον επιζώντα σύζυγο ή το μέρος συμφώνου συμβίωσης απαιτείται ο γάμος ή το σύμφωνο να είχε διαρκέσει τουλάχιστον πέντε έτη μέχρι τον θάνατο.

Η συγκεκριμένη απαλλαγή αποτελεί ειδική φορολογική μεταχείριση και δεν πρέπει να συγχέεται με το γενικό αφορολόγητο των 150.000 ευρώ της Α΄ κατηγορίας.

Πρώτη κατοικία μέσω κληρονομιάς

Ο κληρονόμος μπορεί να απαλλαγεί από τον φόρο για την απόκτηση πρώτης κατοικίας, εφόσον πληροί τις στεγαστικές και λοιπές προϋποθέσεις.

Τα βασικά όρια ανέρχονται σε:

• 200.000 ευρώ για άγαμο ή ανήλικο,
• 250.000 ευρώ για έγγαμο ή γονέα που έχει την επιμέλεια παιδιών.

Τα ποσά αυξάνονται κατά 25.000 ευρώ για καθένα από τα δύο πρώτα παιδιά και κατά 30.000 ευρώ για το τρίτο και κάθε επόμενο παιδί.

Στην απαλλαγή μπορεί να συμπεριληφθεί μία θέση στάθμευσης και ένας αποθηκευτικός χώρος έως 20 τετραγωνικά μέτρα ο καθένας, εφόσον βρίσκονται στο ίδιο ακίνητο και αποκτώνται μαζί με την κατοικία.

Τι ισχύει για τα οικόπεδα

Για την απόκτηση οικοπέδου τα βασικά όρια απαλλαγής διαμορφώνονται σε:

• 50.000 ευρώ για άγαμο ή ανήλικο,
• 100.000 ευρώ για έγγαμο ή γονέα που έχει την επιμέλεια παιδιών.

Τα ποσά προσαυξάνονται κατά 10.000 ευρώ για καθένα από τα δύο πρώτα παιδιά και κατά 15.000 ευρώ για το τρίτο και κάθε επόμενο.

Η απαλλαγή δεν χορηγείται αυτόματα. Ο κληρονόμος και το ακίνητο πρέπει να καλύπτουν τις προϋποθέσεις που θέτει η νομοθεσία.

Κοινοί τραπεζικοί λογαριασμοί

Οι κοινοί τραπεζικοί λογαριασμοί μπορούν να απαλλαγούν από τον φόρο κληρονομιάς όταν, μετά τον θάνατο ενός συνδικαιούχου, τα χρήματα περιέρχονται αυτοδικαίως στους επιζώντες.

Η απαλλαγή αφορά την κτήση λόγω θανάτου και δεν εφαρμόζεται αυτομάτως σε δωρεές ή γονικές παροχές. Επίσης, δεν καλύπτει λογαριασμούς που τηρούνται σε μη συνεργάσιμα φορολογικά κράτη.

Πώς πληρώνεται ο φόρος

Ο φόρος κληρονομιάς καταβάλλεται, κατά κανόνα, σε έως 12 ίσες διμηνιαίες δόσεις. Κάθε δόση δεν μπορεί να είναι μικρότερη από 500 ευρώ, με εξαίρεση την τελευταία.

Εάν ο υπόχρεος είναι ανήλικος, οι δόσεις μπορούν να φτάσουν τις 24, εφόσον τηρείται το ελάχιστο ποσό ανά δόση.

Παράλληλα, ο κληρονόμος που εξοφλεί ολόκληρο τον φόρο μέσα στην προθεσμία της πρώτης δόσης δικαιούται έκπτωση 5%, υπό τις προϋποθέσεις της φορολογικής νομοθεσίας.

Τα 8 σημεία που πρέπει να ελέγξετε

Έχετε κληθεί σε κληρονομιά; Πριν κάνετε οποιαδήποτε κίνηση, ελέγξτε:

1. Τη συνολική αξία της περιουσίας.
2. Τυχόν τραπεζικά, φορολογικά ή ιδιωτικά χρέη.
3. Την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας αποποίησης.
4. Εάν υπάγεστε στη μεταβατική ρύθμιση έως τις 22 Νοεμβρίου.
5. Εάν πληροίτε τους όρους του ευεργετήματος της απογραφής.
6. Σε ποια φορολογική κατηγορία ανήκετε.
7. Εάν δικαιούστε ειδική απαλλαγή ή απαλλαγή πρώτης κατοικίας.
8. Πότε πρέπει να υποβάλετε δήλωση φόρου κληρονομιάς.

Η αποδοχή μιας κληρονομιάς ή η άπρακτη παρέλευση μιας προθεσμίας μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Για αυτό κάθε υπόθεση χρειάζεται ξεχωριστό νομικό και φορολογικό έλεγχο.

Περισσότερα:

Αλέξης Μητρόπουλος: 52,42 δις € χρωστούν στον ΕΦΚΑ αγρότες και μικρομεσαίοι

Ενοίκια 2026: Η μεγάλη αλλαγή στις πληρωμές – Τι ισχύει από 1η Οκτωβρίου

Νέο εφάπαξ: Οι ασφαλισμένοι που βγαίνουν κερδισμένοι – Πώς αλλάζουν τα ποσά

Λογαριασμοί τηλεφώνου: Πώς μπλοκάρονται πλέον οι ανεπιθύμητες χρεώσεις