Μαρία Ιορδανίδου: 37 χρόνια από τον θάνατο της συγγραφέα της «Λωξάντρας»

Σαν σήμερα, στις 6 Νοεμβρίου 1989, πέθανε η Μαρία Ιορδανίδου, η συγγραφέας που ανασύνθεσε μέσα από τη «Λωξάντρα» την καθημερινότητα των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης. Με αφετηρία την ιστορία της γιαγιάς της, δημιούργησε έναν λογοτεχνικό κόσμο γεμάτο οικογενειακές σχέσεις, ζωντανούς διαλόγους, χιούμορ και μνήμες μιας εποχής που άλλαζε.

Η Ιορδανίδου εμφανίστηκε στη λογοτεχνία σε ηλικία περίπου 66 ετών. Πριν από την πρώτη της έκδοση, είχε ήδη ζήσει πολέμους, μετακινήσεις και προσωπικές ανατροπές, συγκεντρώνοντας το υλικό που αργότερα τροφοδότησε τα βιβλία της.

(Πηγή Φωτογραφίας: ΚΘΒΕ)

Από την Κωνσταντινούπολη στον Καύκασο

Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1897, κόρη του Υδραίου μηχανικού του εμπορικού ναυτικού Νικόλαου Κριεζή και της Πολίτισσας Ευφροσύνης Μάγκου. Πέρασε μέρος των παιδικών της χρόνων στον Πειραιά και στη συνέχεια επέστρεψε στην Πόλη, όπου φοίτησε στο εκεί αμερικανικό κολέγιο.

Το 1914, ένα ταξίδι για διακοπές στο Βατούμ εξελίχθηκε σε πολυετή παραμονή στον Καύκασο. Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και κατόπιν η Ρωσική Επανάσταση εμπόδισαν την επιστροφή της.

Στη διάρκεια αυτών των χρόνων φοίτησε στη Σταυρούπολη και γνώρισε από κοντά μια κοινωνία σε αναταραχή. Αργότερα, αξιοποίησε τις εμπειρίες αυτές στο βιβλίο «Διακοπές στον Καύκασο», που κυκλοφόρησε το 1965.

Η Αλεξάνδρεια και η εγκατάσταση στην Αθήνα

Το 1919 επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη και εργάστηκε σε αμερικανική εμπορική εταιρεία. Την επόμενη χρονιά μετακινήθηκε στην Αλεξάνδρεια, όπου ήρθε σε επαφή με τους πνευματικούς κύκλους της ελληνικής παροικίας.

Εκεί γνώρισε τον εκπαιδευτικό Ιορδάνη Ιορδανίδη, τον οποίο παντρεύτηκε το 1923. Το ζευγάρι απέκτησε δύο παιδιά και αργότερα εγκαταστάθηκε στην Αθήνα.

Η γλωσσομάθειά της τη βοήθησε στην επαγγελματική της διαδρομή. Εργάστηκε, μεταξύ άλλων, στη σοβιετική πρεσβεία και παρέδωσε μαθήματα ξένων γλωσσών. Παράλληλα, οι οικογενειακές υποχρεώσεις και οι δυσκολίες της εποχής καθόρισαν μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς της.

Η «Λωξάντρα» και η ιστορία της γιαγιάς της

Το 1963, η Ιορδανίδου δημοσίευσε το πρώτο της βιβλίο, τη «Λωξάντρα». Στο κέντρο της αφήγησης τοποθέτησε τη γιαγιά της, ενώ γύρω της ανέπτυξε την εικόνα μιας οικογένειας και της πόλης στην οποία ζούσε.

Τα τραπέζια, οι επισκέψεις, οι δουλειές του σπιτιού και οι κουβέντες των προσώπων αποκτούν ουσιαστικό ρόλο στην ιστορία. Μέσα από αυτά, η συγγραφέας παρουσιάζει συνήθειες, νοοτροπίες και σχέσεις, μεταφέροντας στον αναγνώστη τον ρυθμό της καθημερινής ζωής.

Η προφορικότητα της γραφής της ενισχύει την αίσθηση μιας προσωπικής εξιστόρησης. Το χιούμορ και η νοσταλγία συνυπάρχουν με τις αλλαγές που φέρνει η Ιστορία στη ζωή των ηρώων.

Από το βιβλίο στην τηλεόραση

Η «Λωξάντρα» μεταφέρθηκε το 1980 στην τηλεόραση της ΕΡΤ, σε σκηνοθεσία Γρηγόρη Γρηγορίου, με τη Μπέτυ Βαλάση στον ομώνυμο ρόλο. Η τηλεοπτική διασκευή έφερε την ηρωίδα και τον κόσμο της μπροστά σε ένα ευρύτερο κοινό.

Η σχέση της Ιορδανίδου με τους αναγνώστες, ωστόσο, επεκτάθηκε και πέρα από το πρώτο της έργο.

Τα πέντε βιβλία μιας ζωής

Μετά τις «Διακοπές στον Καύκασο», ακολούθησαν τα «Σαν τα τρελά πουλιά» το 1978, «Στου κύκλου τα γυρίσματα» το 1979 και «Η αυλή μας» το 1981.

Στα έργα αυτά επέστρεψε σε διαφορετικούς τόπους και περιόδους της ζωής της, συνδέοντας την προσωπική εμπειρία με την κοινωνική πραγματικότητα. Η Αλεξάνδρεια και η Αθήνα προστέθηκαν έτσι στον λογοτεχνικό χάρτη που είχε ανοίξει με την Κωνσταντινούπολη.

Τριάντα επτά χρόνια μετά τον θάνατό της, τα βιβλία της προσφέρουν μια διαδρομή μέσα στον 20ό αιώνα, όπως τον έζησαν άνθρωποι στην εργασία, στην οικογένεια και στη γειτονιά.