Το νέο θεσμικό πλαίσιο για τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης

Των δρ Χρήστου Νούνη, προέδρου της Ελληνικής Ένωσης Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΕΛΕΤΕΑ) και προέδρου του Δ.Σ. του ΤΕΑ Υπουργείου Οικονομικών,
και δρ Χαράλαμπου Φύτρου, FHAS, CFA, αναλογιστή – χρηματοοικονομικού αναλυτή και β΄ αντιπροέδρου της ΕΛΕΤΕΑ.

Το νέο σχέδιο νόμου για την επαγγελματική ασφάλιση συνιστά ένα ουσιαστικό επόμενο βήμα για την ανάπτυξη και την ενίσχυση του δεύτερου πυλώνα ασφάλισης. Δεν περιορίζεται σε επιμέρους τεχνικές διορθώσεις του Ν. 5078/2023, αλλά επιχειρεί να διαμορφώσει μια σαφέστερη, λειτουργικότερη και περισσότερο διεισδυτική στρατηγική για τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης.

Βασικοί στόχοι του νέου πλαισίου είναι η διεύρυνση της πρόσβασης των κοινωνικών εταίρων της αγοράς εργασίας, η ενίσχυση της λειτουργικής ευελιξίας, η αποτελεσματικότερη προστασία των ασφαλισμένων και η καθιέρωση ισότιμων κανόνων για όλους τους παρόχους επαγγελματικής ασφάλισης.

Ο Ν. 5078/2023 αποτέλεσε αναμφίβολα μια σημαντική αφετηρία. Η εφαρμογή του, ωστόσο, ανέδειξε ορισμένες αδυναμίες, τις οποίες η ΕΛΕΤΕΑ είχε επισημάνει ήδη κατά τη δημόσια διαβούλευση. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν η απουσία πραγματικά ισότιμων όρων ανταγωνισμού μεταξύ των διαφορετικών φορέων επαγγελματικής ασφάλισης, η διοικητική ακαμψία, η προβληματική σύνδεση της φορολογίας με τα έτη ασφάλισης, οι περιορισμοί στην εργασιακή κινητικότητα και η ανεπαρκής αξιοποίηση της συσσωρευμένης εμπειρίας των Ταμείων.

Η μεγάλη αξία του νέου νομοσχεδίου έγκειται στο γεγονός ότι επιχειρεί να αντιμετωπίσει όλα αυτά τα ζητήματα μέσα από μια ενιαία και συνεκτική μεταρρυθμιστική λογική.

Εξίσου σημαντική είναι η διαδικασία με την οποία καταρτίστηκε. Προηγήθηκε ακρόαση των αρμόδιων φορέων, ευρεία διαβούλευση με τους συμμετέχοντες στο οικοσύστημα της επαγγελματικής και ιδιωτικής ασφάλισης, καθώς και με τους κοινωνικούς εταίρους. Παράλληλα, αξιοποιήθηκε η εμπειρία από την εφαρμογή του προηγούμενου νόμου, ενώ καθοριστική υπήρξε, σε τεχνικό επίπεδο, η συμβολή της Τράπεζας της Ελλάδος.

Άλλωστε, η ωριμότητα μιας μεταρρύθμισης δεν αποδεικνύεται από την άρνηση αναθεώρησής της. Αποδεικνύεται από την ικανότητά της να αντλεί διδάγματα από την πράξη, να διορθώνει τις αδυναμίες της και να εξελίσσεται.

Ισότιμοι κανόνες για όλους τους παρόχους

Κεντρική παρέμβαση του νέου πλαισίου αποτελεί η θέσπιση του Ομαδικού Ασφαλιστικού Προϊόντος Επαγγελματικής Συνταξιοδότησης, του ΟΑΠΕΣ.

Η ΕΛΕΤΕΑ είχε επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι η φορολογική εξομοίωση των διαφορετικών σχημάτων δεν αρκεί, εφόσον δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη εξομοίωση των όρων λειτουργίας, της εποπτείας και του επιπέδου προστασίας των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων.

Το νέο θεσμικό πλαίσιο δημιουργεί τις προϋποθέσεις για πραγματικά ισότιμους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης και των ΟΑΠΕΣ. Η εξέλιξη αυτή δεν υπηρετεί απλώς την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς, αλλά πρωτίστως την προστασία των ασφαλισμένων και των συνταξιοδοτικών τους δικαιωμάτων.

Διεύρυνση της πρόσβασης μέσω των Ανοιχτών ΤΕΑ

Ιδιαίτερα σημαντική αναπτυξιακή τομή αποτελεί η δημιουργία των Ανοιχτών Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης.

