Αρνητικές κριτικές στο διαδίκτυο: Πότε ένα σχόλιο μπορεί να σας οδηγήσει στα δικαστήρια
Οι αρνητικές αξιολογήσεις στο διαδίκτυο δεν είναι πάντοτε χωρίς συνέπειες, καθώς δικαστικές αποφάσεις έχουν κρίνει χρήστες υπεύθυνους για σχόλια που ξεπέρασαν τα όρια της θεμιτής κριτικής.
Οι online κριτικές αποτελούν πλέον βασικό κομμάτι της καθημερινότητας των καταναλωτών. Πριν κλείσουμε τραπέζι σε ένα εστιατόριο ή δωμάτιο σε ένα ξενοδοχείο, αλλά και πριν απευθυνθούμε σε έναν γιατρό, δικηγόρο ή τεχνικό, συχνά αναζητούμε τις εμπειρίες άλλων χρηστών στη Google, σε ταξιδιωτικές πλατφόρμες όπως η Booking και το TripAdvisor ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Με την ίδια ευκολία, όταν κάποιος μένει δυσαρεστημένος από μια υπηρεσία ή ένα προϊόν, μπορεί να δημοσιεύσει τη δική του αρνητική αξιολόγηση.
Η δυνατότητα αυτή, ωστόσο, δεν είναι απεριόριστη. Τα τελευταία χρόνια επιχειρήσεις και επαγγελματίες έχουν προσφύγει στη Δικαιοσύνη εναντίον χρηστών για αρνητικές αναρτήσεις, ενώ σε ορισμένες υποθέσεις τα δικαστήρια έχουν επιδικάσει αποζημιώσεις ή έχουν καταλήξει σε καταδικαστικές αποφάσεις, κρίνοντας ότι οι επίμαχοι ισχυρισμοί ήταν ψευδείς ή προσέβαλαν την τιμή και την επαγγελματική υπόληψη των θιγόμενων προσώπων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι καταναλωτές πρέπει να σταματήσουν να δημοσιεύουν αρνητικές κριτικές. Οι αξιολογήσεις παραμένουν ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο ενημέρωσης. Χρειάζεται, όμως, προσοχή στον τρόπο με τον οποίο διατυπώνονται, καθώς υπάρχει σαφής διαφορά ανάμεσα στην ελεύθερη έκφραση μιας αρνητικής γνώμης και στη δημοσίευση ισχυρισμών που μπορεί να δημιουργήσουν νομικές συνέπειες.
Πότε μπορεί να υπάρξει συκοφαντική δυσφήμιση
Κρίσιμο στοιχείο είναι η διάκριση ανάμεσα στην προσωπική άποψη και στον ισχυρισμό ενός συγκεκριμένου γεγονότος.
Η ελευθερία της έκφρασης καλύπτει ακόμη και ιδιαίτερα αυστηρές ή δυσάρεστες αξιολογικές κρίσεις. Ένας πελάτης μπορεί, για παράδειγμα, να αναφέρει ότι απογοητεύτηκε από μια υπηρεσία, ότι δεν έμεινε ικανοποιημένος από την εξυπηρέτηση ή ότι δεν θα επέλεγε ξανά τον συγκεκριμένο επαγγελματία. Πρόκειται κατά βάση για προσωπικές εκτιμήσεις, οι οποίες δεν μπορούν εύκολα να χαρακτηριστούν αντικειμενικά ως αληθείς ή ψευδείς.
Διαφορετική είναι η περίπτωση κατά την οποία η κριτική περιλαμβάνει συγκεκριμένους ισχυρισμούς για πραγματικά περιστατικά που μπορούν να ελεγχθούν και να αποδειχθούν. Τότε ο χρήστης δεν περιορίζεται στην έκφραση μιας γνώμης, αλλά προχωρά στην απόδοση συγκεκριμένης συμπεριφοράς σε ένα πρόσωπο ή μια επιχείρηση.
Για τη στοιχειοθέτηση της συκοφαντικής δυσφήμισης απαιτείται η διάδοση ή ο ισχυρισμός ψευδούς γεγονότος, το οποίο μπορεί να βλάψει την τιμή ή την υπόληψη κάποιου, με τον δράστη να γνωρίζει ότι το συγκεκριμένο γεγονός είναι ψευδές.
