Τοπική Αυτοδιοίκηση: Τι αλλάζει στα νομικά πρόσωπα δήμων και περιφερειών
Νέο τοπίο στη λειτουργία των νομικών προσώπων των δήμων και των περιφερειών διαμορφώνει εγκύκλιος του Υπουργείου Εσωτερικών, η οποία εξειδικεύει τις διατάξεις του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η εγκύκλιος καταγράφει τους φορείς που συνεχίζουν να λειτουργούν, τις κατηγορίες που καταργούνται ή μετατρέπονται, καθώς και τις ενέργειες που πρέπει να ολοκληρώσουν οι δήμοι και οι αποκεντρωμένες διοικήσεις μέσα στους επόμενους μήνες.
Κεντρικός στόχος της μεταρρύθμισης, σύμφωνα με το Υπουργείο, είναι να περιορίσει την πολυδιάσπαση των δημοτικών και περιφερειακών φορέων και να καθιερώσει κοινούς κανόνες για τη διοίκηση, την οικονομική παρακολούθηση και τη διαχείριση του προσωπικού τους.
Τι αλλάζει για δήμους και περιφέρειες
Από τις 29 Ιουνίου οι δήμοι και οι περιφέρειες δεν μπορούν να συστήνουν νέα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου.
Οι δήμοι μπορούν πλέον να συστήνουν ή να συμμετέχουν μόνο σε συγκεκριμένες μορφές νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου, όπως:
- δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης και αποχέτευσης, με τις προβλεπόμενες γεωγραφικές εξαιρέσεις,
- αναπτυξιακούς οργανισμούς,
- εταιρείες για τη διοργάνωση του θεσμού της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης.
Παράλληλα, μπορούν να συμμετέχουν σε υφιστάμενες επιχειρήσεις ραδιοφωνικών ή τηλεοπτικών σταθμών, χωρίς όμως να έχουν δικαίωμα να ιδρύσουν νέες.
Για τις περιφέρειες, το πλαίσιο είναι ακόμη πιο περιορισμένο, καθώς επιτρέπεται η σύσταση ή η συμμετοχή μόνο σε αναπτυξιακούς οργανισμούς. Διατηρείται επίσης η δυνατότητα συμμετοχής σε υφιστάμενες δημοτικές επιχειρήσεις ραδιοφωνίας ή τηλεόρασης.
Τι ισχύει για τις σχολικές επιτροπές
Οι σχολικές επιτροπές που είχαν εξαιρεθεί από προηγούμενο κύμα καταργήσεων έπαψαν αυτοδικαίως να λειτουργούν την 1η Αυγούστου 2026. Από τις 2 Αυγούστου, τις αρμοδιότητές τους ασκούν οι οικείοι δήμοι.
Οι δήμοι καλούνται να αποστείλουν στις αποκεντρωμένες διοικήσεις όλα τα απαραίτητα στοιχεία, όπως τις συστατικές πράξεις και τις τροποποιήσεις τους. Στη συνέχεια, οι αρμόδιες διοικητικές αρχές πρέπει να εκδώσουν και να δημοσιεύσουν τις σχετικές διαπιστωτικές πράξεις στο ΦΕΚ.
Η μετάβαση αυτή μεταφέρει στους δήμους την άμεση ευθύνη για τις αρμοδιότητες που ασκούσαν οι σχολικές επιτροπές, επηρεάζοντας τον τρόπο διαχείρισης των λειτουργικών αναγκών των σχολικών μονάδων.
Ποια νομικά πρόσωπα καταργούνται στο τέλος του 2026
Στις 31 Δεκεμβρίου 2026 καταργούνται αυτοδικαίως συγκεκριμένα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου που δεν είχαν ολοκληρώσει την προβλεπόμενη διαδικασία κατάργησης με το προηγούμενο θεσμικό πλαίσιο.
Από την 1η Ιανουαρίου 2027, οι αρμοδιότητες, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις τους περνούν στους αντίστοιχους δήμους. Έτσι, ο κάθε δήμος καθίσταται καθολικός διάδοχος και αναλαμβάνει το προσωπικό, την περιουσία και τις οικονομικές εκκρεμότητες του φορέα.
Μέχρι να εγκριθούν νέοι κανονισμοί λειτουργίας, οι δήμοι θα εφαρμόζουν τους υφιστάμενους κανονισμούς των καταργούμενων νομικών προσώπων.
Καταργούνται 16 σύνδεσμοι ύδρευσης και αποχέτευσης
Στο τέλος του 2026 καταργούνται επίσης 16 σύνδεσμοι με αρμοδιότητες ύδρευσης ή αποχέτευσης σε διαφορετικές περιοχές της χώρας.
Το Υπουργείο θα αποφασίσει ποιος φορέας θα αναλάβει τις αρμοδιότητές τους, αφού προηγουμένως γνωμοδοτήσουν τα δημοτικά συμβούλια και η αρμόδια ρυθμιστική αρχή.
Ανάλογα με την περίπτωση, τις υπηρεσίες θα μπορεί να αναλάβει:
- υφιστάμενη δημοτική επιχείρηση ύδρευσης και αποχέτευσης,
- νέα επιχείρηση που θα συσταθεί για τους δήμους-μέλη,
- η επιχείρηση κάθε δήμου για τη δική του περιοχή,
- ο ίδιος ο δήμος, εφόσον δεν λειτουργεί αντίστοιχη επιχείρηση.
Οι δήμοι που συμμετέχουν στους συγκεκριμένους συνδέσμους πρέπει να αποστείλουν άμεσα τις αποφάσεις των δημοτικών τους συμβουλίων, ώστε να μην προκύψει διοικητικό ή λειτουργικό κενό από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Μετατροπές δημοτικών εταιρειών έως τις 31 Δεκεμβρίου
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ακόμη ότι ορισμένες δημοτικές και περιφερειακές εταιρείες πρέπει μέχρι το τέλος του 2026 είτε να μετατραπούν σε αναπτυξιακούς οργανισμούς είτε να συγχωνευθούν με ήδη υφιστάμενους.
Η πρόβλεψη αφορά, μεταξύ άλλων, συγκεκριμένες μονομετοχικές εταιρείες νησιωτικών δήμων, παλαιότερες ανώνυμες εταιρείες της αυτοδιοίκησης και αναπτυξιακές εταιρείες των περιφερειών, με τις εξαιρέσεις που ορίζει ο νόμος.
Ενιαίοι κανόνες για διοίκηση και οικονομικό έλεγχο
Τα νομικά πρόσωπα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης εντάσσονται στον Κόμβο Οικονομικής Πληροφόρησης, ενώ υπάγονται στους κανόνες για τις προσλήψεις, την ψηφιακή διακυβέρνηση και τις δημόσιες συμβάσεις, όταν πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις.
Παράλληλα, ο Κώδικας καθορίζει ενιαίες ρυθμίσεις για τη συγκρότηση των διοικητικών συμβουλίων, τη θητεία των μελών, τις αναπληρώσεις και τη λειτουργία των οργάνων διοίκησης.
Μέχρι τις 28 Φεβρουαρίου 2027, το Υπουργείο Εσωτερικών θα πρέπει να εκδώσει απόφαση που θα καταγράφει το σύνολο των νομικών προσώπων της Αυτοδιοίκησης, τους φορείς στους οποίους συμμετέχουν δήμοι και περιφέρειες, καθώς και εκείνους που βρίσκονται σε καθεστώς εκκαθάρισης.