Μικρές επιχειρήσεις, ελεύθεροι επαγγελματίες και επαγγελματικές ομάδες που, λόγω μεγέθους ή οργανωτικών περιορισμών, δεν μπορούσαν να ιδρύσουν αυτοτελές Ταμείο αποκτούν πλέον ουσιαστική πρόσβαση στον δεύτερο πυλώνα ασφάλισης.

Με τον τρόπο αυτό διευρύνεται σημαντικά η βάση των δυνητικών ασφαλισμένων και καθίσταται η επαγγελματική ασφάλιση πραγματική επιλογή για πολύ περισσότερους εργαζομένους και επαγγελματίες.

Παράλληλα, ο διαχωρισμός του Καταστατικού ενός ΤΕΑ από τα επιμέρους προγράμματα συνταξιοδοτικών παροχών περιορίζει τη διοικητική ακαμψία. Επιτρέπει, επίσης, την ταχύτερη προσαρμογή των προγραμμάτων στις μεταβαλλόμενες ανάγκες των εργαζομένων και των επιχειρήσεων, χωρίς να απαιτούνται χρονοβόρες και σύνθετες καταστατικές μεταβολές για κάθε επιμέρους αλλαγή.

Δικαιότερο φορολογικό πλαίσιο

Καθοριστικής σημασίας είναι και ο εξορθολογισμός του φορολογικού καθεστώτος.

Η αποσύνδεση της φορολογίας από τα έτη ασφάλισης και η σύνδεσή της με την ηλικία εξόδου και λήψης της παροχής διορθώνει μία από τις πιο προβληματικές πτυχές του προηγούμενου συστήματος.

Μέχρι σήμερα, εργαζόμενοι που εντάσσονταν σε μεγαλύτερη ηλικία στην επαγγελματική ασφάλιση ή άλλαζαν εργοδότη μπορούσαν να υποστούν δυσμενέστερη φορολογική μεταχείριση. Στην πράξη, το σύστημα επέβαλλε μια έμμεση φορολογική ποινή σε όσους δεν είχαν τη δυνατότητα να παραμείνουν επί πολλά χρόνια στο ίδιο ασφαλιστικό σχήμα.

Η νέα προσέγγιση αίρει αυτή την αδικία και ανταποκρίνεται καλύτερα στη σύγχρονη πραγματικότητα της αγοράς εργασίας.

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η ενίσχυση της ατομικής και ομαδικής φορητότητας. Η δυνατότητα μεταφοράς των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων προστατεύει την αποταμίευση των ασφαλισμένων και προσαρμόζει τον δεύτερο πυλώνα σε μια αγορά εργασίας που χαρακτηρίζεται από συχνότερες αλλαγές εργοδότη, επαγγελματικές μεταβάσεις και αυξημένη κινητικότητα.

Περισσότερες παροχές και ουσιαστικότερη προστασία

Σημαντικές είναι και οι δυνατότητες παροχής προγραμμάτων υγείας, καθώς και ασφαλιστικής κάλυψης των μελών της οικογένειας των συμμετεχόντων.

Θετική εξέλιξη αποτελεί επίσης η δυνατότητα διατήρησης της σύνδεσης με την επαγγελματική ασφάλιση κατά τη διάρκεια περιόδων ανεργίας. Με τον τρόπο αυτό αποτρέπεται η απώλεια της ασφαλιστικής συνέχειας εξαιτίας μιας προσωρινής διακοπής της απασχόλησης.

Παράλληλα, ενισχύονται οι απαιτήσεις διαφάνειας, ενημέρωσης των ασφαλισμένων και εταιρικής διακυβέρνησης των φορέων επαγγελματικής ασφάλισης.

Ο δεύτερος πυλώνας καθίσταται, επομένως, όχι μόνο ασφαλέστερος, αλλά και περισσότερο χρήσιμος και ουσιαστικός στην καθημερινή ζωή του εργαζομένου και της οικογένειάς του.

Αυστηρή εποπτεία με αναλογικότητα

Το νομοσχέδιο προβλέπει αυξημένες και απαιτητικές ρυθμιστικές υποχρεώσεις, σε αντιστοιχία με τον αυστηρό τρόπο άσκησης της εποπτείας από την Τράπεζα της Ελλάδος.

Η αυστηρότητα αυτή είναι καλοδεχούμενη. Ενισχύει το κύρος και την αξιοπιστία του δεύτερου πυλώνα, προστατεύει τους ασφαλισμένους και αποθαρρύνει ευκαιριακές ή ανεπαρκώς προετοιμασμένες πρωτοβουλίες.