Επομένως, φράσεις όπως «δεν μου άρεσε το φαγητό», «η εξυπηρέτηση με απογοήτευσε» ή «κατά τη γνώμη μου, ο γιατρός δεν ασχολήθηκε αρκετά με την περίπτωσή μου» κινούνται κατά κανόνα στο πεδίο της προσωπικής αξιολόγησης.
Αντίθετα, πολύ διαφορετική νομική βαρύτητα μπορεί να έχουν ισχυρισμοί ότι ένας γιατρός αλλοίωσε έναν ιατρικό φάκελο, ότι ένα εστιατόριο χρησιμοποιεί ληγμένα τρόφιμα, ότι ένας λογιστής υπεξαίρεσε χρήματα ή ότι ένας δικηγόρος εξαπάτησε τον πελάτη του ως προς την αμοιβή. Εφόσον τέτοιοι ισχυρισμοί είναι ψευδείς και εκείνος που τους δημοσιεύει γνωρίζει ότι δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, μπορεί να τεθεί ζήτημα συκοφαντικής δυσφήμισης.
Η περίπτωση δικηγόρου και αρνητικής αξιολόγησης στη Google
Ενδεικτική των ορίων ανάμεσα στην επιτρεπτή κριτική και στη συκοφαντική δυσφήμιση είναι δικαστική υπόθεση που αφορούσε αρνητικό σχόλιο για δικηγόρο στη Google.
Η δικηγόρος είχε αναλάβει την εκπροσώπηση πελάτη για τη ρύθμιση στεγαστικού δανείου, με συμφωνημένη αμοιβή 3.000 ευρώ για το σύνολο των νομικών υπηρεσιών που θα παρείχε.
Μετά το τέλος της συνεργασίας τους, ο πελάτης δημοσίευσε αρνητική αξιολόγηση στο Google My Business. Μεταξύ άλλων, υποστήριξε ότι του είχαν υποσχεθεί «θεαματικά αποτελέσματα» και σημαντικό «κούρεμα» της οφειλής, ενώ εξέφρασε έντονα τη δυσαρέσκειά του για τα 3.000 ευρώ που είχε καταβάλει, ισχυριζόμενος ότι αντιστοιχούσαν ουσιαστικά σε μόλις δύο ώρες εργασίας χωρίς το αποτέλεσμα που περίμενε.
Το δικαστήριο έκρινε ότι οι συγκεκριμένες αναφορές συνιστούσαν συκοφαντική δυσφήμιση. Σύμφωνα με την κρίση του, η δικηγόρος δεν είχε εγγυηθεί ούτε συγκεκριμένο αποτέλεσμα ούτε ορισμένο ύψος μείωσης της οφειλής, ενώ η αμοιβή είχε συμφωνηθεί για τη συνολική διαχείριση της υπόθεσης και όχι για δύο ώρες απασχόλησης.
Καθώς ο πελάτης γνώριζε το πραγματικό περιεχόμενο της μεταξύ τους συμφωνίας, το δικαστήριο έκρινε ότι προχώρησε στη δημοσιοποίηση αναληθών ισχυρισμών γνωρίζοντας την αναλήθειά τους. Παράλληλα, ελήφθη υπόψη ότι η κριτική ήταν διαθέσιμη διαδικτυακά και μπορούσε να γίνει γνωστή σε απεριόριστο αριθμό χρηστών, επηρεάζοντας την επαγγελματική εικόνα της δικηγόρου.
Πότε ένα σχόλιο μπορεί να χαρακτηριστεί εξύβριση
Μια διαδικτυακή ανάρτηση δεν χρειάζεται απαραίτητα να περιλαμβάνει ψευδείς ισχυρισμούς για να δημιουργήσει νομικό ζήτημα. Υπάρχουν και περιπτώσεις στις οποίες ο χρήστης χρησιμοποιεί αποκλειστικά προσβλητικούς ή απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς.
Εκφράσεις όπως «είσαι σκουπίδι», «είσαι ανίκανος» ή άλλες αντίστοιχες προσβολές δεν περιγράφουν απαραίτητα κάποιο συγκεκριμένο γεγονός και, συνεπώς, δεν εντάσσονται αυτομάτως στη συκοφαντική δυσφήμιση.
Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, όμως, μπορούν να εξεταστούν ως εξύβριση, εφόσον προκύπτει ότι σκοπός του συντάκτη ήταν να προσβάλει την τιμή του άλλου και όχι απλώς να εκφράσει, έστω με ιδιαίτερα αυστηρό τρόπο, τη δυσαρέσκειά του.
