Πασιονάρια: 37 χρόνια από τον θάνατο της γυναίκας που έγινε η φωνή του «No pasarán»

Σαν σήμερα, στις 12 Νοεμβρίου 1989, πέθανε στη Μαδρίτη η Ντολόρες Ιμπάρρουρι, γνωστή διεθνώς ως Πασιονάρια, σε ηλικία 93 ετών. Ηγετικό στέλεχος του Κομμουνιστικού Κόμματος Ισπανίας, συνέδεσε το όνομά της με την υπεράσπιση της Ισπανικής Δημοκρατίας και το σύνθημα «¡No pasarán!» – «Δεν θα περάσουν!».

Η πορεία της εκτείνεται από τις εργατικές κοινότητες της Χώρας των Βάσκων μέχρι τη Μαδρίτη του Εμφυλίου και τη μακρόχρονη εξορία. Η επιστροφή της στην Ισπανία, το 1977, τη συνέδεσε ξανά με την κοινοβουλευτική ζωή, σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά την ήττα των Δημοκρατικών.

Από την εργατική οικογένεια στην πολιτική δράση

Η Ιμπάρρουρι γεννήθηκε στις 9 Δεκεμβρίου 1895 στη Γκαγιάρτα της Βισκαΐας, σε οικογένεια μεταλλωρύχων. Οι οικονομικές δυσκολίες περιόρισαν τις ευκαιρίες εκπαίδευσής της και εργάστηκε από νεαρή ηλικία.

Μέσα από το εργατικό κίνημα στράφηκε στον σοσιαλισμό και αργότερα στον κομμουνισμό. Παράλληλα, άρχισε να γράφει στον εργατικό Τύπο, χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο «Πασιονάρια», με το οποίο έγινε γνωστή πολύ πέρα από την Ισπανία.

Στη δεκαετία του 1930 εργάστηκε στην κομματική εφημερίδα «Mundo Obrero» και απέκτησε σημαντικό ρόλο στην ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος. Το 1936 εξελέγη βουλευτής από την Αστούρια, με το ψηφοδέλτιο του Λαϊκού Μετώπου.

Το «¡No pasarán!» και η υπεράσπιση της Μαδρίτης

Μετά τη στρατιωτική εξέγερση του Ιουλίου 1936 και την έναρξη του Ισπανικού Εμφυλίου, η Ιμπάρρουρι ανέλαβε ενεργό ρόλο στην κινητοποίηση υπέρ της Δημοκρατίας.

Στις 19 Ιουλίου 1936, απηύθυνε ραδιοφωνικό κάλεσμα αντίστασης στους εξεγερμένους στρατιωτικούς. Το «¡No pasarán!» συνδέθηκε έκτοτε στενά με τη φωνή της και, στη συνέχεια, με την άμυνα της Μαδρίτης απέναντι στις δυνάμεις του Φράνκο.

Η Πασιονάρια έκανε το σύνθημα διεθνώς αναγνωρίσιμο, χωρίς να αποτελεί δική της πρωτότυπη επινόηση. Οι ομιλίες, τα άρθρα και οι δημόσιες εμφανίσεις της συνέβαλαν στη διαμόρφωση της εικόνας της ως συμβόλου της αντιφασιστικής αντίστασης. Η παρουσία της πέρασε επίσης στην ποίηση, στην αφίσα και στην τέχνη της εποχής.

Η ήττα, η εξορία και η κομματική ηγεσία

Η νίκη των δυνάμεων του Φράνκο το 1939 την οδήγησε στην εξορία. Έζησε για μεγάλο διάστημα στη Σοβιετική Ένωση, συνεχίζοντας την πολιτική της δραστηριότητα.

Το 1942 ανέλαβε γενική γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Ισπανίας, θέση που διατήρησε έως το 1960. Στη συνέχεια παρέμεινε στην προεδρία του κόμματος, ενώ ο Σαντιάγο Καρίγιο ανέλαβε τη γενική γραμματεία.

Στη διάρκεια της εξορίας έχασε τον γιο της, Ρουμπέν, ο οποίος υπηρετούσε στον Κόκκινο Στρατό και σκοτώθηκε το 1942, στη μάχη του Στάλινγκραντ. Αργότερα κατέγραψε τη ζωή και τις πολιτικές της εμπειρίες στα απομνημονεύματα «El único camino».

Η επιστροφή στην Ισπανία

Το 1977, μετά τον θάνατο του Φράνκο και τη νομιμοποίηση του Κομμουνιστικού Κόμματος, η Ιμπάρρουρι επέστρεψε στην Ισπανία. Στις εκλογές της ίδιας χρονιάς εξελέγη ξανά βουλευτής στην Αστούρια.

Στην προπαρασκευαστική συνεδρίαση του νέου Κοινοβουλίου, τον Ιούλιο του 1977, συμμετείχε μαζί με τον ποιητή Ραφαέλ Αλμπέρτι στο προσωρινό προεδρείο, ως μία από τους μεγαλύτερους σε ηλικία βουλευτές.