Για τον λόγο αυτό, η ΕΛΕΤΕΑ υποστήριζε διαχρονικά ότι η μεταφορά της εποπτείας στην Τράπεζα της Ελλάδος μπορούσε να συμβάλει στην ανάπτυξη της επαγγελματικής ασφάλισης πάνω σε στέρεες εποπτικές βάσεις.

Παράλληλα, όμως, διατυπώνεται ένας εύλογος προβληματισμός. Η πυκνότητα και η πολυπλοκότητα των απαιτήσεων του νομοσχεδίου ενδέχεται να δυσχεράνουν στην πράξη την εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας.

Υπάρχει, ειδικότερα, ο κίνδυνος να αυξηθεί υπέρμετρα το κόστος συμμόρφωσης, κυρίως για τα μη εργοδοτικά επαγγελματικά ταμεία, ή να διαμορφωθούν εποπτικές απαιτήσεις που δεν ανταποκρίνονται στον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα, στο μέγεθος και στην ιδιαίτερη φυσιογνωμία λειτουργίας των ΤΕΑ.

Η θέση μας είναι σαφής: η αυστηρότητα και η αναλογικότητα δεν αποτελούν αντικρουόμενες αρχές. Αντίθετα, πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικά.

Για να επιτευχθεί αυτή η ισορροπία απαιτούνται υψηλό επίπεδο εποπτικής κρίσης και θεσμική ευελιξία, ώστε η εποπτεία να είναι ουσιαστική και αποτελεσματική και να μην εκφυλίζεται σε μια τυποποιημένη, γραφειοκρατική διαδικασία απλής συμπλήρωσης καταλόγων συμμόρφωσης.

Πρόκειται για μια διαρκή προσπάθεια που αφορά την αγορά, την Τράπεζα της Ελλάδος και το αρμόδιο Υπουργείο Εργασίας. Είμαστε, ωστόσο, πεπεισμένοι ότι η απαιτούμενη ισορροπία μπορεί να επιτευχθεί.

Η συμβολή της πολιτικής και διοικητικής ηγεσίας

Αξίζει, τέλος, να αναγνωριστεί η ισχυρή πολιτική βούληση της υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκης Κεραμέως, καθώς και η σημαντική συνδρομή της υφυπουργού Εργασίας, Άννας Ευθυμίου.

Καθοριστική υπήρξε επίσης η συμβολή του γενικού γραμματέα Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Κωνσταντίνου Τσαγκαρόπουλου, όπως και η μεθοδική τεχνική υποστήριξη των στελεχών της Τράπεζας της Ελλάδος, υπό τον προϊστάμενο της Διεύθυνσης Εποπτείας Επαγγελματικής και Ιδιωτικής Ασφάλισης, Σταύρο Κωνσταντά.

Η συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων μερών συνέβαλε καθοριστικά ώστε το νομοσχέδιο να αποκτήσει την τελική αναπτυξιακή του διάσταση.

Μια νέα προοπτική για τον δεύτερο πυλώνα

Το νέο νομοσχέδιο δεν αποτελεί απλώς μια διορθωτική παρέμβαση στον προηγούμενο νόμο. Σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια πιο ώριμη, λειτουργική και εξωστρεφή πολιτική για την επαγγελματική ασφάλιση.

Δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε ο δεύτερος πυλώνας να αποτελέσει πραγματική επιλογή για πολύ περισσότερους εργαζομένους, ελεύθερους επαγγελματίες και επιχειρήσεις και να διευρύνει σημαντικά την παρουσία του στην ελληνική αγορά εργασίας τα επόμενα χρόνια.

Η ανάπτυξη της επαγγελματικής ασφάλισης μπορεί να προσφέρει ουσιαστικά οφέλη σε όλα τα συμμετέχοντα μέρη: στους εργαζομένους, στις επιχειρήσεις και στους επαγγελματίες, αλλά και συνολικά στο ασφαλιστικό σύστημα και στην εθνική οικονομία.

Πηγή: Ναφτεμπορική

Περισσότερα:

Αναδρομικά e-ΕΦΚΑ: Πληρώνονται σήμερα (31/7) 6.264 συνταξιούχοι – Ποιοι πάνε ταμείο

Τι έκπτωση προβλέπεται στην εξαγορά πλασματικού χρόνου ασφάλισης;

Ένσημα στο εξωτερικό: Πώς συνυπολογίζονται για τη θεμελίωση σύνταξης

Βαρέα και ανθυγιεινά ένσημα: Ποια λάθη μπορεί να καθυστερήσουν τη σύνταξη