Τα όρια δεν είναι πάντοτε απολύτως ευδιάκριτα. Κάθε περίπτωση εξετάζεται με βάση το σύνολο της ανάρτησης, το λεξιλόγιο που χρησιμοποιήθηκε, τις συνθήκες υπό τις οποίες έγινε η δημοσίευση και τον σκοπό που φαίνεται να εξυπηρετούσε. Διαφορετικά μπορεί, για παράδειγμα, να αξιολογηθεί ένα οξύ σχόλιο που περιγράφει μια πραγματική εμπειρία και διαφορετικά μια ανάρτηση που έχει ως κύριο στόχο τη δημόσια διαπόμπευση ενός επαγγελματία.
Καταργήθηκε η απλή δυσφήμιση – Παραμένει η αστική ευθύνη
Με τον ν. 5090/2024 καταργήθηκε από τον Ποινικό Κώδικα το αδίκημα της απλής δυσφήμισης. Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί πλέον, για τη συγκεκριμένη ποινική ευθύνη, η διάδοση ενός δυσφημιστικού γεγονότος χωρίς να αποδεικνύεται ότι εκείνος που το δημοσίευσε γνώριζε πως ήταν ψευδές.
Η συγκεκριμένη αλλαγή, ωστόσο, δεν συνεπάγεται ότι κάθε ανακριβής ή προσβλητική διαδικτυακή κριτική μένει χωρίς έννομες συνέπειες.
Ένας επαγγελματίας ή μια επιχείρηση μπορεί να προσφύγει στα πολιτικά δικαστήρια επικαλούμενος προσβολή της προσωπικότητας, βάσει των σχετικών διατάξεων του Αστικού Κώδικα. Εάν κριθεί ότι η δημοσίευση ήταν παράνομη και προσέβαλε την προσωπικότητα του θιγόμενου, μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να επιδικαστεί χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη, να ζητηθεί η αφαίρεση της ανάρτησης ή να απαγορευτεί η επανάληψη ανάλογων δημοσιεύσεων.
Έτσι, κάποιος που ισχυρίζεται δημόσια, για παράδειγμα, ότι ένας επαγγελματίας «κλέβει τους πελάτες του» δεν διατυπώνει απλώς μια αρνητική γνώμη, αλλά αποδίδει συγκεκριμένη παράνομη συμπεριφορά. Αν ο ισχυρισμός είναι ψευδής και πληρούνται οι υπόλοιπες νόμιμες προϋποθέσεις, μπορεί να υπάρξουν τόσο ποινικές όσο και αστικές συνέπειες.
Τι πρέπει να προσέχουν οι χρήστες
Ο ασφαλέστερος τρόπος δημοσίευσης μιας αρνητικής κριτικής είναι η ψύχραιμη και ακριβής περιγραφή της προσωπικής εμπειρίας. Ο χρήστης μπορεί να αναφέρει τι συνέβη, ποιο αποτέλεσμα έλαβε και γιατί δεν έμεινε ικανοποιημένος, διαχωρίζοντας τα πραγματικά περιστατικά από την προσωπική του αξιολόγηση.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν αποδίδονται σε έναν επαγγελματία ή μια επιχείρηση σοβαρές και συγκεκριμένες πράξεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι ισχυρισμοί πρέπει να ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και να μπορούν να υποστηριχθούν αποδεικτικά.
Η ελευθερία της έκφρασης προστατεύει το δικαίωμα του καταναλωτή να ασκεί ακόμη και έντονη κριτική. Δεν αποτελεί, όμως, ασπίδα για την εν γνώσει δημοσίευση ψευδών γεγονότων, ούτε αποκλείει την αστική ευθύνη όταν μια διαδικτυακή ανάρτηση προσβάλλει παράνομα την προσωπικότητα και την υπόληψη ενός άλλου προσώπου.
- 1 λεπτό πριν Στο νοσοκομείο ο Κυριάκος Μητσοτάκης- Η κατάσταση της υγείας του
- 15 λεπτά πριν ΟΠΕΚΑ: Πότε ανοίγουν οι αιτήσεις για το επίδομα των 600€- Η βασική προϋπόθεση για να τα πάρεις
- 28 λεπτά πριν Φωτιά στο Κομπότι Άρτας – Ισχυρές δυνάμεις της Πυροσβεστικής στη μάχη με τις φλόγες
